Województwo zachodniopomorskie

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj

Na mapach: 53°36′N 15°32′E/53,606389 15,538056

Województwo zachodniopomorskie
Herb województwa zachodniopomorskiego Flaga województwa zachodniopomorskiego
Herb województwa Flaga województwa
Zachodniopomorskie (EE,E NN,N).png
Województwo zachodniopomorskie na mapie Polski
Siedziba wojewody
Siedziba sejmiku
Szczecin
Urząd Wojewódzki Szczecin,
Wały Chrobrego 4
Wojewoda Marek Tałasiewicz
Urząd Marszałkowski Zamek Książąt Pomorskich
ul. Korsarzy 34
Szczecin
Marszałek Olgierd Geblewicz
Powierzchnia 22 892,48 km²
Ludność 1 717 790 mieszk.
(30 czerwca 2014)
Gęstość zaludnienia 75 mieszk./km²
Urbanizacja 68,9%
Tablica rejestracyjna Z
TERYT 32
Kod ISO PL-ZP
Podział administracyjny województwa zachodniopomorskiego
Powiaty województwa zachodniopomorskiego
miasta na prawach powiatu 3
powiaty 18
gminy miejskie 11
miejsko-wiejskie 52
wiejskie 51
Adres urzędu
wojewódzkiego
Wały Chrobrego 4
70-502 Szczecin
Wikivoyage-Logo-v3-icon.svg Województwo zachodniopomorskie w Wikipodróżach
Zachodniopomorski Urząd Wojewódzki
Oficjalna strona województwa zachodniopomorskiego
Mapa fizyczna województwa

Województwo zachodniopomorskiewojewództwo położone w północno-zachodniej części Polski, na wybrzeżu Morza Bałtyckiego. Graniczy na wschodzie z województwem pomorskim, na południu z województwami: wielkopolskim i lubuskim, a na zachodzie z niemieckimi krajami związkowymi: Brandenburgią i Meklemburgią-Pomorzem Przednim. Zajmuje obszar 22 892,48 km²[1]. 30 czerwca 2014 r. miało 1,72 mln mieszkańców[2]. Siedzibą władz województwa jest Szczecin.

Województwo zostało powołane w roku 1999 w związku z reformą administracji publicznej, w miejsce dawnych województw: szczecińskiego i koszalińskiego, a także części województw: słupskiego, pilskiego i gorzowskiego. Nazwą nawiązuje do historycznego Pomorza Zachodniego.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Województwo zachodniopomorskie utworzono z następujących części administracyjnych:

Powstanie województwa zachodniopomorskiego nie obyło się bez protestów mieszkańców Koszalina, którzy nie chcieli pogodzić się z utratą województwa koszalińskiego i zgłosili projekt województwa środkowopomorskiego. Podejmowano również starania o wytyczenie granic zbieżnych z historycznymi i włączenie do województwa zachodniopomorskiego Słupska. Ostatecznie do powstania województwa środkowopomorskiego nie doszło, a Słupsk został przyłączony do województwa pomorskiego.

Geografia[edytuj | edytuj kod]

Województwo zachodniopomorskie leży w północno-zachodniej Polsce, nad Morzem Bałtyckim. Według danych z 1 stycznia 2014, powierzchnia województwa wynosi 22 892,48 km²[3]. Obszar ten obejmuje morskie wody wewnętrzne polskiej części Zalewu Szczecińskiego oraz akweny wokół cieśnin: Dziwny i Świny, które są częściami Morza Bałtyckiego. Północną granicę województwa stanowi wyznaczona linia brzegowa nad Zatoką Pomorską i dalszą częścią Bałtyku – długość tej granicy wynosi 185 km[4].

Położenie administracyjne[edytuj | edytuj kod]

Województwo jest położone w północno-zachodniej Polsce i graniczy z[5]:

oraz z województwami:

  • województwo lubuskie lubuskim na długości 216,9 km na południu
  • województwo pomorskie pomorskim na długości 190,9 km na wschodzie
  • województwo wielkopolskie wielkopolskim na długości 197,4 km na południowym-wschodzie

Położenie fizycznogeograficzne[edytuj | edytuj kod]

Region położony jest na Pobrzeżach Południowobałtyckich: Szczecińskim i Koszalińskim oraz na Pojezierzu Pomorskim (części Pojezierzy Południowobałtyckich).

Położenie historyczne[edytuj | edytuj kod]

Większą część województwa obejmuje historyczne Pomorze Zachodnie. Południowe części należały dawniej do Wielkopolski i Nowej Marchii, dawniej ziemi lubuskiej. Tereny województwa należały następnie do prowincji Pomorze. W 1946 roku na większości obecnego obszaru znajdowało się województwo szczecińskie, które w 1950 roku podzielono na mniejsze woj. szczecińskie i woj. koszalińskie.

Topografia[edytuj | edytuj kod]

W wymiarze północ-południe województwo rozciąga się na długości 216 km, to jest 1°56′42″. W wymiarze wschód-zachód rozpiętość województwa wynosi 191 km, co w mierze kątowej daje 2°51′33″.

Współrzędne geograficzne skrajnych punktów:

Ukształtowanie powierzchni ma charakter wybitnie nizinny (średnia wysokość 71,9 m n.p.m.)
Najwyższym punktem jest wierzchołek Góry Rozwalin – 240 m n.p.m.[potrzebne źródło]
Najniższym punktem jest brzeg Morza Bałtyckiego – 0 m n.p.m.[6]

Stosunki wodne[edytuj | edytuj kod]

Przez województwo przepływa kilkadziesiąt rzek, w tym druga pod względem długości rzeka kraju: Odra, oraz wiele mniejszych, z których największe leżące w całości na terytorium województwa są: Rega (ok. 180 km), Parsęta (ok. 135 km), Ina (ok. 129 km) i Płonia (ok. 79 km).

Największym zbiornikiem wodnym jest rozległy akwen przymorski – Zalew Szczeciński. Między Zatoką Pomorską na północy a Zalewem Szczecińskim na południu znajduje się wyspa Wolin – największa wyspa oraz najwyższe wybrzeże klifowe w Polsce. Poza tym jest wiele jezior, z których największe to Dąbie, Miedwie, Jamno, Drawsko, Wielimie, Bukowo, Lubie, Pile, Płoń, Woświn, Kopań oraz Ińsko.

Klimat[edytuj | edytuj kod]

Klimat województwa charakteryzuje się dużą różnorodnością i zmiennością. Wynika to ze ścierania się na tym obszarze klimatu morskiego z klimatem lądowym oraz z wpływu czynników lokalnych na ukształtowanie się zjawisk pogodowych. Północna i zachodnia część województwa ma typowe cechy klimatu morskiego. W miarę oddalania się od morza i w kierunku wschodnim zaznaczają się stopniowo cechy klimatu kontynentalnego. Charakterystyczną cechą klimatu jest wzrost opadów w rejonach najwyższych wzniesień Pojezierza. Średnia roczna suma opadów kształtuje się na poziomie 650-800 mm. W obrębie poszczególnych obszarów występuje duża zmienność klimatu (mikroklimat), uwarunkowana cechami środowiska jak położenie (w pobliżu morza, jeziora, dużych rzek), ukształtowanie terenu, pokrycie obszaru (lasy, łąki, zabudowa), rzeźba terenu (pradoliny, wzniesienia)[7].

Bliskość morza, zasoby wodne oraz duża powierzchnia lasów kształtują umiarkowany klimat, charakteryzujący się znaczną wilgotnością powietrza oraz przewagą wiatrów zachodnich i północno-zachodnich. Klimat nad morzem można określić jako umiarkowany ciepły morski, natomiast klimat w głębi lądu jako umiarkowany ciepły przejściowy.

Lasy[edytuj | edytuj kod]

Według danych z 31 grudnia 2012 r. lasy obejmowały powierzchnię 809,4 tys. ha w woj. zachodniopomorskim, co stanowi 35,4% jego powierzchni. 8,9 tys. ha lasów znajdowało się w obrębie parków narodowych[8]. Według klas wieku i składu gatunkowego drzewostanów wyliczono, że w 2009 r. powierzchnię lasów zachodniopomorskich obejmowały następujące grupy rodzajowe: sosna 62,1%, brzoza 10,0%, buk 7,5% dąb 6,3%, olsza 5,5%, świerk 5,1%[9].

Ochrona przyrody[edytuj | edytuj kod]

W zachodniopomorskim 2 parki narodowe: Woliński, oraz w połowie Drawieński, 7 parków krajobrazowych: Barlinecko-Gorzowski (częściowo), Cedyński, Drawski, Iński, Park Krajobrazowy Dolina Dolnej Odry, częściowo Park Krajobrazowy „Ujście Warty” oraz Szczeciński Park Krajobrazowy "Puszcza Bukowa". Poza tym w województwie jest 114 rezerwatów przyrody o różnej typologii, m.in. florystyczne, leśne, torfowiskowe, krajobrazowe, ptaków oraz Puszcza Wkrzańska, Puszcza Goleniowska i Puszcza Bukowa. Łączna powierzchnia obszarów tworzących krajowy system obszarów chronionych wynosi około 20% ogólnej powierzchni województwa[10].

Podział administracyjny[edytuj | edytuj kod]

Województwo jest podzielone na 18 powiatów i 3 miasta na prawach powiatu. Największym powiatem województwa jest powiat gryfiński, którego powierzchnia wynosi 1869,11 km², a najmniejszym powiat policki 665,33 km². W skład powiatów wchodzi 114 gmin: 11 miejskich, 52 miejsko-wiejskie i 51 wiejskich. Największą gminą województwa jest gmina Wałcz 574,91 km², a najmniejszą gmina miejska Sławno 15,83 km²[1].

Wyłączając miasta na prawie powiatu (Szczecin, Koszalin, Świnoujście) według danych z 30 czerwca 2014 r. powiatem o największej liczbie mieszkańców jest powiat stargardzki – 120,7 tys. osób, a powiatem o najmniejszej liczbie mieszkańców jest powiat łobeski – 38 tys. osób. Wyłączając miasta na prawach powiatu, gminą o największej liczbie mieszkańców jest gmina miejska Stargard Szczeciński – 69,3 tys. osób, a gminą o najmniejszej liczbie mieszkańców jest gmina Nowe Warpno – 1664 osób[2].

