Wojna algierska

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Wojna algierska
ثورة التحرير الجزائرية
Algerian war collage wikipedia.jpg
Czas 1 listopada 195419 marca 1962
Wynik zwycięstwo Algierczyków i Porozumienie w Évian
Strony konfliktu
Francja Francja Front Wyzwolenia Narodowego
Algierski Ruch Narodowy
Siły
400 000 340 000 (łącznie)
60 000 jednorazowy
Straty
25 000 zabitych 153 000 zabitych
Galeria zdjęć w Wikimedia Commons Galeria zdjęć w Wikimedia Commons
Interwencje wojsk francuskich po II wojnie światowej

I wojna indochińskaWojna tunezyjskaWojna algierskaKryzys sueskiWojna o IfniKryzys w BizerteKonflikt baskijskiOperacja LamantinOperacja MantaI wojna w Zatoce PerskiejWojna domowa w DżibutiLudobójstwo w RwandzieWojna w AfganistanieKonflikt czadyjsko-sudańskiInwazja na AnjouanOperacja HarmattanII wojna domowa na Wybrzeżu Kości SłoniowejOperacja Serwal

Wojna algierska (Algierska wojna o niepodległość, fr. Guerre d'Algérie) – konflikt zbrojny pomiędzy Francją oraz algierskimi organizacjami niepodległościowymi, trwający w latach 1954-1962, który doprowadził do uzyskania przez Algierię niepodległości i niezależności od Francji. Była to złożona wojna charakteryzująca się walką partyzancką, terrorem wobec cywilów, użyciem tortur przez obie strony, operacjami prowadzonymi przez Francuskie Wojska Lądowe. Wojna była również starciem pomiędzy muzułmańskimi lojalistami algierskimi wierzącymi w Algierię francuską, a niepodległościowymi powstańcami.

W wojnie uczestniczyło wiele, zwalczających się w różnych momentach, ruchów. Na terenie Francji miała miejsce wojna kawiarniana, której częścią były zamachy bombowe oraz zabójstwa w kawiarniach i która według oficjalnych francuskich źródeł pochłonęła 3975 ofiar śmiertelnych[1]. Wojska francuskie podzieliły się podczas dwóch prób zamachu stanu.

W czasie konfliktu trwającego siedem i pół roku zginęło łącznie prawie milion osób[2].

Geneza konfliktu[edytuj | edytuj kod]

W 1830 Francja najechała i podbiła berberyjską Algierię. Zgodnie z Konstytucją II Republiki z 1848 stała się integralną częścią Francji i została podzielona na 3 departamenty. Następnie w Algierii zaczęło osiedlać się wielu Francuzów i innych Europejczyków.

Algieria była dla Francji wyjątkowa, ponieważ ze wszystkich ziem kolonialnych Francji wyłącznie Algieria była postrzegana jako nieodłączna, zamorska część Francji.

Po zakończeniu II wojny światowej nasiliły się tendencje niepodległościowe na obszarze francuskich posiadłości kolonialnych w Afryce Północnej. Pomimo przyznania we wrześniu 1947 prawa wyborczego Algierczykom, następowała dalsza radykalizacja dążeń niepodległościowych, skupionych wokół Ruchu na rzecz Triumfu Wolności Demokratycznych (MTLD), z grupy tej wyłonił się Front Wyzwolenia Narodowego. Klęska wojsk francuskich w Indochinach, stanowiła silny cios zadany dumie armii, oraz zwiększała determinację wojskowych do siłowego rozwiązania konfliktu w Algierii. 1 listopada 1954 nastąpił wybuch powstania narodowego zorganizowanego przez Front Wyzwolenia Narodowego. Sytuację w Algierii komplikowała obecność dużej liczby francuskich kolonizatorów, niechętnych przyznaniu niepodległości Algierii.

Początek konfliktu[edytuj | edytuj kod]

Od jesieni 1954 ludność francuska stała się celem zamachów bombowych, początkowo głownie w miastach takich jaki Oran i Algier. Latem 1955 doszło do eskalacji konfliktu, ponieważ walki przeniosły się na prowincję. Francja dążąc do stłumienia powstania zwiększyła liczebność swojego garnizonu w Algierii 12 krotnie, tak że osiągnął on liczebność 600 000 żołnierzy.

Barykada wzniesiona podczas wojny o niepodległość w Algierze, styczeń 1960

Stanowisko francuskich osadników wobec konfliktu[edytuj | edytuj kod]

W maju 1958 francuscy osadnicy, nie zgadzający się na przyznanie niepodległości Algierii, z obawy przed utratą dominującej pozycji w kraju powołali Komitet Ocalenia Narodowego. Przedstawiciele kolonistów wystąpili w ten sposób przeciwko rządowi w Paryżu, w odpowiedzi na co w całym kraju wprowadzono stan wyjątkowy. Atmosferę podgrzewały pogłoski jakoby koloniści przygotowywali zamach stanu, mający na celu zajęcie Paryża i ustanowienie silnego rządu wojskowego. Aby temu zapobiec prezydent René Coty powołał na stanowisko premiera generała Charles'a de Gaulle'a, jako kandydata cieszącego się autorytetem u wszystkich stron konfliktu.

Zmiany ustrojowe we Francji[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Osobny artykuł: V Republika Francuska.

Po wprowadzeniu zmian do ustawy zasadniczej we Francji rozpisano nowe wybory, które 21 grudnia 1958 wygrał Charles de Gaulle. Pomimo oporu kolonistów, generał przychylał się do rozwiązania problemu, przez przyznanie Algierii niepodległości. W styczniu 1961 prezydent ogłosił referendum, w którym zdecydowana większość Francuzów i Algierczyków opowiedziała się za rozpoczęciem rozmów zmierzających do przyznania kolonii niepodległości. 22 kwietnia 1961 doszło do buntu wojskowych w Algierii, który jednak upadł po czterech dniach. W odpowiedzi na klęskę puczu, osadnicy francuscy utworzyli Organizację Tajnej Armii (OAS), która przeprowadziła kilka nieudanych zamachów na prezydenta de Gaulle'a. 3 lipca 1962 w Algierii odbyło się kolejne referendum, w którym mieszkańcy kraju opowiedzieli się za niepodległością, z utrzymaniem bliskich związków z Francją.

Wcześniej, 17 października 1961 roku, miała miejsce w Paryżu nielegalna, ale pokojowa demonstracja zwolenników algierskiego Frontu Wyzwolenia Narodowego, krwawo stłumiona przez policję (masakra paryska). Zginęło wówczas co najmniej kilkadziesiąt osób.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Marek Borucki Historia powszechna 1945-1999 Wyd Magda Warszawa 2000 ISBN 83-86170-47-6
  • Józef Kukułka Historia współczesna stosunków międzynarodowych 1945-2000 Wyd Naukowe SCHOLAR Warszawa 2007 s.102,103 ISBN 978-83-7383-265-7

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Un tournant de la " Bataille de Paris " [archive], Rémy Valat, Revue d'Histoire : Outre-Mers, 1er semestre 2004, N°342-343, Omar Carlier, « Violence(s) », dans Mohamed Harbi et Benjamin Stora (dir.), La Guerre d'Algérie, éd. Hachette, 2005, p. 511
  2. Wojciech Roszkowski Półwiecze. Historia polityczna świata po 1945 roku, wyd. 2005, str. 141