Wojna iracko-irańska

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Wojna iracko-irańska
Iran-Iraq War Montage.png
Irański żołnierz w masce przeciwgazowej w okopach, irańska platforma wiertnicza płonie po amerykańskim ataku, spotkanie Donalda Rumsfelda i Saddama Husseina, irańscy żołnierze świętują wyzwolenie Chorramszahr
Czas 22 września 1980 - 20 sierpnia 1988
Miejsce Zatoka Perska, granica Irańsko-Iracka
Terytorium Bliski Wschód
Wynik status quo ante bellum; strategiczna porażka Iraku; taktyczna porażka Iranu
Strony konfliktu
 Iran  Irak
Dowódcy
Iran Ajatollah Chomeini
Iran Abol Hassan Bani-Sadr
Iran Ali Shamkhani
Iran Mostafa Chamran
Irak Saddam Husajn
Irak Ali Hassan al-Madżid
Irak Taha Yassin Ramadan
Irak Izzat Ibrahim al-Douri
Siły
1980: 240 000 żołnierzy, 1800 czołgów, 1000 pojazdów opancerzonych, 1000 dział, 747 samolotów, 750 śmigłowców
1986:[1] 355 000 żołnierzy, 700 000 ochotników, 1000 czołgów, 1500 pojazdów opancerzonych, 1000 dział, 150 samolotów, 300 śmigłowców
1980: 212 000 żołnierzy, 2000 czołgów, 1000 pojazdów opancerzonych, 1000 dział, 370 samolotów, 230 śmigłowców
1987:[2] 520 000 żołnierzy, 4500 czołgów, 4000 pojazdów opancerzonych, 4000 dział, 1000 samolotów, 500 śmigłowców
Straty
ok. 750 000 - 1 000 000 zabitych i rannych (żołnierze i ludność cywilna) ok. 375 000 - 400 000 zabitych i rannych (żołnierze i ludność cywilna)
Multimedia w Wikimedia Commons Multimedia w Wikimedia Commons

Wojna iracko-irańska – zwana również Narzuconą wojną i Świętą obroną (w Iranie), Al-Kadisijją Saddama (w Iraku) oraz Pierwszą wojną w zatoce, wojna między Irakiem i Iranem w okresie od 22 września 1980 do 20 sierpnia 1988[3].

Wojnę rozpoczął Irak atakiem w rejonie podzielonego w 1975 Szatt al-Arab – wspólnego ujścia Tygrysu i Eufratu. Wojska irackie wdarły się w głąb Iranu, ale szybko zostały wyparte, gdy Irańczycy przeszli do kontrataku. W wyniku równowagi sił ustaliła się 480-kilometrowa linia frontu, a działania miały charakter wojny pozycyjnej.

Wojna przyniosła ogromne straty. W jej czasie zginęło ponad milion ludzi, a straty materialne ocenia się na ponad 400 mld dolarów. Wojna ta spowodowała gwałtowne wzmocnienie Iraku popieranego przez państwa zachodnie (w tym Stany Zjednoczone, które pomagały Irakowi poprzez pomoc w uzyskiwaniu broni oraz wsparcie specjalistów wojskowych)[4], Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich i kraje arabskie, które obawiały się rozprzestrzenienia się irańskiej rewolucji islamskiej. Wojna skończyła się bez rewolucji islamskiej w Iraku.

Przebieg działań wojennych był w większości taki sam jak na froncie zachodnim w trakcie I wojny światowej, z udziałem wojny pozycyjnej, gniazd karabinów maszynowych, natarć na bagnety, użyciem drutu kolczastego, zmasowanych ataków piechoty poprzez ziemię niczyją i rozległe użycie broni chemicznej.

Przyczyny konfliktu[edytuj | edytuj kod]

Między oboma krajami istniał długoletni konflikt graniczny.