Miasta na prawach powiatu – porównanie
Herb Miasto na p. powiatu Ludność
(30 czerwca 2014)[2]
Powierzchnia
[km²]
Gęstość zaludnienia
[os./km²]
Wydatki budżetu 2013[11]
[mln zł]
Dochody budżetu 2013[11]
[mln zł]
Zadłużenie samorządu względem dochodów 2013[11]
[%]
Podmioty wpisane do rejestru REGON na 10 tys. ludności 2013[12] Przeciętna stopa bezrobocia
(30 czerwca 2014)[13]
herb Koszalina Koszalin 109 165 98,34 1110 461,48 445,66 55,3% 1677 11,1%
herb Szczecina Szczecin 408 105 300,55 1358 1776,85 1775,27 53,0% 1649 10,1%
herb Świnoujścia Świnoujście 41 322 197,23 210 226,72 215,50 57,3% 1581 6,0%
Powiaty – porównanie
Herb Powiat Ludność
(30 czerwca 2014[2])
Powierzchnia
[km²]
Gęstość zaludnienia
[os./km²]
Urbanizacja
[%]
Liczba gmin Wydatki budżetu 2013[11] [mln zł] Dochody budżetu 2013[11] [mln zł] Zadłużenie samorządu względem dochodów 2013[11]
[%]
Podmioty wpisane do rejestru REGON na 10 tys. ludności 2013[12] Przeciętna stopa bezrobocia
(30 czerwca 2014)[13]
herb powiatu białogardzkiego białogardzki 48 770 845,46 58 67,8 4 51,48 52,96 41,8% 1015 27,3%
herb powiatu choszczeńskiego choszczeński 49 768 1327,63 37 47,4 6 50,28 53,91 19,1% 830 25,5%
herb powiatu drawskiego drawski 58 260 1764,24 33 62,6 6 65,87 67,91 29,1% 1016 22,1%
herb powiatu goleniowskiego goleniowski 82 360 1615,53 51 52,5 6 77,55 81,50 32,0% 1064 11,5%
herb powiatu gryfickiego gryficki 61 539 1017,37 60 50,6 6 75,06 73,85 11,5% 1246 20,8%
herb powiatu gryfińskiego gryfiński 83 808 1869,11 45 45,6 9 70,35 72,33 21,9% 1020 19,9%
herb powiatu kamieńskiego kamieński 47 876 1003,44 48 52,4 6 45,31 48,11 40,2% 1484 19,4%
herb powiatu kołobrzeskiego kołobrzeski 79 636 724,66 110 62,1 7 85,24 89,99 27,3% 1612 10,1%
herb powiatu koszalińskiego koszaliński 66 014 1653,46 40 21,2 8 72,00 72,83 16,3% 1070 24,4%
herb powiatu łobeskiego łobeski 37 891 1065,13 36 52,9 5 34,19 36,78 24,3% 878 25,4%
herb powiatu myśliborskiego myśliborski 67 569 1182,40 57 59,0 5 87,86 91,99 37,0% 1014 16,8%
herb powiatu polickiego policki 75 024 665,33 113 47,3 4 75,11 78,02 13,0% 1355 12,5%
herb powiatu pyrzyckiego pyrzycki 40 481 726,00 56 41,8 6 42,94 41,71 42,1% 896 24,0%
herb powiatu sławieńskiego sławieński 57 809 1043,20 55 47,1 6 53,17 52,41 41,8% 1021 21,7%
herb powiatu stargardzkiego stargardzki 120 627 1519,94 79 65,1 10 99,54 104,55 34,1% 1028 18,5%
herb powiatu szczecineckiego szczecinecki 78 976 1765,42 45 65,1 6 92,38 89,29 39,7% 999 24,8%
herb powiatu świdwińskiego świdwiński 48 426 1093,06 44 49,8 6 58,82 62,64 17,4% 929 23,3%
herb powiatu wałeckiego wałecki 54 544 1414,98 39 61,6 5 61,25 52,56 70,3% 1050 18,1%

Architektura[edytuj | edytuj kod]

Układ szachownicowy w Trzebiatowie

Na zasoby środowiska kulturowego województwa składa się 2893 zabytków nieruchomych oraz 1547 zabytków ruchomych wpisanych do rejestru zabytków, a ponadto obiekty w ewidencji konserwatorskiej[14]. Na obszarze województwa znajdują się dwa obiekty uznane za pomnik historii: zespół katedralny w Kamieniu Pomorskim[15] i zespół kościoła pw. NMP Królowej Świata oraz średniowieczne mury obronne miasta w Stargardzie[16].

Urbanistyka i architektura[edytuj | edytuj kod]

Układy staromiejskie o średniowiecznej metryce, które zachowały rozplanowanie z czasu lokacji. Składają się na nie kościoły farne, ratusze i zespoły zabudowy mieszczańskiej – głównie XIX-wiecznej, ale też kamienicami o metryce starszej XV–XVII-wiecznej. W dobrym stanie zachowały się układy staromiejskie w Cedyni, Darłowie, Dobrej koło Nowogardu, Lipianach, Maszewie, Mieszkowicach, Moryniu, Myśliborzu, Trzebiatowie, Trzcińsku-Zdroju i Wolinie. Odbudowywane są obecnie zespoły staromiejskie w Szczecinie, Stargardzie Szczecińskim i Kołobrzegu[14].

Na terenie województwa znajduje się liczna grupa miast z czytelnie zachowanymi murami obronnymi z wieżami, basztami, bramami i fosami pochodzącymi z okresu średniowiecza. Są to unikatowe w kraju zespoły pod względem liczby i walorów zabytkowych. Do najlepiej zachowanych należą mury w Drawsku Pomorskim, Koszalinie, Mieszkowicach, Pyrzycach, Reczu, Stargardzie Szczecińskim, Trzcińsku-Zdroju. Wśród nich zachowały się egzemplarze miejskiej architektury obronnej klasy europejskiej, jak na przykład Brama Świecka i Barnkowska w Chojnie, Brama Wolińska w Goleniowie, Brama Wałowa, Młyńska i Pyrzycka w Stargardzie Szczecińskim.

Zabytkowa willa w Międzyzdrojach

W części ośrodków wypoczynkowych utrzymała się architektura uzdrowiskowa związana z rozwojem pod koniec XIX wieku funkcji rekreacyjno-uzdrowiskowych, głównie w pasie nadmorskim (Świnoujście, Kamień Pomorski, Dziwnów, Kołobrzeg), a także w rejonach występowania leczniczych pokładów wód lub błot (Trzcińsko-Zdrój, Połczyn-Zdrój). Architektura ta nawiązuje do wzorców szwajcarskich i południowoniemieckich. Miejscowości te nadal pełnią funkcje uzdrowiskowo-wypoczynkowe, lecz znacznej degradacji ulega układ i zabudowa, czyli te elementy układu przestrzennego, które decydują o atrakcyjności wielu historycznych i tradycyjnych europejskich miejscowo ci uzdrowiskowych[14].

Zachowały się układy ruralistyczne (wiejskie) o średniowiecznej metryce o czytelnych układach lokacyjnych okolnicowych, owalnicowych lub ulicowych, z zachowaną zabudową zagrodową murowaną i ryglową z XIX wieku, z przykładami starszej XVIII-wiecznej zabudowy (np. w rejon Pyrzyc, pasa nadmorskiego).

Zamki, rezydencje[edytuj | edytuj kod]

Województwo zachodniopomorskie posiada zamki będące ośrodkami władzy książąt pomorskich i biskupów. Najbardziej okazałymi są Zamek Książąt Pomorskich w Szczecinie oraz Darłowie. Następne zamki znajdują się w Białogardzie, Pęzinie, Swobnicy, Świdwinie. Relikty zamków mieszczą się w Dobrej koło Nowogardu, Drawnie, Starym Drawsku, Golczewie, Karlinie, Moryniu, Złocieńcu.

Na terenie województwa znajdują się rezydencje pomorskie, będące założeniami dworsko-pałacowo-parkowymi z folwarkami, wpisane są w krajobraz większości wsi pomorskich. Większość XIX-wieczna, ale także starsze, XVIII-wieczne rezydencje, jak np. unikatowe barokowe założenia w Świerznie i Niepołcku. Budowle rezydencjonalne prezentują charakterystyczny dla XIX wieku eklektyzm. Z wielu dawnych rezydencji pozostały tylko parki z cennym starodrzewem, jak na przykład park w Zatoni Dolnej, który ma walory ponadlokalne[14].

Obiekty sakralne[edytuj | edytuj kod]

Od średniowiecza po XIX wiek obiekty sakralne były i pozostały dominantami w zabudowie miast i wsi. Najstarsze pomorskie obiekty sakralne datuje się na XII–XIII wiek. Należą do nich romańskie i wczesnogotyckie kościoły granitowe. Jest to grupa świątyń miejskich i wiejskich położonych w południowo-zachodniej części województwa, będąca kontynuacją tego typu budowli po zachodniej stronie Odry (między innymi w gminie Moryń, Chojna, Mieszkowice). Do budowli sakralnych o największych walorach zalicza się katedra w Kamieniu Pomorskim wraz z zabudową Osiedla Katedralnego i stargardzka kolegiata NMP Królowej Świata[a] oraz katedra NMP w Kołobrzegu[14]. W rejonach północno-wschodnich województwa (charakterystyczne dla tych terenów) występuje ponad 70 wiejskich kościołów o konstrukcji ryglowej (głównie wiejskich) z XVII–XVIII wieku[14].

Na Pomorzu Zachodnim prowadziły działalność zakony cystersów, joannitów, norbertanów i templariuszy, które wybudowały w średniowieczu zespoły zabudowań klasztornych w Bierzwniku, Chwarszczanach, Cedyni, Kołbaczu, Marianowie, Jasienicy, Pełczycach, Rurce.

Zabytki techniki[edytuj | edytuj kod]

Na terenie województwa zachowało się wiele zabytki techników i przemysłu, które mają walory zabytkowe, a jednocześnie są współcześnie użytkowane. Świadectwa rozwoju myśli technicznej są związane przede wszystkim z rozwojem przemysłu w XIX wieku, a obiekty militarne świadczą o strategicznym położeniu terenów woj. zachodniopomorskiego. Do pierwszej grupy należą młyny i wiatraki kontynuujące tradycje młynarskie sięgające średniowiecza. Działają małe elektrownie wodne i inne urządzenia hydrotechniczne budowane na większych rzekach regionu: Odrze, Redze, Inie, Drawie, Parsęcie. Funkcjonują zespoły urządzeń hydrotechnicznych rzeki Odry – system kanałów, śluz, jazów między innymi Polderu Cedyńskiego i Międzyodrza. Zachowały się kolejowe linie wąskotorowe, obecnie w większości zlikwidowane, a część funkcjonuje (linie GryficeRewal i KoszalinWielino).

