Wojna iracko-irańska

Wojna iracko-irańska
Irański żołnierz w masce przeciwgazowej podczas walk
Czas	22 września 1980 - 20 sierpnia 1988
Miejsce	Zatoka Perska, granica Irańsko-Iracka
Terytorium	Bliski Wschód
Wynik	powrót do status quo; strategiczna porażka Iraku; taktyczna porażka Iranu
Strony konfliktu Iran Irak Dowódcy Ajatollah Chomeini Abol Hassan Bani-Sadr Ali Shamkhani Mostafa Chamran† Saddam Husajn Ali Hassan al-Madżid Taha Yassin Ramadan Izzat Ibrahim al-Douri Siły 305 000 żołnierzy 400 000 - 700 000 Strażników rewolucji 900 czołgów 1 000 pojazdów opancerzonych 1 000 dział artyleryjskich 70 samolotów 750 śmigłowców 190 000 żołnierzy nieznana liczba ochotników z państw arabskich 5 000 czołgów 4 000 pojazdów opancerzonych 7 300 dział artyleryjskich 500 samolotów 100 śmigłowców Straty ok. 750 000 - 1 000 000 zabitych i rannych (żołnierze i ludność cywilna) ok. 375 000 - 400 000 zabitych i rannych (żołnierze i ludność cywilna)

Wojna iracko-irańska – zwana również Narzuconą wojną i Świętą obroną (w Iranie), Al-Kadisijją Saddama (w Iraku) oraz Pierwszą wojną w zatoce, wojna między Irakiem i Iranem w okresie od 22 września 1980 do 20 sierpnia 1988.

Wojnę rozpoczął Irak atakiem w rejonie podzielonego w 1975 r. Szatt al-Arab – wspólnego ujścia Tygrysu i Eufratu. Wojska irackie wdarły się w głąb Iranu, ale szybko zostały wyparte gdy Irańczycy przeszli do kontrataku. W wyniku równowagi sił ustaliła się 480-kilometrowa linia frontu, a działania miały charakter wojny pozycyjnej. Irakijczycy stosowali na masową skalę broń chemiczną (głównie iperyt i tabun), również przeciwko buntującym się Kurdom. W 1988 roku wojnę przerwano, podpisując w sierpniu zawieszenie broni w oparciu o zasadę status quo ante.

Wojna przyniosła ogromne straty. W jej czasie zginęło ponad milion ludzi, a straty materialne ocenia się na ponad 400 mld dolarów. Wojna ta spowodowała gwałtowne wzmocnienie Iraku popieranego przez państwa zachodnie (w tym Stany Zjednoczone, które pomagały Irakowi poprzez pomoc w uzyskiwaniu broni oraz wsparcie specjalistów wojskowych), Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich i kraje arabskie, które obawiały się rozprzestrzenienia się irańskiej rewolucji islamskiej.

Przebieg działań wojennych był w większości taki sam jak na froncie zachodnim w trakcie I wojny światowej, z udziałem wojny pozycyjnej, gniazd karabinów maszynowych, natarć na bagnety, użyciem drutu kolczastego, zmasowanych ataków piechoty poprzez ziemię niczyją i rozległe użycie broni chemicznej.

Przyczyny konfliktu

Zachodnia granica irańskiego ostanu (prowincji) Chuzestan była miejscem styku świata perskiego (na wschodzie) i arabskiego (na zachodzie). Od pierwszej połowy VII wieku Chuzestan był terenem podbojów arabskich, a następnie osadnictwa arabskiego. Aż do 1925 roku był autonomiczną częścią Iranu, kiedy to rząd Rezy Szaha Pahlawiego zniósł autonomię różnych części Iranu, w celu scalenia kraju. W XX wieku był to jeden z najbogatszych i najlepiej rozwiniętych regionów Iranu, dzięki położeniu geograficznemu, a przede wszystkim dzięki bogatym złożom ropy naftowej. W mieście Abadan znajdowała się największa irańska rafineria ropy naftowej. Prowincja była zamieszkana przez dużą liczbę ludności arabskojęzycznej. Na przełomie lat 50-tych i 60-tych Irak zaczął popierać ruchy secesyjne w Chuzestanie, uznając tę prowicję za część odebranego mu terytorium. Po przedwczesnej śmierci Gamala Abdela Nasera (w 1970), prezydenta Egiptu, najludniejszego kraju arabskiego i najważniejszego przywódcy świata arabskiego oraz po zdobyciu władzy w Iraku przez marksistowską partię Baas, przywódcy Iraku postanowili przejąć rolę lidera krajów arabskich.