Geneza sporu Iraku i Iranu[edytuj | edytuj kod]

Zachodnia granica irańskiego ostanu (prowincji) Chuzestan była miejscem styku świata perskiego (na wschodzie) i arabskiego (na zachodzie). Od pierwszej połowy VII wieku Chuzestan był terenem podbojów arabskich, a następnie osadnictwa arabskiego. Aż do 1925 był autonomiczną częścią Iranu, kiedy to rząd Rezy Szaha Pahlawiego zniósł autonomię różnych części Iranu, w celu scalenia kraju. W XX wieku był to jeden z najbogatszych i najlepiej rozwiniętych regionów Iranu, dzięki położeniu geograficznemu, a przede wszystkim dzięki bogatym złożom ropy naftowej. W mieście Abadan znajdowała się największa irańska rafineria ropy naftowej. Prowincja była zamieszkana przez dużą liczbę ludności arabskojęzycznej.

Na przełomie lat 50. i 60. XX wieku Irak zaczął popierać ruchy secesyjne w Chuzestanie, uznając tę prowincję za część odebranego mu terytorium. Po przedwczesnej śmierci Gamala Abdela Nasera (w 1970), prezydenta Egiptu, najludniejszego kraju arabskiego i najważniejszego przywódcy świata arabskiego oraz po zdobyciu władzy w Iraku przez nacjonalistyczną partię Baas, przywódcy Iraku postanowili przejąć rolę lidera krajów arabskich. W odpowiedzi na wspieranie przez Irak mniejszości w Iranie, Iran zaczął wspierać irakijskich Kurdów.

Dla osiągnięcia celu likwidacji separatystycznych oddziałów kurdyjskich przyszło Irakowi okresie od marca 1974 do marca 1975 roku. Zwycięstwo nad nimi Saddamowi udało się osiągnąć dzięki podpisaniu 6 marca 1975 roku Umowy Algierskiej z szachem Mohammadem Rezą Pahlawim. Iran w zamian za zrzeczenie się przez Irak prawa do części szlaku wodnego w Szatt al Arab wycofał swoje wsparcie dla rebeliantów[5].

Trzy lata po Umowie Algierskiej gdy sytuacja w Iranie stała się coraz bardziej niebezpieczna, tamtejszy monarcha poprosił Husajna o pomoc w rozprawie z wrogami irańskiego rządu. Po namowach rządu Iranu, Husajn nakazał wydalenie z kraju ajatollaha Ruhollaha Chomeiniego który zresztą potem stanął na czele wrogiego Irakowi państwa islamskiego. Chomeini a także inni z przywódców religijnej opozycji irańskiej przebywało w Nadżafu, po niepokojach szyickich w mieście Husajn wysłał tam generała Ali Hasana al Madżida który zaprowadził tam porządek a do więzienia wsadził ajatollaha Muhama Bakira as Sadra i jego najbliższych współpracowników[6].

Rewolucja islamska[edytuj | edytuj kod]

Po irańskiej rewolucji islamskiej w 1979 władzę w kraju przejęli szyici, nawołujący ludy sąsiednich krajów (w tym Iraku) do obalenia władz i utworzenia również w nich republik islamskich. Wyznawcy szyizmu stanowili w ówczesnym Iraku ponad połowę ludności, mniejszością byli sunnicci. W 1979 przywódcą Iraku został Saddam Husajn, który nie chciał dopuścić do radykalizacji irackich szyitów. Husajn zamierzał wykorzystać porewolucyjny chaos w Iranie. Przed rewolucją irańska armia była jedną z najliczniejszych w świecie, po rewolucji została faktycznie osłabiona.