Do drugiej grupy zabytków sztuki militarnej należą umocnienia w rejonie Odry i Wału Pomorskiego, pasa nadmorskiego, pozostałości twierdzy kołobrzeskiej oraz zespół XIX-wiecznych fortów w Świnoujściu. Obiektami charakterystycznymi dla nadmorskiego położenia województwa są XIX-wieczne latarnie morskie (w Świnoujściu, Niechorzu, Kołobrzegu) oraz porty (w Szczecinie, Darłówku, Kołobrzegu).

Archeologia[edytuj | edytuj kod]

Na terenie województwa występują licznie zabytki archeologiczne, będące świadectwem najdawniejszych dziejów Pomorza Zachodniego, jak na przykład grobowce megalityczne z epoki kamienia w rejonie Dolic, Przelewic; grodziska kultury łużyckiej, głównie z okresu wczesnego średniowiecza; cmentarzyska kurhanowe w rejonach Wolina, Dolic, Osiny, Przelewic, Trzebiatowa, koło Świelubia; cmentarzysko kurhanowe z kręgami kamiennymi w Grzybnicy koło Koszalina; grodzisko wyżynne, port wczesnośredniowieczny, cmentarzysko ciałopalne w Budzistowie.

Urbanizacja[edytuj | edytuj kod]

Ujście Regi do Bałtyku w Mrzeżynie
Stare miasto w Szczecinie
Gmach Urzędu Miejskiego w Pyrzycach
Rynek w Mieszkowicach

W województwie zachodniopomorskim jest 65 miast, w tym 3 miasta na prawach powiatu.

Liczba ludności i powierzchnia[2] według danych Głównego Urzędu Statystycznego z 30 czerwca 2014 r. (podkreślone zostały siedziby powiatów, wytłuszczone miasta na prawach powiatu):

Herb Miasto Ludność Powierzchnia
(km²)
herb Szczecina Szczecin 408.105 300,55
Herb Koszalina Koszalin 109.165 98,34
herb Stargardu Stargard Szczeciński 69.251 48,08
herb Kołobrzegu Kołobrzeg 46.830 25,67
herb Świnoujścia Świnoujście 41.322 197,23
herb Szczecinka Szczecinek 40.615 48,48
herb Polic Police 33.571 37,31
herb Wałcza Wałcz 26.182 38,17
herb Białogardu Białogard 24.631 25,73
herb Goleniowa Goleniów 22.777 11,78
herb Gryfina Gryfino 21.599 9,58
herb Nowogardu Nowogard 16.898 12,44
herb Gryfic Gryfice 16.837 12,40
herb Świdwina Świdwin 15.684 22,38
herb Choszczna Choszczno 15.637 9,58
herb Barlinka Barlinek 14.241 17,55
herb Darłowa Darłowo 14.183 20,21
herb Dębna Dębno 14.034 19,51
herb Złocieńca Złocieniec 13.198 32,28
herb Sławna Sławno 12.903 15,83
herb Pyrzyc Pyrzyce 12.790 38,79
herb Drawska Pomorskiego Drawsko Pomorskie 11.850 22,33
herb Myśliborza Myślibórz 11.565 15,04
herb Łobza Łobez 10.423 12,84
herb Trzebiatowa Trzebiatów 10.162 10,25
herb Kamienia Pomorskiego Kamień Pomorski 9.033 10,74
herb Połczyna Połczyn-Zdrój 8.400 7,21
herb Chojnej Chojna 7.376 12,12
herb Czaplinka Czaplinek 7.176 13,62
herb Sianowa Sianów 6.687 15,88
herb Karlina Karlino 5.975 9,40
herb Międzyzdrojów Międzyzdroje 5.497 4,50
herb Wolina Wolin 4 999 14,47
herb Bornego Sulinowa Borne Sulinowo 4.983 18,15
herb Reska Resko 4.348 4,49
herb Kalisza Pomorskiego Kalisz Pomorski 4.337 11,96
herb Bobolic Bobolice 4.224 4,77
herb Płotów Płoty 4.085 4,12
herb Lipian Lipiany 4.056 5,54
herb Barwic Barwice 3.836 7,52
herb Mieszkowic Mieszkowice 3.591 4,73
herb Maszewa Maszewo 3.335 5,54
herb Chociwela Chociwel 3.203 3,67
herb Mirosławca Mirosławiec 3.028 2,13
herb Polanowa Polanów 3.017 7,37
herb Reczy Recz 2.973 12,40
herb Węgorzyna Węgorzyno 2.905 6,85
herb Golczewa Golczewo 2.750 7,42
herb Dziwnowa Dziwnów 2.739 4,97
herb Pełczyc Pełczyce 2.649 13,07
herb Tychowa Tychowo 2.530 4,10
herb Gościna Gościno 2.473 5,70
herb Trzcińska-Zdroju Trzcińsko-Zdrój 2.448 2,33
herb Dobrzan Dobrzany 2.372 5,34
herb Dobrej Dobra 2.361 2,37
herb Człopy Człopa 2.341 6,27
herb Drawna Drawno 2.328 5,03
herb Stepnicy Stepnica 2.282 3,40
herb Białego Boru Biały Bór 2.244 12,82
herb Ińska Ińsko 2.032 7,48
herb Tuczna Tuczno 1.965 9,21
herb Cedyni Cedynia 1.639 1,67
herb Morynia Moryń 1.606 5,54
herb Suchania Suchań 1.449 3,57
herb Nowego Warpna Nowe Warpno 1.223 24,51

Gospodarka[edytuj | edytuj kod]

PKB woj. zachodniopomorskiego
Rok PKB [mln zł] Wzrost PKB Źródło danych
2011 57 698 5,5% [17]
2010 54 672 4,4% [17]
2009 52 389 2,0% [18]
2008 51 375 9,5% [18]
2007 46 904 9,4% [18]
2006 42 887 5,8% [19]
2005 40 533 6,3% [20]
2004 38 143 bd. [21]

W 2011 r. produkt krajowy brutto woj. zachodniopomorskiego wynosił 57,7 mld zł, co stanowiło 3,8% PKB Polski. Produkt krajowy brutto na 1 mieszkańca wynosił 33,5 tys. zł (84,4% średniej krajowej), co plasowało zachodniopomorskie na 8. miejscu względem innych województw[22].

Rozładowywany IVS Kingbird w porcie Świnoujście

Przeciętne miesięczne wynagrodzenie mieszkańca woj. zachodniopomorskiego w 1. kwartale 2014 roku wynosiło 3588,62 zł, co lokowało je na 8. miejscu względem wszystkich województw[23].

Według danych z 2013 roku na terenie województwa było zarejestrowanych 212,4 tys. prywatnych podmiotów gospodarczych, z czego 164,1 tys. stanowiły osoby fizyczne prowadzące działalność gospodarczą. Było zarejestrowanych 16,1 tys. spółek handlowych, a 4,7 tys. z nich miało udział kapitału zagranicznego. Ponadto było 7,1 tys. podmiotów gospodarczych w sektorze publicznym[24].

Pod koniec sierpnia 2014 r. liczba zarejestrowanych bezrobotnych w województwie obejmowała ok. 91,0 tys. mieszkańców, co stanowi stopę bezrobocia na poziomie 15,2% do aktywnych zawodowo[25]. Rynek pracy województwa charakteryzuje się dużą sezonowością, gdzie znaczna liczba miejsc pracy jest generowana okresowo w rolnictwie i turystyce, szczególnie w pasie nadmorskim. Poza sezonem powstałe miejsca pracy zanikają[26].

Według danych z 2013 r. 5,7% mieszkańców w gospodarstwach domowych woj. zachodniopomorskiego miało wydatki poniżej granicy ubóstwa skrajnego (tzn. znajdowało się poniżej minimum egzystencji)[27].

W 2012 r. produkcja sprzedana przemysłu w woj. zachodniopomorskim wynosiła 34,0 mld zł, co stanowiło 2,9% produkcji przemysłu Polski. Sprzedaż produkcji budowlano-montażowej w zachodniopomorskim wynosiła 7,0 mld zł, co stanowiło 4,3% produkcji budowlano-montażowej Polski[28].

Pracujący woj. zachodniopomorskiego według miejsca pracy i rodzaju działalności 2012[29]
Działalność i miejsce pracy Liczba
pracujących [tys.]
Ilość
pracujących
Rolnictwo, leśnictwo, łowiectwo i rybactwo 50,0 9,90%
Przemysł 100,1 19,81%
Budownictwo 35,2 6,97%
Handel; naprawa pojazdów samochodowych 84,3 16,68%
Transport i gospodarka magazynowa 34,0 6,73%
Zakwaterowanie i gastronomia 16,1 3,19%
Informacja i komunikacja 7,6 1,51%
Działalność finansowa i ubezpieczeniowa 10,8 2,14%
Obsługa rynku nieruchomości 7,9 1,57%
Działalność profesjonalna, naukowa i techniczna 17,0 3,37%
Administrowanie i działalność wspierająca 16,3 3,22%
Administracja publiczna i obrona narodowa; obowiązkowe zabezpieczenia społeczne 31,0 6,14%
Edukacja 46,0 9,09%
Opieka zdrowotna i pomoc społeczna 33,3 6,59%
Działalność związana z kulturą, rozrywką i rekreacją 6,1 1,21%
Pozostała działalność usługowa 9,5 1,89%
Ogółem (Σ) 505,5 100%

Na terenie województwa utworzono 20 podstref czterech różnych specjalnych stref ekonomicznych, gdzie inwestorzy korzystają z ulg podatkowych.