Przebieg działań wojennych

Iracka inwazja

Irak rozpoczął inwazję na Iran 22 września 1980 roku. Irakijczycy chcąc powtórzyć izraelski sukces z 1967 roku (Wojna sześciodniowa) przeprowadzili szereg nalotów na irańskie bazy lotnicze, nie niszcząc jednak żadnego samolotu. Iran w kilkanaście godzin po inwazji kontratakował, atakując lotniska i instalacje naftowe na terenie całego Iraku . Jednocześnie na całej granicy (poza zrewoltowanym Kurdystanem) do akcji przystąpiły irackie wojska lądowe. Głównym celem natarcia była bogata w ropę irańska prowincja Chuzestan. Iracka armia pomimo, posiadanej przewagi, nacierała bardzo powoli i ostrożnie. Już 5 dnia wojny zamarło irackie natarcie w północnym Chuzestanie powstrzymane przez Irańczyków nad brzegiem rzeki Kharekh. W południowym Chuzestanie wojska irackie poczyniły większe postępy. Udało im się zbliżyć na odległość kilkunastu kilometrów do stolicy prowincji, Ahwazu. Jednak w tym rejonie działania irackie paraliżowała skuteczna obrona Susansgredu. Bardziej na południe celem irackiego natarcia stały się położone nad brzegiem Szatt al-Arab miasta Chorramszahr i Abadan. Po pierwszym nieskutecznym ataku na Chorramszahr wojska irackie przystąpiły do ostrzału miasta. Ostatecznie dopiero po miesiącu krwawych walk ulicznych armia iracka zdobyła to miasto. Położony dalej na południowy wschód Abadan został odcięty od reszty Iranu po tym, jak Irakijczycy przeprawili się na początku października na prawy brzeg rzeki Karun. Położone na wyspie miasto było oblężone, zaopatrzenie dostarczano śmigłowcami i łodziami po zmroku. Jednak Irakijczycy, ze względu na spodziewane ciężkie walki uliczne, nie zdecydowali się na szturm miasta. Na innych odcinkach frontu Irakijczykom udało się dotrzeć jedynie do podnóża masywu gór Zagros, które zaczynały się tuż za granicą iracko-irańską. Ostatnie irackie próby ataku podjęte w listopadzie zakończyły się fiaskiem. Armia iracka weszła maksymalnie 80 kilometrów w głąb irańskiego terytorium. 7 grudnia 1980 roku Saddam Husajn ogłosił wstrzymanie wszelkich działań ofensywnych wojsk irackich.

Wyparcie wojsk irackich z terytorium Iranu

W styczniu 1981 irańska armia podjęła pierwszą, nieudaną próbę kontrataku (operacja Nasr). We wrześniu Irańczycy przeprowadzili pierwszą udaną operację (kryptonim Samen), wypierając Irakijczyków z prawego brzegu rzeki Karun, i tym samym znosząc oblężenie Abadanu. Następnie pod koniec 1981 roku w kolejnej udanej operacji Tariq ol-Quds odbili miasto Bostan zajmując ważną drogę łączącą północny i południowy Chuzestan. W 1982 roku wojska irańskie przeprowadziły dwie wielkie operacje zakończone sukcesem. Najpierw w marcu w wyniku operacji Fath odrzucili Irakijczyków znad rzeki Kharekh wyzwalając tym samym północny Chuzestan. W miesiąc później rozpoczęła się operacja Bait-al-Mugaddas (Quds), której celem było wyparcie Irakijczyków z Chorramszahru. Było to największe zwycięstwo Irańczyków w tej wojnie, w samym Chorramszahr do niewoli dostało się 12 tysięcy irackich żołnierzy, 30% irackich sił w Chuzestanie zostało rozbitych. W obliczu klęski na froncie 20 września 1982 roku Saddam Husajn ogłosił wycofanie swojej armii na granicę międzynarodową i wyraził gotowość rozmów pokojowych.

W 1984 roku, w związku z przedłużającą się wojną i wyczerpaniem obu stron, Irak rozpoczął tzw. wojnę tankowców, polegającą na atakach na tankowce i instalacje naftowe przeciwnika. Działania te miały na celu uderzenie w główne źródło dochodów drugiego państwa, jakim był eksport ropy i tym samym odebranie środków na kontynuowanie wojny.

Działania pokojowe

W październiku 2008 strony konfliktu podpisały porozumienie o współpracy przy ustalaniu losów ludzi zaginionych podczas wojny. W listopadzie 2008 doszło do wymiany szczątków żołnierzy poległych podczas wojny. Do wymiany doszło w Basrze; wymianę nadzorowali przedstawiciele Międzynarodowego Czerwonego Krzyża.