Pod wpływem rewolucji islamskiej wielu irackich szyitów stanęło w opozycji przeciwko zdominowanemu przez sunnitów rządowi. Irańczycy wysyłali do Iraku propagandę religijną oraz środki finansowe, sam Chomeini osobiście nienawidził irackich nacjonalistów stąd też jego prywatna wrogość do rządu Iraku. W kilku szyickich miastach doszło do rebelii zwolenników przyłączenia do Iranu. W odpowiedzi doszło do deportacji sto tysięcy szyickich Irakijczyków do Iranu (których Husajn nazywał Persami) a także rozpoczęto proces podburzania Arabów zamieszkujących Chuzestan (zwany również jako Arabistan, region ten był do 1924 r. autonomicznym księstwem Persji) przeciwko teokratycznemu rządowi Iranu. Husajn rozpoczął także akcje przeciwko szyickiej grupie al Dawa al Islamijja (Głos Islamski)[7].

Szyici przeprowadzali coraz śmielsze zamachy terrorystyczne. W trakcie wizyty szefa dyplomacji, Tarika Aziza na uniwersytecie al Mustansirija w Bagdadzie, szyiccy ekstremiści próbowali dokonać zamachu na jego osobę. Następnie terroryści próbowali zabić ministra informacji, Nusifa al Dżasima. Ministrom udało się przeżyć szyickie zamachy. Jednak na początku wiosny roku 1980 doszło do prawdziwej serii szyickich zamachów w której zginął szereg polityków i urzędników. W odwecie Husajn nakazał zabić ajatollaha Sadra[8].

Wsparcie dla Iraku ze strony społeczności międzynarodowej[edytuj | edytuj kod]

Przed wojną z Iranem Irak uruchomił akcję zbierania poparcia przeciwko tamtejszemu reżimowi. Kampanię wymierzoną przeciwko Iranowi umożliwił sam reżim tego państwa - skrajni szyici wydalili bowiem z tamtejszego rządu polityków centrystycznych a ich miejsce zajęli fanatycy. Choć Irak znalazł się przez pewien czas w stanie izolacji po swoich atakach na rząd Egiptu i tamtejszego prezydenta, Anwara Sadata (po porozumieniu w Camp David które Egipcjanie zawarli z Izraelami co w Iraku uznano za zdradę Arabów), szybko odzyskał poparcie. Wraz z wieloma państwami kręgu cywilizacji islamskiej i arabskiej potępił radziecką interwencję w Afganistanie z zimy 1979 r. W roku starcia z Iranem rząd Iraku ogłosił doktrynę programu panarabskiego w którym wezwał do sojuszu wszystkich przywódców świata arabskiego w celu zwalczania prób obcych ingerencji w sprawy wewnętrzne Arabów. Husajn zdobył się nawet na poprawę stosunków z Arabią Saudyjską, monarchią skrajnie religijną która nie pozostawała w dobrych stosunkach z sekularystami z Iraku. Saddam wywalczył u Saudyjczyków wsparcie finansowe oraz ułatwienia dla transportu wojsk irackich przez terytorium państwa[9].

Irak zaczął też otrzymywać znaczące wsparcie od mocarstw zachodnich (Francja, Wielka Brytania, USA, a także RFN) oraz Związku Radzieckiego i państw arabskich. Saddam Husajn stał się "obrońcą świata arabskiego" przed rewolucją irańską. Wybuch wojny spowodował zbliżenie między Zachodem i Irakiem (w 1982 USA usunęły Irak z listy krajów wspierających terroryzm i nawiązały stosunki dyplomatyczne). Kraje te obawiały się rozprzestrzenienia irańskiej rewolucji islamskiej i w jej efekcie destabilizacji ważnego gospodarczo rejonu. Mniej lub bardziej jawnie zachęcały Saddama do wojny z Iranem, wspierały go politycznie, a także militarnie[10]. W zakres dostaw wchodziły najnowsze technologie oraz broń.