Podstrefy ekonomiczne woj. zachodniopomorskiego
Strefa ekonomiczna Gminy w których utworzono podstrefy
Kostrzyńsko-Słubicka Specjalna Strefa Ekonomiczna Barlinek, Białogard (miasto), Dębno, Kamień Pomorski, Łobez, Gryfino, Goleniów, Karlino, Nowogard, Pełczyce, Szczecin
Pomorska Specjalna Strefa Ekonomiczna Stargard Szczeciński (miasto)
Słupska Specjalna Strefa Ekonomiczna Biesiekierz, Kalisz Pomorski, Karlino, Koszalin, Polanów, Szczecinek (miasto), Tychowo, Wałcz (miasto)
Specjalna Strefa Ekonomiczna Euro-Park Mielec Szczecin

Rolnictwo[edytuj | edytuj kod]

Pola uprawne wokół wsi Prusinowo
Ziemiopłody woj. zachodniopomorskiego (2010)[30]
Ziemiopłód Zbiór
[tys. ton]
Powierzchnia zasiewu
[tys. ha]
pszenica 908,2 394,6
żyto 233,5 166,9
jęczmień 257,7 69,5
owies 133,7 60,5
pszenżyto 238,7 39,5
ziemniaki 351,7 58,1
buraki cukrowe 555,6 15,1
rzepak i rzepik 299,9 12,1
siano łąkowe 427,6 116,5

W 2009 r. użytki rolne obejmowały ogółem 925,3 tys. ha, z czego grunty orne stanowiły 76,3%, sady – 1,6%, łąki – 11,6%, pastwiska – 3,5%, pozostałe użytki – 7,0%[31]. W 2010 r. ogółem powierzchnia zasiewów w województwie obejmowała 662,0 tys. ha, z których najwięcej (25,2%) zajmował zasiew pszenicy. Zbiory samych zbóż wynosiły 1861,0 tys. ton, co stanowiło 6,8% zbiorów zbóż z całej Polski[30].

W 2008 r. na obszarze woj. zachodniopomorskiego było 59,6 tys. gospodarstw rolnych, z czego 99,24% było gospodarstwami indywidualnymi. Najczęściej (tj. 12%) gospodarstwo miało areał wynoszący od 5 do 10 ha dla użytków rolnych[32].

Budżety samorządów[edytuj | edytuj kod]

W 2013 r. wydatki budżetu samorządu woj. zachodniopomorskiego wynosiły 829,6 mln zł, a dochody budżetu 792,3 mln zł. Zadłużenie (dług publiczny) samorządu według danych na koniec 2013 r. wynosiło 308,4 mln zł, co stanowiło 38,9% wysokości wykonywanych dochodów. Największe środki z budżetu samorządu województwa przeznacza się na transport i łączność (w 2013 r. – 47,8% wydatków tj. 396,3 mln zł) oraz rolnictwo i łowiectwo (16,8% tj. 138,9 mln zł)[33].

Dochody budżetów powiatów w 2010 r. w woj. zachodniopomorskim (bez miast na prawach powiatu)[34][b]:

W 2013 r. wydatki budżetów wszystkich samorządów powiatów wynosiły 1266,4 mln zł, a dochody budżetów 1223,3 mln zł. Zadłużenie samorządów powiatów na koniec 2013 r. wynosiło 370,0 mln zł, co stanowiło 30,2% wysokości wykonywanych dochodów[35].

W 2013 r. wydatki budżetów wszystkich samorządów miast na prawach powiatu wynosiły 2465,1 mln zł, a dochody budżetów 2436,4 mln zł. Zadłużenie samorządów miast na prawach powiatu na koniec 2013 r. wynosiło 1310,9 mln zł, co stanowiło 53,8% wysokości wykonywanych dochodów[36].

W 2013 r. wydatki budżetów wszystkich samorządów gminnych wynosiły 4057,1 mln zł, a dochody budżetów 4056,9 mln zł. Zadłużenie samorządów gminnych na koniec 2013 r. wynosiło 1688,1 mln zł, co stanowiło 41,6% wysokości wykonywanych dochodów[37].

Transport[edytuj | edytuj kod]

Transport drogowy[edytuj | edytuj kod]

Drogi publiczne woj. zachodniopomorskiego (2009)[38]
Kategoria dróg Łączna długość  % nawierzchni
utwardzonej
 % nawierzchni
ulepszonej[c]
Drogi krajowe 1 141,4 km 100% 100%
Drogi wojewódzkie 2 114,9 km 100% 99,9%
Drogi powiatowe 7 872,5 km 91,2% 85,1%
Drogi gminne 7 111,6 km 44,0% 32,4%
Razem (Σ) 18 240,4 km 74,4% 67,2%

Według danych z 31 grudnia 2009 w woj. zachodniopomorskim było 18,2 tys. km dróg publicznych, w tym 1141 km dróg krajowych i 2115 km dróg wojewódzkich. 22,8% dróg krajowych i 13,7% dróg wojewódzkich przebiegało przez miasta[38].

Według danych z 31 grudnia 2008 w woj. zachodniopomorskim było 855,3 tys. zarejestrowanych pojazdów, z czego 649,7 tys. stanowiły samochody osobowe, 106,9 tys. samochody ciężarowe, a 47,1 tys. motocykle[39].

W 2009 r. na zachodniopomorskich drogach miało miejsce 1818 wypadków drogowych, w których zginęło 206 osób, a 2237 osób zostało rannych[40].

Dla obszaru województwa zachodniopomorskiego został utworzony w Szczecinie oddział Generalnej Dyrekcji Dróg Krajowych i Autostrad[41], który wykonuje zadania zarządcy dróg krajowych, ekspresowych i autostrad[42]. Z obszaru jego działa został wyłączony odcinek 12 km drogi ekspresowej S3 przy granicy województwa, którym zarządza oddział GDDKiA w Zielonej Górze[43]. Oddział GDDiKA w Szczecinie utworzył 7 rejonów (komórki organizacyjne): Koszalin, Lipiany, Nowogard, Stargard Szczeciński, Szczecin, Szczecinek, Wałcz, które wypełniają szczegółowe zadania[44].

Drogi krajowe w województwie zachodniopomorskim[45][46]
Droga Trasa Obecna długość w województwie Uwagi
3 ŚwinoujścieSzczecinGorzów WielkopolskiZielona GóraLubinLegnicaBolkówJelenia GóraJakuszyce – granica państwa Czechy  ?
S3E65 ŚwinoujścieGoleniówSzczecin A6 (węzeł „Rzęśnica”) – ... – Szczecin A6 (węzeł „Klucz”) – ParnicaGorzów WielkopolskiZielona GóraA4 (Legnica) – BolkówLubawka – granica państwa Czechy  ? istniejąca częściowo
6E28 Niemcy granica państwaKołbaskowoSzczecinGoleniówKoszalinSłupskLęborkGdańskŁęgowo  ?
A6 Niemcy granica państwaKołbaskowoSzczecin S3 (węzeł „Rzęśnica”) 29 km istniejąca częściowo
S6 S3 (Goleniów) – KoszalinA1 (Gdańsk) 0 km planowana
10 Niemcy granica państwaLubieszynSzczecinStargard SzczecińskiWałczPiłaBiałe BłotaWypaleniskaPrzyłubieToruńLipnoSierpcDrobinPłońsk  ?
S10 A6 (Szczecin) – Stargard SzczecińskiWałczPiłaBydgoszczToruńS7 (Płońsk) 13,5 km istniejąca częściowo
11 KołobrzegKoszalinBoboliceSzczecinekPiłaPoznańJarocinPleszewOstrów WielkopolskiKępnoBytom 124 km
S11 KołobrzegKoszalinPiłaPoznańOstrów WielkopolskiTarnowskie GóryA1 0 km planowana
13 SzczecinPrzecławRosówek – granica państwa Niemcy 10,6 km
20 Stargard SzczecińskiDrawsko PomorskieSzczecinekBiały BórMiastkoBytówŻukowoGdynia  ?
22 Niemcy granica państwaKostrzyn nad OdrąGorzów WielkopolskiWałczCzłuchówStarogard GdańskiMalborkElblągGrzechotki – granica państwa Rosja  ?
23 MyślibórzSarbinowo 32,8 km
25 BoboliceBiały BórCzłuchówBydgoszczInowrocławStrzelnoKoninKaliszOstrów WielkopolskiOleśnica  ?
26 Niemcy granica państwaKrajnik DolnyChojnaMyślibórzRenice 3 51 km
31 SzczecinGryfinoChojnaSarbinowoKostrzyn nad OdrąSłubice  ?
37 DarłowoKarwice 6 16 km
93 granica miasta (Świnoujście) – 3 (Świnoujście) 14 km

Zarządcą dróg wojewódzkich jest Zarząd Województwa Zachodniopomorskiego, który powołał jednostkę organizacyjno-budżetową Zachodniopomorski Zarząd Dróg Wojewódzkich w Koszalinie będący administratorem sieci dróg wojewódzkich[47]. Zarządza on drogami wojewódzkimi o łącznej długości 2093,3 km[48], w zakresie planowania, budowy, przebudowy, remontu, utrzymania i ochrony dróg[49][50]. Zarząd dróg utworzył 7 terenowych komórek organizacyjnych w postaci Rejonów Dróg Wojewódzkich (Białogard, Chojna, Drawsko Pomorskie, Gryfice, Koszalin, Pyrzyce, Stargard Szczeciński)[51][52].

102  • 103  • 105  • 106  • 107  • 108  • 109  • 110  • 112  • 113  • 114  • 115  • 119  • 120  • 121  • 122  • 124  • 125  • 126  • 127  • 128  • 129  • 130  • 141  • 142  • 144  • 146  • 147  • 148  • 151  • 152  • 156  • 160  • 162  • 163  • 165  • 166  • 167  • 168  • 169  • 171  • 172  • 173  • 175  • 177  • 178  • 179  • 201  • 203  • 205  • 206  • 208  • 209

Transport kolejowy[edytuj | edytuj kod]

EN57 przejeżdża przez nieczynny przystanek Szczecin Klucz

Według danych z 31 grudnia 2009 r. na obszarze woj. zachodniopomorskiego było 1206 km linii kolejowych normalnotorowych, z czego 35,2% miało dwa lub więcej torów. Zelektryfikowanych było 62,5% wszystkich linii[53].

Według danych z 2006 r. dwa dworce: Szczecin Główny oraz Stargard Szczeciński miały kategorię A dla PKP S.A. Oddział Dworce Kolejowe, co oznacza, że roczna odprawa podróżnych obejmowała powyżej 2 mln osób.

