Wojna

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ujednoznacznienie Zobacz też: inne znaczenia.
Tadeusz Cyprian, Wojna, 1949
Artur Grottger, Wojna, V. Pożoga, 1866–1867
Francisco de Goya, Trzeci maja 1808, 1814

Wojna – zorganizowany konflikt zbrojny między państwami, narodami lub grupami etnicznymi i społecznymi.

Wojna jest zjawiskiem społeczno-politycznym i jako takie jest obecna w historii człowieka od początków jego społecznej organizacji. Zasięg wojny jest zależny od stopnia rozwoju technologicznego.

Według XIX-wiecznego teoretyka wojny Carla von Clausewitza wojna jest jedynie kontynuacją polityki innymi środkami.

Większość trwających obecnie lub w historii wojen było znacznie rozciągniętych w czasie, niektóre trwały po kilkadziesiąt lat. W historii odnotowane zostały z odniesieniem do czasu trwania: wojna siedmioletnia, wojna trzynastoletnia, wojna trzydziestoletnia czy nawet wojna stuletnia. Jednak są także wojny mające bardzo krótki czas trwania np. wojna sześciodniowa.

Dotychczas najokrutniejszą, najkrwawszą i obejmującą największy obszar wojną była II wojna światowa.

Pojęcie wojny w terminologii prawnej[edytuj | edytuj kod]

Wojna w rozumieniu prawnym oznacza zerwanie stosunków pokojowych (w tym także stosunków dyplomatycznych) pomiędzy co najmniej dwoma państwami i przejście do stosunków wojennych. W zdecydowanej większości przypadków wojna rozpoczyna się oficjalnym jej wypowiedzeniem przez jedno z państw. Wojna charakteryzuje się wystąpieniami zbrojnymi oraz wszelkimi innymi wrogimi aktami jednego państwa w stosunku do drugiego.

Wojna a konflikt zbrojny[edytuj | edytuj kod]

Pojęcie konfliktu zbrojnego jest szersze od pojęcia wojny. Obejmuje ono wszelkiego rodzaju walkę zbrojną pomiędzy państwami – nawet wówczas, kiedy wojna nie zostanie wypowiedziana w sposób oficjalny, jak również różnego rodzaju specyficzne konflikty zbrojne, tzn. takie, w których uczestniczą strony nie uznane za podmioty prawa międzynarodowego.

Przykładem konfliktu zbrojnego są walki toczone przez organizację Tamilskie Tygrysy, która miała na celu utworzenie w północnej części Sri Lanki niepodległego państwa tamilskiego – Ilamu. Mimo iż siejącym terror bojownikom udało się zapanować nad pokaźną częścią terytorium Sri Lanki, to utworzone przez nich państwo nie jest uznawane za podmiot prawa międzynarodowego, podobnie jak zbrojna formacja Tamilskich Tygrysów, która ponadto została uznana przez USA oraz UE za organizację terrorystyczną.

Każdy konflikt zbrojny może potencjalnie przekształcić się w wojnę.

Wojna energetyczna i informacyjna[edytuj | edytuj kod]

Wojna współczesna: Afganistan

Wojny czasami są dzielone na dwie kategorie: wojny energetyczne i wojny informacyjne. W wojnach energetycznych walczy się z budowlami, zasobami surowcowymi i oporem czynnika ludzkiego, a w wojnie informacyjnej z zasobami informacyjnymi wroga. Różnica polega na stopniu stechnicyzowania użytej broni. W wojnach informacyjnych obezwładnia się przeciwnika informacją – działaniami wywiadu, agentury, propagandą i manipulacją, a potem bierze się go w poddaństwo. W wojnie informacyjnej zniewala się społeczeństwo stopniowo. Polem walki są tu systemy przetwarzające informacje (np. mózgi, komputery).

Przykładem wojny informacyjnej może być zimna wojna, jaka miała miejsce między USA i ZSRR po II wojnie światowej. W wojnie tej nie doszło do otwartych działań zbrojnych między głównymi stronami konfliktu (prowadzone były wojny zastępcze), miała ona głównie charakter wojny informacyjnej. Może istnieć także sytuacja, gdy w jakiejś wojnie występują zarówno elementy wojny energetycznej, jak i informacyjnej[1].

Rodzaje wojen[edytuj | edytuj kod]

Wojna, Londyn
Wojna, Berlin

Najczęściej wojny dzieli się na:

  • Wojny światowe – konflikty zbrojne w których uczestniczy większość państw świata.
  • Wojny błyskawiczne (Blitzkrieg) – błyskawiczne uderzenie wojskowymi siłami zbrojnymi (powietrznymi, morskimi i lądowymi) na dany kraj.
  • Wojny pozycyjne – walczące strony zajmują silnie umocnione pozycje (okopy, zasieki).
  • Wojny zastępcze – państwa rozstrzygają spór zastępczo za pomocą działań na terenie państw trzecich, a więc na terenie zewnętrznym, zastępczym.
  • Wojny biologiczne – wojny prowadzone przy użyciu mikroorganizmów.
  • Wojny totalne – prowadzone przy pełnym zaangażowaniu społeczeństwa i pełnym poświęceniu środków gospodarczych.
  • Zimne wojny- długotrwały stan napięcia między państwami.
  • Wojny prewencyjne – podjęte w celu uprzedzenia ataku przeciwnika.
  • Wojny lokalne – prowadzone niedużym nakładem sił i środków oraz na stosunkowo niedużym terytorium.
  • Dżihad (święte wojny) – wszelkie starania podejmowane w imię szerzenia i umacniania islamu. Zarówno poprzez walkę zbrojną, nawracanie niewiernych, pokojowe propagowanie islamu, jak i wewnętrzne zmagania wyznawcy.
  • Wojny jądrowe – użycie broni jądrowej na masową skalę w trakcie działań wojennych.
  • Wojny nuklearne – użycie broni jądrowej na masową skalę w trakcie działań wojennych.
  • Wojny atomowe – użycie broni jądrowej na masową skalę w trakcie działań wojennych.
  • Wojny manewrowe – walki zbrojne prowadzone są przy szerokim stosowaniu manewru sił i środków w powietrzu (a także w kosmosie), na lądzie i morzu.
  • Wojny radiowe – ukrywanie sił i środków własnych, poprzez całokształt przedsięwzięć uniemożliwiających lub ograniczających efektywne stosowanie środków radioelektronicznych przez przeciwnika.
  • Wojny psychologiczne – system zabiegów propagandowych stosowanych w celu wywarcia wpływu na społeczeństwo przeciwnika i pozyskania go do realizacji własnych celów strategicznych.
  • Wojny sukcesyjne – wojny między pretendentami do tronu po zmarłym władcy.
  • Wojny globalne – wojny obejmujące swoim zasięgiem obszar całej kuli ziemskiej.
  • Wojny hegemoniczne – wojny między dominującym w międzynarodowym systemie mocarstwem lub mocarstwami a rosnącym konkurentem lub konkurentami (pretendentami do hegemonii).
  • Wojny domowe – stronami są obywatele jednego państwa, plemienia lub grupy etnicznej.
  • Wojny cybernetyczne – wykorzystanie komputerów, internetu i innych środków przechowywania lub rozprzestrzeniania informacji w celu przeprowadzania ataków na systemy informatyczne przeciwnika.
  • Wojny asymetryczne – starcie dwóch odmiennych typów organizacji, sposobów myślenia i działania, a często także nawet sposobów życia.
  • Wojny sprawiedliwe – koncepcja filozoficzna
  • Wojny obronne – prowadzone w samoobronie przeciw obcej inwazji.
  • Wojny rakietowo-jądrowe – wojny prowadzone przy pomocy masowych działań zbrojnych przy użyciu broni rakietowej i rakietowo-jądrowej.
  • Wojny celne – stan, w którym dwa państwa lub bloki państw podwyższają wobec siebie stawki celne, dążąc do wywarcia nacisku na stronę przeciwną lub zachwiania podstaw gospodarki oponenta.
  • Wojny kolonialne – wojny toczone w koloniach danego państwa lub o kolonie z innymi państwami.
  • Wojny trzeciej fali – polegają na precyzji w określaniu celu oraz dostosowywaniu do niego środków tak aby zminimalizować straty; wiedza, informacje, dane zaczynają rywalizować z bronią.
  • Wojny religijne – wojny w głównej mierze motywowane przyczynami religijnymi.
  • Wojny uprzedzające – wojny, które uprzedzająco „łamią pokój”.
  • Wojny powietrzne – odbywają się w przestrzeni powietrznej, przy pomocy statków powietrznych (pojedynczych samolotów, śmigłowców i bezzałogowych statków powietrznych).
  • Wojny morskie – odbywają się na morzu.
  • Wojny kosmiczne – odbywają się w przestrzeni kosmicznej.
  • Wojny informatyczne
  • Wojny energetyczne
  • Wojny informacyjne
  • Wojny hybrydowe – połączenie wojny konwencjonalnej, nieregularnych działań zbrojnych (partyzanci, terroryści) i wojny cybernetycznej. Przykładem są wydarzenia na Ukrainie w roku 2014[2].
  • Wojny napastnicze
  • Wojny legalne
  • Wojny niebezpośrednie
  • Wojna konwencjonalna – wojna przy użyciu broni konwencjonalnej i taktyki walki między dwoma lub więcej państwami w otwartej konfrontacji.
  • Wojny nielegalne
  • Wojny agresywne – zbrojne napaści jednego lub kilku państw na inne.
  • Wojny lądowe – odbywają się na lądzie.
  • Wojny niesprawiedliwe – koncepcja filozoficzna

Wojna w sztuce[edytuj | edytuj kod]

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Wikimedia Commons
Zobacz hasło wojna w Wikisłowniku
Zobacz w Wikicytatach kolekcję cytatów
związanych z wojną

Przypisy

  1. Rafał Brzeski, Wojna informacyjna, Warszawa 2006.
  2. Ukraińska wojna hybrydowa [1].
  3. Wiesław Juszczak, Artur Grottger, Pięć cyklów, Warszawa: Arkady, 1959, s. 19.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • John Keegan, Historia wojen, Książka i Wiedza, Warszawa 1998.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]