Stany Zjednoczone wspierały także potajemnie Iran, czego wynikiem była ujawniona w drugiej połowie lat 80. afera Iran-Contras. Jak się okazała Ameryka będąca sojusznikiem Iraku potajemnie (i zresztą nielegalnie) sprzedawały broń Iranowi. W zamian za to USA oczekiwało pomocy w uwolnieniu zakładników, uprowadzonych w Bejrucie przez bojowników Hezbollahu[11]. Pieniądze uzyskane z tych transakcji przekazywano na wspomaganie nikaraguańskich rebeliantów Contras.

Dodatkowo władze Iraku chciały uzyskać swobodny dostęp do zatoki Perskiej, zamiast tylko bardzo wąskiego dostępu skrawkiem lądu[12].

Przebieg działań wojennych[edytuj | edytuj kod]

Iracka inwazja[edytuj | edytuj kod]

Położenie Chuzestanu w Iranie

Irak rozpoczął bez uprzedzenia inwazję na Iran 22 września 1980 z zamiarem przeprowadzenia wojny "błyskawicznej", pod pretekstem konfliktu granicznego o Shatt al-Arab – połączone ujście do Zatoki Perskiej rzek Tygrys i Eufrat. Irakijczycy chcąc powtórzyć izraelski sukces z 1967 (wojna sześciodniowa) przeprowadzili szereg nalotów na irańskie bazy lotnicze, niszcząc jedynie kilka z kilkuset irańskich samolotów. Następnego dnia po inwazji Iran wysłał w kontrataku 120 samolotów F-4, atakując bazy i instalacje naftowe na terenie Iraku[13]. Jednocześnie na całej granicy (poza zrewoltowanym Kurdystanem) do akcji przystąpiły irackie wojska lądowe, na całym froncie napotykając jedynie jedną dywizję zmechanizowaną oraz sporadyczny ostrzał artyleryjski.

Głównym celem natarcia była bogata w ropę irańska prowincja Chuzestan. Iracka armia pomimo, posiadanej przewagi, nacierała bardzo powoli i ostrożnie. Już 5 dnia wojny zamarło irackie natarcie w północnym Chuzestanie, powstrzymane przez Irańczyków nad brzegiem rzeki Kharekh. W południowym Chuzestanie wojska irackie poczyniły większe postępy. Udało im się zbliżyć na odległość kilkunastu kilometrów do stolicy prowincji, Ahwazu. Jednak w tym rejonie działania irackie paraliżowała skuteczna obrona Susansgredu.

Bardziej na południe celem irackiego natarcia stały się położone nad brzegiem Szatt al-Arab miasta Chorramszahr i Abadan. Po pierwszym nieskutecznym ataku na Chorramszahr wojska irackie przystąpiły do ostrzału miasta. Ostatecznie dopiero po miesiącu krwawych walk ulicznych armia iracka zdobyła to miasto. Położony dalej na południowy wschód Abadan został odcięty od reszty Iranu po tym, jak Irakijczycy przeprawili się na początku października na prawy brzeg rzeki Karun. Położone na wyspie miasto było oblężone, zaopatrzenie dostarczano śmigłowcami i łodziami po zmroku. Jednak Irakijczycy, ze względu na spodziewane ciężkie walki uliczne, nie zdecydowali się na szturm miasta.

Na innych odcinkach frontu Irakijczykom udało się dotrzeć jedynie do podnóża masywu gór Zagros, które zaczynały się tuż za granicą iracko-irańską. Ostatnie irackie próby ataku podjęte w listopadzie zakończyły się fiaskiem. Armia iracka weszła maksymalnie 80 kilometrów w głąb irańskiego terytorium. 7 grudnia 1980 Saddam Husajn ogłosił wstrzymanie wszelkich działań ofensywnych wojsk irackich[14].

Rząd Iraku aby uzyskać poparcie religijnych mieszkańców krajów nakazał zamknięcie nocnych klubów czy też ograniczył sprzedaż napojów alkoholowych. Było to także warunkiem uzyskania pomocy ze strony teokratycznego sąsiada, Arabii Saudyjskiej[15].