Największymi obiektami infrastruktury kolejowej w województwie są: szczeciński węzeł kolejowy i stargardzki węzeł kolejowy.

SA136-003 na stacji Kołobrzeg
Zachodniopomorskie ED78 na stacji Szczecin Główny
Linie kolejowe w województwie Zachodniopomorskim
Numer Trasa Ruch pasażerski Ruch towarowy
202 Gdańsk GłównyStargard Szczeciński Tak Tak
210 ChojniceRunowo Pomorskie Tak Tak
273 Wrocław GłównySzczecin Główny Tak Tak
351 Poznań GłównySzczecin Główny Tak Tak
401 Szczecin DąbieŚwinoujście Port Tak Tak
402 KoszalinGoleniów Tak Tak
403 Piła PółnocUlikowo Tak Tak
404 SzczecinekKołobrzeg Tak Tak
405 Piła GłównaUstka Tak Tak
406 Szczecin GłównyTrzebież Szczeciński Nie Tak
407 Wysoka KamieńskaKamień Pomorski Tak Tak
408 Szczecin GłównyGrambow (granica państwa) Tak Tak
409 Szczecin GumieńceTantow (granica państwa) Tak Tak
410 Grotniki DrawskieWierzchowo Pomorskie Nie Nie
Wierzchowo PomorskieKalisz Pomorski Nie Tak
Kalisz PomorskiChoszczno Nie Nie
411 Stargard SzczecińskiPyrzyce Nie Nie
417 Ciepłownia Dąbska – Szczecin Dąbie Nie Tak
418 SławnoDarłowo Nie Tak
421 SmardzkoŚwidwin Nie Tak
422 PyrzyceGłazów Nie Nie
427 MściceMielno Koszalińskie Tak Nie
428 Szczecin DąbieSzczecin Podjuchy Tak[A 1] Tak
429 Stobno SzczecińskieDołuje Nie Nie
430 BarnówkoKostrzyn Nie Tak
431 Police (stacja kolejowa)Police Chemia Nie Tak
432 p. odg. Szczecin Wstowo – Szczecin Turzyn Nie Tak
433 Szczecin GłównySzczecin Gumieńce Nie Tak
434 p. odg. MostyPort Lotniczy Szczecin Goleniów Tak Nie
435 p. odg. Mosty[A 2] Tak Nie
851 p. odg. Szczecin Wstowo – Szczecin Gumieńce Nie Tak
854 Szczecin Port Centralny - p. odg. Dziewoklicz Nie Tak
855 p. odg. Regalica - Szczecin Port Centralny Tak Tak
857 Szczecin Dąbie[A 2] Nie Tak
990 Szczecin Port Centralny[A 2] Nie Tak
991 Szczecin Port Centralny[A 2] Nie Tak
992 Szczecin Port Centralny[A 2] Nie Tak
993 Szczecin Port Centralny[A 2] Nie Tak
994 Szczecin Port Centralny[A 2] Nie Tak
995 Szczecin Port Centralny - Nabrzeże "Starówka" Nie Tak
996 Lubiewo (stacja kolejowa) - Świnoujście Nie Tak
997 Świnoujście - Baza Promów Morskich Nie Tak
998 p. odg. Szczecin Wstowo - Elektrownia Pomorzany Nie Tak
6768 Świnoujście Centrum - Ahlbeck (granica państwa) Tak Nie
GKW[A 3] Gryfice WąskotorowePogorzelica Gryficka Tak Nie
Pogorzelica Gryficka - Trzebiatów Wąskotorowy Nie Nie
KKW[A 3] Koszalin WąskotorowyManowo Tak Nie
Manowo - Rosnowo Wąskotorowe Nie Nie
  1. Ruch tymczasowy na czas remontu odcinka Szczecin Zdroje - Regalica na linii 351
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 2,5 2,6 Linia mieści się w obrębie jednej stacji
  3. 3,0 3,1 Kolej wąskotorowa

Tabor kolejowy[edytuj | edytuj kod]

Województwo zachodniopomorskie jest obecnie właścicielem 19 pojazdów spalinowych (w tym jednego muzealnego), oraz trwają dostawy kolejnych 19 elektrycznych[54][55].

Tabor kolejowy należący do województwa
oznaczenie numery liczba producent lata produkcji lokomotywownia uwagi
Tabor spalinowy
SN61 183 1 Węgry Ganz-MÁVAG 1972 Szczecin Wzgórze Hetmańskie Pojazd muzealny
SA103 008-010 3 Polska Pesa 2005 Kołobrzeg Modernizacja Polska Pesa, 2011
SA109 001 1 Polska Kolzam 2003 Kołobrzeg Modernizacja Polska Pesa, 2010
SA136 001-012 12 Polska Pesa 2010-2011 Kołobrzeg
SA139 001, 002 2 Polska Pesa 2012-2013 Kołobrzeg
Tabor elektryczny
EN57AL 943, 1083, 1148, 1230, 1369, 1426, 1556 7 Polska Pafawag 1973-1983 Kołobrzeg Modernizacja Polska Mińsk Maz., 2013-2014
ED78 001-012 7 z 12 Polska Newag 2013-2015 Szczecin Wzgórze Hetmańskie

Transport wodny[edytuj | edytuj kod]

Falochrony portu Świnoujściu w Bramie Świny przy Morzu Bałtyckim

Na wybrzeżu województwa zachodniopomorskiego znajdują się cztery morskie porty handlowe: w Szczecinie, Świnoujściu, Kołobrzegu, Policach oraz 10 małych portów bałtyckich i 13 przystani rybackich. Na terenie województwa realizowane jest ok. 90% pasażerskiego ruchu promowego i 47% przeładunków w Polsce. Z uwagi na zły stan techniczny małe porty i przystanie wymagają kosztownych prac modernizacyjnych[56]. Prawnie na terenie województwa ustalono 18 portów morskich i 8 przystani morskich.

Region ma dogodny układ śródlądowych dróg wodnych łączących porty ujścia Odry z krajami UE, a szczególnie z Niemcami. Aktualny stan zabudowy hydrotechnicznej drogi wodnej na odcinku Szczecin-Kostrzyn nad Odrą nie pozwala na pełne wykorzystanie jej możliwości transportowych[56].

Na terenie woj. zachodniopomorskiego utworzono 8 morskich przejść granicznych w: Darłowie, Dziwnowie, Kołobrzegu, Mrzeżynie, Nowym Warpnie, Trzebieży, Szczecinie i Świnoujściu.

Transport lotniczy[edytuj | edytuj kod]

Kąpielisko letnie w Pobierowie

Na obszarze województwa zlokalizowane są następujące lotniska:

Turystyka[edytuj | edytuj kod]

W ciągu całego 2008 roku z obiektów znajdujących się na terenie województwa skorzystało 1,74 mln turystów, z których 21,8% stanowili turyści zagraniczni. Największy napływ turystów miał miejsce w czerwcu, lipcu i sierpniu, kiedy łączna liczba turystów wynosiła 45,7% z całego roku[58]. W 2008 roku na terenie województwa znajdowało się 840 obiektów zbiorowego zakwaterowania, które posiadały 107 800 miejsc noclegowych. W województwie było 178 obiektów hotelowych mających 14 877 miejsc noclegowych. Najwięcej miejsc, tj. 49 976 posiadały ośrodki wczasowe, których było 8342[58].

Demografia[edytuj | edytuj kod]

Struktura demograficzna mieszkańców woj. zachodniopomorskiego według danych z 31 grudnia 2007[59]:

Opis Ogółem Kobiety Mężczyźni
Jednostka osób  % osób  % osób  %
Populacja 1 692 271 100 870 319 51,43 821 952 48,57
Wiek przedprodukcyjny (0–17 lat) 329 706 19,48 160 630 9,49 169 076 9,99
Wiek produkcyjny (18–65 lat) 1 115 412 65,91 539 463 31,88 575 949 34,03
Wiek poprodukcyjny (powyżej 65 lat) 247 153 14,6 170 226 10,06 76 927 4,55

Struktura demograficzna mieszkańców woj. zachodniopomorskiego według danych z 30 czerwca 2012[60]: Liczba ludności (dane z 31 czerwca 2012):

  Ogółem Kobiety Mężczyźni
  osób  % osób  % osób  %
Ogółem 1 722 149 100 883 318 51,29 838 831 48,71
Miasto 1 184 590 68,79 616 692 35,81 567 898 32,98
Wieś 537 559 31,21 266 626 15,48 270 933 15,73

Struktura płci i wieku w województwie zachodniopomorskim według danych z 30 czerwca 2008 roku[61]:

W 2002 r. w powszechnym spisie ludności na 1 698 214 mieszkańców woj. zachodniopomorskiego przeważająca większość zdeklarowała narodowość polska. Największą grupą obywateli polskich w województwie należącą do mniejszości narodowej lub etnicznej była mniejszość ukraińska, do której należało 3703 osób, co stanowiło 0,218% ogółu mieszkańców. Drugą grupą była mniejszość niemiecka licząca 1014 osób, stanowiącą 0,0597% mieszkańców[62].

Tylko 1 osoba w woj. zachodniopomorskim zadeklarowała używanie w kontaktach domowych języka kaszubskiego, który jest językiem regionalnym Pomorza[62].

Mniejszości narodowe i etniczne (obywatele polscy) w 2002 r. w woj. zachodniopomorskim[62]
Mniejszość Liczba osób Procentowy udział w województwie Liczba osób deklarujących używanie w kontaktach domowych języka mniejszości Procentowy udział w województwie
Mniejszość białoruska 117 0,0069% 39 0,0023%
Mniejszość czeska 6 0,0004% 11 0,0007%
Mniejszość litewska 67 0,0039% 23 0,0013%
Mniejszość łemkowska 66 0,0039% 25 0,0015%
Mniejszość niemiecka 1014 0,0597% 5581 0,3286%
Mniejszość ormiańska 8 0,0005% 13 0,0008%
Mniejszość romska 699 0,0412% 768 0,0452%
Mniejszość rosyjska 221 0,0130% 618 0,0364%
Mniejszość słowacka 2 0,0001% 12 0,0007%
Mniejszość tatarska 9 0,0001% 0 0,0000%
Mniejszość ukraińska 3703 0,2180% 2407 0,1417%
Mniejszość żydowska 44 0,0026% 3 0,0002%

Religia[edytuj | edytuj kod]

Kultura[edytuj | edytuj kod]

Na terenie województwa w 2008 roku znajdowało się 482 placówek bibliotecznych i 24 kina stałe[63]. Działały 22 muzea, 12 teatrów i instytucji muzycznych, 15 galerii i salonów sztuki[59].

Największą biblioteką jest Książnica Pomorska im. Stanisława Staszica w Szczecinie, która 31 grudnia 2006 r. posiadała 1,05 mln książek i czasopism, a także 453,8 tys. pozycji ze zbiorów specjalnych[64].

Tradycje[edytuj | edytuj kod]

Na liście produktów tradycyjnych Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi znajduje się 15 produktów z woj. zachodniopomorskiego[65]:

  • Paprykarz szczeciński
  • Jeziorowy ogórek kiszony,
  • Kapusta kiszona z beczki,
  • Ogórek kołobrzeski,
  • Konfitura szczecińska z owoców róży
  • Chleb razowy koprzywieński,
  • Pierniki szczecińskie,
  • Kiszka szwedzka,
  • Miód Drahimski,
  • Miody przelewickie,
  • Pasztecik szczeciński
  • Miód pitny trójniak,
  • Nalewka ze śliwek z Dębiny,
  • Wino ze śliwek,
  • Grzyby marynowane z szyszką.

Na Pomorzu Zachodnim kultywowane są tradycje związane z morzem, m.in. w formie imprez cyklicznych jak czerwcowe Dni Morza w Szczecinie i Łarpia Sail Festival w Policach[66].

Oświata[edytuj | edytuj kod]

Budynek Rektoratu Uniwersytetu Szczecińskiego

Realizacją polityki oświatowej na terenie województwa kieruje Zachodniopomorski Kurator Oświaty. Kuratorium ma siedzibę w Szczecinie, posiadając także 2 delegatury: w Koszalinie i w Wałczu[67].

Na obszarze woj. zachodniopomorskiego znajdowało się 475 szkół podstawowych, 254 gimnazjów, 41 liceów profilowanych, 125 techników, 116 liceów ogólnokształcących, 22 szkoły artystyczne, 127 szkół policealnych dla dorosłych[59].

W 2012 r. w województwie funkcjonowało 20 szkół wyższych, na których studiowało ogółem 62,5 tys. osób. Największą zachodniopomorską uczelnią wyższą jest Uniwersytet Szczeciński, na którym według danych z 30 listopada 2012 r. studiowało 19,7 tys. osób[68]. W roku akademickim 2007/08 na 10 tys. mieszkańców województwa przypadało 448,6 studentów[69].

Samorząd województwa prowadzi dwie placówki doskonalenia nauczycieli, których celem jest zapewnienie dostępu do różnorodnych form doskonalenia i dokształcania oraz kompleksowej informacji pedagogicznej. Na obszarze całego województwa działa Zachodniopomorskie Centrum Doskonalenia Nauczycieli z siedzibą w Szczecinie, która ma także oddziały zamiejscowe w: Goleniowie, Gryficach, Myśliborzu, Pyrzycach i Świnoujściu[70]. Na terenie powiatów: białogardzkiego, drawskiego, kołobrzeskiego, koszalińskiego, sławieńskiego, świdwińskiego, szczecineckiego i w Koszalinie działa Centrum Edukacji Nauczycieli w Koszalinie[71].

Sport[edytuj | edytuj kod]

Na terenie województwa w 2008 r. we wszystkich dyscyplinach działało 643 klubów sportowych, w których ćwiczyło łącznie 43,1 tys. osób[72].

W najwyższych rozgrywkach krajowych w 2014 r. w Polskiej Lidze Koszykówki z woj. zachodniopomorskiego grały 2 drużyny: AZS Koszalin oraz Wilki Morskie Szczecin. Drużyną grającą w Ekstraklasie piłki nożnej jest Pogoń Szczecin. W najwyższej lidze futsalu Ekstraklasie gra zespół Pogoń 04 Szczecin. W najwyższej klasie kobiecych rozgrywek siatkarskich gra KPS Chemik Police. W Superlidze piłki ręcznej mężczyzn gra Gaz-System Pogoń Szczecin, a Superlidze piłki ręcznej kobiet gra SPR Pogoń Baltica Szczecin.

Największym obiektem sportowym w województwie jest Stadion Miejski w Szczecinie, który może pomieścić 18 tys. osób. Stadion jest wykorzystywany do meczów piłki nożnej. Stadiony lekkoatletyczne znajdują się w Szczecinie oraz w Koszalinie[73][74].

Administracja i polityka[edytuj | edytuj kod]

Samorząd[edytuj | edytuj kod]

Organem stanowiącym samorządu jest Sejmik Województwa Zachodniopomorskiego, składający się z 30 radnych, którzy są wybierani przez mieszkańców województwa w 5 okręgach wyborczych. Siedzibą sejmiku województwa jest Szczecin. Sejmik wybiera organ wykonawczy województwa, którym jest zarząd województwa, składający się z 5 członków z przewodniczącym mu marszałkiem. W Koszalinie znajduje się także wydział zamiejscowy urzędu marszałkowskiego[75].

W 2012 r. przeciętne zatrudnienie administracji samorządu wojewódzkiego wynosiło 1443 osoby[76].

Marszałkowie Województwa Zachodniopomorskiego:

Administracja państwowa[edytuj | edytuj kod]

W 2012 r. przeciętne zatrudnienie administracji państwowej w województwie wynosiło 7285 osób[76].

Terenowym organem administracji rządowej jest Wojewoda Zachodniopomorski, wyznaczany przez Prezesa Rady Ministrów. Siedzibą wojewody jest Szczecin[85], gdzie znajduje się urząd wojewódzki. Działa także delegatura urzędu w Koszalinie[86][87].

Wojewodowie Zachodniopomorscy:

Wicewojewoda:

Polityka[edytuj | edytuj kod]

Mieszkańcy województwa wybierają łącznie 20 posłów na Sejm w 2 okręgach wyborczych: nr 41 (siedziba okręgu Szczecin) i nr 40 (siedziba Koszalin)[88]. Mieszkańcy wybierają 4 senatorów w jednomandatowych okręgach wyborczych: nr 97, nr 98, nr 99, nr 100[89].

Do Parlamentu Europejskiego posłowie wybierani są z okręgu wyborczego nr 13, który obejmuje także województwo lubuskie.

Sądownictwo[edytuj | edytuj kod]

Sąd Okręgowy w Szczecinie

W województwie znajduje się jeden Sąd Apelacyjny w Szczecinie, w którego obszarze właściwości znajdują się 3 sądy okręgowe (także Gorzów Wielkopolski). Teren województwa zachodniopomorskiego jest objęty właściwością dwóch sądów okręgowych (w Szczecinie i Koszalinie) oraz 14 sądów rejonowych[90][91]. Prócz tego istnieje 7 wydziałów zamiejscowych sądów rejonowych[92][93]. Wydziały prawa pracy znajdują się przy 5 sądach rejonowych[94]. Rozpoznawanie spraw gospodarczych zostało przekazane Sądowi Rejonowemu w Koszalinie oraz Sądowi Rejonowemu Szczecin-Centrum w Szczecinie[95].

Sądom powszechnym na obszarze woj. zachodniopomorskiego towarzyszy 1 prokuratura apelacyjna, 2 prokuratury okręgowe, 21 prokuratur rejonowych[96].

W Szczecinie znajduje się także wojewódzki sąd administracyjny[97]. Woj. zachodniopomorskie posiada 2 samorządowe kolegia odwoławcze (Koszalin, Szczecin) posiadające swoje obszary właściwości miejscowej[98].

Bezpieczeństwo[edytuj | edytuj kod]

Policja[edytuj | edytuj kod]

Zachodniopomorska policja posiada 17 jednostek powiatowych i 3 miejskie[99].

Wskaźnik wykrywalności sprawców przestępstw stwierdzonych w 2009 r. w województwie wynosił 68,6%, gdzie najwyższa wykrywalność dotyczyła powiatów: drawskiego (87,7%), choszczeńskiego (86,2%), szczecineckiego (84,0%), a najniższy w Szczecinie (55,1%)[100][101].

Straż pożarna[edytuj | edytuj kod]

Remiza Komendy Powiatowej PSP w Kołobrzegu

Główną siedzibą straży pożarnej jest Komenda Wojewódzka Państwowej Straży Pożarnej w Szczecinie. Prócz niej w województwie działa 17 komend powiatowych PSP oraz 3 komendy miejskie[102]. Prócz nich według danych z lutego 2011 r. w ramach krajowego systemu ratowniczo-gaśniczego w województwie działa 160 jednostek Ochotniczej Straży Pożarnej[103].

Na terenie województwa w Bornem Sulinowie znajduje się Ośrodek Szkolenia PSP.

Wojsko[edytuj | edytuj kod]

Zachodniopomorskie jako 1 z 7 województw należy do Pomorskiego Okręgu Wojskowy.

Nad wybrzeżem województwa znajdują się 2 bazy morskie: port wojenny Kołobrzeg, port wojenny Świnoujście.

Opieka zdrowotna[edytuj | edytuj kod]

W 2009 r. na obszarze województwa znajdowały się 32 szpitale ogólne, w których leczyło się 312,3 tys. osób[104].

Według danych z 31 grudnia 2008 r. w województwie działały 87 zespoły ratownictwa medycznego[63].

Cmentarze wojenne[edytuj | edytuj kod]

Cmentarz wojenny w Drawsku Pomorskim

Na terenie województwa znajduje się wiele miejsc wiecznego spoczynku żołnierzy i jeńców wojennych różnych narodowości (Polaków, Rosjan, Francuzów, Anglików, Belgów, Włochów, Niemców i in.) Zdecydowana większość z nich zginęła podczas II wojny światowej. Zachowały się także kwatery ofiar I wojny światowej oraz wojny francusko-pruskiej 1870-71.

Cmentarze lub wydzielone kwatery wojenne znajdują się w następujących miejscowościach województwa zachodniopomorskiego: Barlinek, Białogard, Borne Sulinowo, Bobolice, Chojna, Choszczno, Czaplinek, Dębno, Drawsko Pomorskie, Glinna (jedyny na Pomorzu Zachodnim niemiecki cmentarz wojenny), Golczewo, Gryfino, Kamień Pomorski, Kołobrzeg, Koszalin, Łobez, Myślibórz, Połczyn-Zdrój, Resko, Siekierki, Sławno, Stargard Szczeciński, Szczecin, Szczecinek, Trzcińsko-Zdrój, Tychowo, Wałcz, Wolin, Złocieniec[105].