W okresie walk z Iranem, sytuację wykorzystali Izraelczycy którzy w czerwcu 1981 roku dokonali ataku na reaktor atomowy w miejscowości Osirak. Reaktor ten już rok wcześniej został zaatakowany przez lotnictwo irańskie, wtedy jednak bezskutecznie. Wysłane przez rząd Izraela samoloty F-16 i F-15 wtargnęły na obszar Iraku poprzez teren Arabii Saudyjskiej. W wyniku ataku w gruzach legł iracki program atomowy. Stosunki z Izraelem stały się na tyle agresywne ze względu na atak ale także i to że jak podawali iraccy wywiadowcy, Izrael wsparł Iran dostawami wojskowymi o wartości milionów dolarów amerykańskich. Na konflikt izralesko-iracki ze spokojem patrzył rząd USA który w wojnie przeciwko Iranowi wspierał Irak. Jak się okazało wojsko izraelskie miejsce położenia programu atomowego poznali poprzez zdjęcia satelitarne dostarczane przez CIA. Po ataku Arabia Saudyjska (której władca zdał sobie sprawę że Amerykanie którzy śledzili obszar lotniczy Saudów celowo nie poinformowali ich o locie izraelskich wojsk lotniczych) obiecała Irakowi pieniądze na odbudowę kompleksu a Francja obiecała nowy program budowy potęgi atomowej Iraku[16].

W 1983 r. aby zyskać dalsze wsparcie zachodu Iraku wydalił ze swojego terenu Abu Nidala, jednego z najsłynniejszych terrorystów palestyńskich. Nidal wyjechał więc do Libii. Po wydaleniu Nidala, do stolicy Iraku przybył przedstawiciel rządu USA a rok później do USA przybył wicepremier Iraku który spotkał się tam z prezydentem Ronaldem Reaganem, Henrym Kissingerem i Georgem Schultzem. W trakcie spotkania oficjalnie wznowiono zerwane w 1967 r. stosunki pomiędzy oboma rządami. Husajn uzyskał kredyty i pożyczki nie tylko od rządu USA ale też m.in. banków włoskich, Kuwejtu i Zjednoczonych Emiratów Arabskich[17].

Wyparcie wojsk irackich z terytorium Iranu[edytuj | edytuj kod]

W styczniu 1981 irańska armia podjęła pierwszą, nieudaną próbę kontrataku (operacja Nasr). We wrześniu Irańczycy przeprowadzili pierwszą udaną operację (kryptonim Samen), wypierając Irakijczyków z prawego brzegu rzeki Karun, i tym samym znosząc oblężenie Abadanu. Następnie pod koniec 1981 w kolejnej udanej operacji Tariq ol-Quds odbili miasto Bostan, zajmując ważną drogę łączącą północny i południowy Chuzestan. W 1982 wojska irańskie przeprowadziły dwie wielkie operacje zakończone sukcesem. Najpierw w marcu, w wyniku operacji Fath, odrzucili Irakijczyków znad rzeki Kharekh, wyzwalając tym samym północny Chuzestan. W miesiąc później rozpoczęła się operacja Bait-al-Mugaddas (Quds), której celem było wyparcie Irakijczyków z Chorramszahru. Było to największe zwycięstwo Irańczyków w tej wojnie, w samym Chorramszahr do niewoli dostało się 12 tysięcy irackich żołnierzy, 30% irackich sił w Chuzestanie zostało rozbitych. W obliczu klęski na froncie 20 września 1982 Saddam Husajn ogłosił wycofanie swojej armii na granicę międzynarodową i wyraził gotowość rozmów pokojowych[18]. Irak zaoferował nawet wspólny atak na Izrael. co zostało jednak odrzucone przez Ajatollaha (wbrew radom jego rządu). Porażki wojsk irackich spowodowane były wykorzystaniem przez Iran fanatycznych ochotników, w tym dzieci które wprost nacierały na irackich żołnierzy. Ajatollah Chomeini obiecał tym którzy zginęli w wojnie z Irakiem pójście prosto do raju. W trakcie walk w tym okresie sam Husajn znalazł się na pierwszej linii frontu pośród okrążenia irańskiego[19]. Na skutek kontrofensyw Irakijczycy zdołali odnieść nad Iranem znaczne zwycięstwa i zrezygnowali z rozmów pokojowych.