Współpraca międzynarodowa[edytuj | edytuj kod]

Umowy, porozumienia i listy intencyjne zawarte przez samorząd województwa zachodniopomorskiego[106]:

Większość województwa położona jest w Euroregionie Pomerania, fragmenty także w euroregionach: Pro Europa Viadrina i Bałtyk.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Wikivoyage-Logo-v3-icon.svg
Wikinews-logo.svg
Zobacz portal z wiadomościami w serwisie Wikinews na temat Zachodniopomorskie

Uwagi

  1. Obie uznane za pomnik historii.
  2. Kody powiatów to odpowiedniki ich wyznaczników na tablicach rejestracyjnych.
  3. Z kostki kamiennej, klinkieru, betonu, z płyt kamienno-betonowych, bitumu.

Przypisy

  1. 1,0 1,1 Powierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym w 2014 r. (stan z 31 grudnia 2013). Warszawa: Główny Urząd Statystyczny, 2014.
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 Tabele demograficzne, stan z 30 czerwca 2014 r.
  3. Powierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym w 2014 r.. Warszawa: Główny Urząd Statystyczny, 2014-07-24. ISSN 1505-5507.
  4. I.1. Ogólna charakterystyka województwa. W: Strategia Rozwoju Województwa Zachodniopomorskiego do 2020. Szczecin: UM Woj. Zachodniopomorskiego, 2005-12, s. 8.
  5. Rocznik Statystyczny Województwa Zachodniopomorskiego 2013. , s. 50, 2014-02-11. Urząd Statystyczny w Szczecinie. ISSN 1640-0038. 
  6. DIGITAL ELEVATION DATA (ang.). VIEWFINDER PANORAMAS.
  7. 3.2.1.2. Klimat. W: Regionalne Biuro Gospodarki Przestrzennej Woj. Zachodniopomorskiego: Plan zagospodarowania przestrzennego województwa zachodniopomorskiego. Szczecin: Zarząd Województwa Zachodniopomorskiego, 2002-06, s. 32-33.
  8. Raport o stanie lasów w Polsce 2012. Warszawa: Centrum Informacyjne Lasów Państwowych, 2013, s. 78. ISSN 1641-3229.
  9. Ochrona środowiska w województwie zachodniopomorskim w latach 2007-2009. Urząd Statystyczny w Szczecinie, 2010, s. 147. ISSN 1733-5051.
  10. I.4.4. Obszary chronione na podst. ustawy o ochronie przyrody. W: Strategia Rozwoju Województwa Zachodniopomorskiego do 2020. Szczecin: BIP UM Woj. Zachodniopomorskiego, grudzień 2005, s. 33. (pol.)
  11. 11,0 11,1 11,2 11,3 11,4 11,5 Budżety JST » 2013 r. » Analizy budżetów JST » Wykonanie budżetów jst IV kwartał 2013r. /Tab. 6 i Tab. 3. Regionalna Izba Obrachunkowa w Szczecinie. [dostęp 2014-10-02].
  12. 12,0 12,1 Dane według podgrup cech > Podmioty gospodarcze i przekształcenia własnościowe i strukturalne > Podmioty gospodarki narodowej - wskaźniki > Podmioty wpisane do rejestru REGON na 10 tys. ludności (2013). W: Bank Danych Lokalnych [on-line]. Główny Urząd Statystyczny. [dostęp 2014-10-12].
  13. 13,0 13,1 Obwieszczenie Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego z dnia 24 września 2014 r. ws. przeciętnej stopy bezrobocia w kraju oraz na obszarze powiatów (M.P. z 2014 r. Nr 0, poz. 853)
  14. 14,0 14,1 14,2 14,3 14,4 14,5 I.4.5. Zabytki i dziedzictwo kulturowe. W: Strategia Rozwoju Województwa Zachodniopomorskiego do 2020. Szczecin: UM Woj. Zachodniopomorskiego, 2005-12, s. 34-36.
  15. Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 25 sierpnia 2005 r. (Dz. U. z 2005 r. Nr 167, poz. 1401)
  16. Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 17 września 2010 r. (Dz. U. z 2010 r. Nr 184, poz. 1236).
  17. 17,0 17,1 Rocznik Statystyczny Województw 2013. Warszawa: Główny Urząd Statystyczny, 2014-01, s. 90. ISSN 1230-5820.
  18. 18,0 18,1 18,2 Rocznik Statystyczny Województw 2011 (wybrane tablice). Warszawa: Główny Urząd Statystyczny, 2012-01-24, s. 90. ISSN 1230-5820.
  19. Rocznik Statystyczny Województw 2008 (wybrane tablice). Warszawa: Główny Urząd Statystyczny, 2008-12, s. 84. ISSN 1230-5820.
  20. Rocznik Statystyczny Województw 2007 (wybrane tablice). Warszawa: Główny Urząd Statystyczny, 2007-12, s. 140. ISSN 1230-5820.
  21. Rocznik Statystyczny Województw 2006 (wybrane tablice). Warszawa: Główny Urząd Statystyczny, 2006-12, s. 138. ISSN 1230-5820.
  22. Rocznik Statystyczny Województw 2013. Warszawa: Główny Urząd Statystyczny, 2014-01, s. 90-91. ISSN 1230-5820.
  23. Obwieszczenie Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego z dnia 30 maja 2014 r. (M.P. z 2014 r. Nr 0, poz. 470)
  24. Dane dla jednostki podziału terytorialnego> ZACHODNIOPOMORSKIE> PODMIOTY GOSPODARCZE I PRZEKSZTAŁCENIA WŁASNOŚCIOWE I STRUKTURALNE (2013). W: Bank Danych Lokalnych [on-line]. Główny Urząd Statystyczny. [dostęp 2014-10-09].
  25. Bezrobotni oraz stopa bezrobocia według województw, podregionów i powiatów (stan w końcu sierpnia 2014 r.). Główny Urząd Statystyczny, 2014-09-24. [dostęp 2014-09-28].
  26. Piotr Jasina: Niepokojący raport o naszym regionie. M. in. jest najgorzej z pracą. W: mmSzczecin.pl [on-line]. Media Regionalne sp. z o.o., 2014-10-21. [dostęp 2014-10-22]. [zarchiwizowane z tego adresu]. Za cytatem: Andrzej Przewoda, dyrektor Wojewódzkiego Urzędu Pracy w Szczecinie
  27. Ubóstwo w Polsce w 2013 r.. Główny Urząd Statystyczny, 2012-05-31. [dostęp 2014-10-09]. s. 15.
  28. Rocznik Statystyczny Województw 2013. Warszawa: Główny Urząd Statystyczny, 2014-01, s. 549. ISSN 1230-5820.
  29. Rocznik Statystyczny Województw 2013. Warszawa: Główny Urząd Statystyczny, 2014-01, s. 304-305. ISSN 1230-5820.
  30. 30,0 30,1 Rocznik Statystyczny Województw 2011 (wybrane tablice). Warszawa: Główny Urząd Statystyczny, 2012-01-24, s. 501-504. ISSN 1230-5820. → Dane Powszechnego Spisu Rolnego; bez powierzchni upraw trwałych, ogrodów przydomowych oraz upraw na przyoranie (nawozy zielone).
  31. Województwo zachodniopomorskie w liczbach 2010. Urząd Statystyczny w Szczecinie, 2010, s. 16. ISSN 1896-2696.
  32. Rocznik Statystyczny Rolnictwa 2009. Warszawa: Główny Urząd Statystyczny, 2010-02-18, s. 100-101. ISSN 2080-8798.
  33. Zobowiązania jst IV kwartał 2013r. / Wykonanie budżetów jst IV kwartał 2013r.. Regionalna Izba Obrachunkowa w Szczecinie. [dostęp 2014-10-02].
  34. Dane roczne, Dochody i wydatki budżetów jednostek samorządu terytorialnego (zaznaczone powiaty zachodniopomorskiego). W: Bank Danych Lokalnych [on-line]. Główny Urząd Statystyczny. [dostęp 2012-08-05].
  35. Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2013 roku. Warszawa: Krajowa Rada Regionalnych Izb Obrachunkowych, 2014, s. 330, 333. ISSN 1732-0879.
  36. Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2013 roku. Warszawa: Krajowa Rada Regionalnych Izb Obrachunkowych, 2014, s. 305, 314. ISSN 1732-0879.
  37. Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2013 roku. Warszawa: Krajowa Rada Regionalnych Izb Obrachunkowych, 2014, s. 270, 277. ISSN 1732-0879.
  38. 38,0 38,1 Transport – wyniki działalności w 2009 r. Warszawa: Główny Urząd Statystyczny, 2010-08-20, s. 117, 120, 122. ISSN 1506-7998.
  39. Warunki życia ludności w województwie zachodniopomorskim w latach 2006-2008. Urząd Statystyczny w Szczecinie, 2010, s. 74. ISSN 2080-9301.
  40. Transport – wyniki działalności w 2009 r. Warszawa: Główny Urząd Statystyczny, 2010-08-20, s. 237. ISSN 1506-7998.
  41. (§3. Statut GDDKiA) Zarządzenie nr 8 Ministra Infrastruktury z dnia 26 lutego 2010 r. (Dz. Urz. Ministra Infrastruktury z 26 lutego 2010, Nr 3, poz. 6).
  42. (§1. pkt 3. Regulamin Organizacyjny oddziału GDDKiA) Zarządzenie nr 61 Generalnego Dyrektora Dróg Krajowych i Autostrad z dnia 20 października 2009 r.
  43. Zarządzenie nr 107 Generalnego Dyrektora Dróg Krajowych i Autostrad z dnia 26 listopada 2010 roku w sprawie zmiany obszarów działania Oddziałów Generalnej Dyrekcji Dróg Krajowych i Autostrad w Szczecinie i w Zielonej Górze.
  44. Rejon Koszalin. Oddział GDDKiA w Szczecinie. [dostęp 2011-07-22].
  45. Rozporządzenie Rady Ministrów zmieniające rozporządzenie w sprawie sieci autostrad i dróg ekspresowych (Dz. U. z 2009 r. Nr 187, poz. 1446).
  46. Zarządzenie Generalnego Dyrektora Dróg Krajowych i Autostrad z dnia 10.12.2009.
  47. Uchwała Zarządu Województwa Zachodniopomorskiego Nr 12/99 z dnia 10 marca 1999 r. ws. utworzenia Zachodniopomorskiego Zarządu Dróg Wojewódzkich w Koszalinie.
  48. Podział dróg według rodzaju nawierzchni. Zachodniopomorski Zarząd Dróg Wojewódzkich w Koszalinie, 2009-02-03. [dostęp 2011-07-21].
  49. (§2. Statutu) Uchwała Nr XXXIV/412/06 Sejmiku Województwa Zachodniopomorskiego z dnia 23 października 2006 r.
  50. Informacje ogólne. Zachodniopomorski Zarząd Dróg Wojewódzkich w Koszalinie. [dostęp 2011-07-21].
  51. Sieć drogowa w granicach rejonów dróg. Zachodniopomorski Zarząd Dróg Wojewódzkich w Koszalinie. [dostęp 2011-07-21].
  52. §7. Regulamin organizacyjny Zachodniopomorskiego Zarządu Dróg Wojewódzkich w Koszalinie.
  53. Transport – wyniki działalności w 2009 r. Warszawa: Główny Urząd Statystyczny, 2010-08-20, s. 89. ISSN 1506-7998.
  54. Impulsy dla Zachodniej Grupy Zakupowej. Rynek Kolejowy, 2013-11-04. [dostęp 2013-11-10].
  55. Asynchronicznie do Koszalina. Rynek Kolejowy, 2013-11-07. [dostęp 2013-11-10].
  56. 56,0 56,1 I.3.1 Infrastruktura transportowa, Komunikacja wodna. W: Strategia Rozwoju Województwa Zachodniopomorskiego do 2020. Szczecin: BIP UM Woj. Zachodniopomorskiego, grudzień 2005, s. 26. (pol.)
  57. I.3.1 Infrastruktura transportowa, Komunikacja lotnicza. W: Strategia Rozwoju Województwa Zachodniopomorskiego do 2020. Szczecin: BIP UM Woj. Zachodniopomorskiego, grudzień 2005, s. 25.
  58. 58,0 58,1 Turystyka w 2008 r. Warszawa: Główny Urząd Statystyczny, 2009-08-12, s. 75. ISSN 1425-8846.
  59. 59,0 59,1 59,2 Dane dla jednostki podziału terytorialnego (pol.). W: Bank Danych Regionalnych [on-line]. Główny Urząd Statystyczny.
  60. GUS, Departament Badań Demograficznych. Ludność. Stan i struktura w przekroju terytorialnym. , s. 12, 2012. Warszawa: GUS. ISSN 17346118 (pol. • ang.). [dostęp 2013-04-30]. 
  61. Rocznik Statystyczny Rolnictwa 2009.
  62. 62,0 62,1 62,2 Mniejszości według województw, powiatów i gmin w 2002 r.. W: Wyniki Narodowego Spisu Powszechnego Ludności i Mieszkań 2002. Warszawa: Główny Urząd Statystyczny, 2008-07-15.
  63. 63,0 63,1 Warunki życia ludności w województwie zachodniopomorskim w latach 2006-2008. Urząd Statystyczny w Szczecinie, 2010, s. 71. ISSN 2080-9301.
  64. Majątek Biblioteki (pol.). W: Biuletyn Informacji Publicznej [on-line]. Książnica Pomorska im. Stanisława Staszica w Szczecinie. [dostęp 2010-03-01].
  65. Lista produktów tradycyjnych> woj. zachodniopomorskie. Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi. [dostęp 2012-04-20].
  66. http://larpia.pl/
  67. Delegatury. W: Biuletyn Informacji Publicznej [on-line]. Kuratorium Oświaty w Szczecinie. [dostęp 2011-07-22].
  68. Szkoły wyższe i ich finanse w 2012 r.. Warszawa: Główny Urząd Statystyczny, 2013, s. 83, 421, 422. ISSN 1506-2163.
  69. II. Ważniejsze dane o województwach. W: 88: Rocznik Statystyczny Województw 2009. Warszawa: Główny Urząd Statystyczny, 2010-01-26, s. 77. ISSN 1230-5820.
  70. (§1. Statutu ZCDN) Załącznik nr 1 do Uchwały Nr XXXIV/399/09 Sejmiku Województwa Zachodniopomorskiego z dnia 22 grudnia 2009 r.
  71. (§2. Statutu CEN Koszalin). Uchwała Nr XXXIV/398/09 Sejmiku Województwa Zachodniopomorskiego z dnia 22 grudnia 2009 r.
  72. Warunki życia ludności w województwie zachodniopomorskim w latach 2006-2008. Urząd Statystyczny w Szczecinie, 2010, s. 73. ISSN 2080-9301.
  73. Stadion ZOS Bałtyk Koszalin. KKPN Bałtyk. [dostęp 2014-09-27].
  74. Obiekty sportowe. Urząd Miejski w Koszalinie. [dostęp 2014-09-27].
  75. Lokalizacje. Urząd Marszałkowski Województwa Zachodniopomorskiego. [dostęp 2011-07-12].
  76. 76,0 76,1 Rocznik Statystyczny Województwa Zachodniopomorskiego 2013. , s. 83, 2014-02-11. Urząd Statystyczny w Szczecinie. ISSN 1640-0038. 
  77. Uchwała Nr I/2/98 Sejmiku Województwa Zachodniopomorskiego z dnia 6 listopada 1998 r. ws. wyboru Marszałka
  78. Uchwała Nr X/96/2000 Sejmiku Województwa Zachodniopomorskiego z dnia 26 stycznia 2000 r. ws. przyjęcia rezygnacji i odwołania Marszałka
  79. Uchwała Nr X/98/2000 Sejmiku Województwa Zachodniopomorskiego z dnia 26 stycznia 2000 roku ws. wyboru Marszałka
  80. Uchwała Nr II/3/02 Sejmiku Województwa Zachodniopomorskiego z dnia 9 grudnia 2002 r. ws. wyboru Marszałka
  81. Uchwała Nr II/4/06 Sejmiku Województwa Zachodniopomorskiego z dnia 18 grudnia 2006 r. ws. wyboru Marszałka
  82. Uchwała Nr XIX/184/08 Sejmiku Województwa Zachodniopomorskiego z dnia 22 kwietnia 2008 r. ws. przyjęcia rezygnacji
  83. Uchwała Nr XIX/186/08 Sejmiku Województwa Zachodniopomorskiego z dnia 22 kwietnia 2008 r. ws. wyboru Marszałka
  84. Uchwała Nr I/3/10 Sejmiku Województwa Zachodniopomorskiego z dnia 29 listopada 2010 r. ws. wyboru Marszałka
  85. (Art. 3.) Ustawa z dnia 24 lipca 1998 r. (Dz. U. z 1998 r. Nr 96, poz. 603).
  86. Statut ZUW w Szczecinie cyt. „§3. ust. 2. Delegatura Urzędu działa w Koszalinie.” Zał. do Zarządzenia Nr 171/2012 Wojewody Zachodniopomorskiego z dnia 17 kwietnia 2012 r. (Dz. Urz. Woj. Zachodniopomorskiego z 2012 r., poz. 1185)
  87. Delegatura w Koszalinie. Zachodniopomorski Urząd Wojewódzki w Szczecinie. [dostęp 2014-10-02].
  88. Ustawa z dnia 1 kwietnia 2011 r. o zmianie ustawy (Dz. U. z 2011 r. Nr 94, poz. 550).
  89. Ustawa z dnia 5 stycznia 2011 r. – Kodeks wyborczy (Dz. U. z 2011 r. Nr 21, poz. 112).
  90. Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 25 października 2012 r. ws. ustalenia siedzib i obszarów właściwości sądów (Dz. U. z 2012 r. Nr 0, poz. 1223).
  91. Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 5 października 2012 r. ws. zniesienia niektórych sądów rejonowych (Dz. U. z 2012 r. Nr 0, poz. 1121).
  92. Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 grudnia 2009 r. (Dz. U. z 2009 r. Nr 223, poz. 1787).
  93. Minister Sprawiedliwości podpisał rozporządzenie ws. reorganizacji 79 sądów rejonowych.
  94. Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 29 listopada 2012 r. (Dz. U. z 2012 r. Nr 0, poz. 1350).
  95. Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 25 czerwca 2012 r. (Dz. U. z 2012 r. Nr 0, poz. 730).
  96. Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 25 marca 2010 r. ws. utworzenia prokuratur (Dz. U. z 2010 r. Nr 49, poz. 297).
  97. Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 25 kwietnia 2003 r. (Dz. U. z 2003 r. Nr 72, poz. 652).
  98. Rozporządzenie Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 listopada 2003 r. (Dz. U. z 2003 r. Nr 198, poz. 1925).
  99. Jednostki Policji Zachodniopomorskiej. Komenda Wojewódzka Policji w Szczecinie. [dostęp 2011-08-13].
  100. Przestępstwa ogółem (styczeń – grudzień). Komenda Wojewódzka Policji w Szczecinie. [dostęp 2011-08-13].
  101. Województwo zachodniopomorskie. W: Statystyczne Vademecum Samorządowca 2010 (SVS 2010) [on-line]. Urząd Statystyczny w Szczecinie. [dostęp 2011-08-13].
  102. Dane teleadresowe jednostek organizacyjnych PSP woj. zachodniopomorskiego. Komenda Wojewódzka PSP w Szczecinie. [dostęp 2010-06-29].
  103. Wykaz OSP w KSRG w województwie zachodniopomorskim w lutym 2011 r. Komenda Wojewódzka PSP w Szczecinie, 2011-03-02. [dostęp 2011-11-17].
  104. Województwo zachodniopomorskie w liczbach 2010. Urząd Statystyczny w Szczecinie, 2010, s. 13. ISSN 1896-2696.
  105. Wojewódzki Komitet Ochrony Pamięci Walk i Męczeństwa w Szczecinie. [dostęp 2012-08-25].
  106. Regiony partnerskie. Urząd Marszałkowski Województwa Zachodniopomorskiego. [dostęp 2009-02-10].

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]