W 1984, w związku z przedłużającą się wojną i wyczerpaniem obu stron, Irak rozpoczął tzw. wojnę tankowców, polegającą na atakach na tankowce i instalacje naftowe przeciwnika. Działania te miały na celu uderzenie w główne źródło dochodów drugiego państwa, jakim był eksport ropy i tym samym odebranie środków na kontynuowanie wojny.

W lutym 1986 miała miejsce udana irańska operacja Wal-Fajr 8.

Zwycięstwa irackie[edytuj | edytuj kod]

W marcu 1986 miała miejsce nieudana irańska operacja Badr.

W 1986 r. w trakcie walk o półwysep Fao na pomoc Irakijczykom przyszli Egipcjanie. Agenci wywiadu tego kraju poza przekazaniem amunicji zorganizowali też spotkanie Iraku z dyplomatami z Izraela. Rozmowy odbyły się w Genewie w Szwajcarii. Przedstawiciele znienawidzonych wzajemnie państw spotkali się ponownie dwa lata później. Po spotkaniu Husajn stwierdził - Jestem przekonany, że syjoniści i Izraelczycy zaczynają żałować, że przyczynili się do przedłużenia wojny. Minister obrony zagranicznej Izraela, Icchak Rabin stwierdził w odpowiedzi Zmieniłem zdanie. Kontynuacja wojny irańsko-irackiej nie służy już interesom Izraela, ponieważ napędza wyścig zbrojeń[20]. Po próbach zamachu na życie prezydenta, z pomocą Egiptu rządzonego wówczas przez Hosniego Mubaraka, rząd Iraku zreformował ochronę Husajna - utworzono specjalne jednostki Gwardii Republikańskiej sformowane spośród członków Partii Baas i uzbrojonych w najnowszy sprzęt wojskowy wyprodukowany we Francji[21].

Ciesząc się uznaniem Irak otrzymał i kupował sprzęt wojskowy od m.in. ZSRR, Francji, USA, Niemiec, Chin, Brazylii, Argentyny, Szwajcarii, Danii i Szwecji. W przeciągu roku Irak potrafił wydać na armię aż czternaście miliardów USD. Rząd Iraku przerabiał broń a także produkował oryginalne konstrukcje irackie. Husajn zatrudniał zagranicznych ekspertów, m.in. Kanadyjczyka Geralda Buliego[22].

Najczęściej na arenie międzynarodowej i w Iraku uznana została za sukces wojsk irackich[23].

Siły z obu stron[edytuj | edytuj kod]

[24][25]

 Irak (1980)  Iran (1980)
żołnierze 190 000 (armia), 18 000 (lotnictwo), 10 000 (obrona przeciwlotnicza), 4000 (marynarka) 150 000 (armia), 70 000 (lotnictwo), 20 000 (marynarka)
czołgi 1400 T-62, 300 T-55, 300 T-54, 50 T-72, 45 PT-76 894 Chieftain Mk3/5, 460 M60A1 Patton, 240 M48A5 Patton, 160 M47M Patton, 130 FV101 Scorpion
pojazdy opancerzone 100 BMP-1, 250 BTR-50, 100 OT-62A TOPAS, 100 EE-9 Cascavel, 100 EE-11 Urutu, 85 Panhard M3 400 M113A1, 300 BTR-60P, 270 BTR-50
działa artyleryjskie 250 D-1 152 mm, 250 M-30 122 mm, 100 M-46 130 mm, 100 T-12 100 mm, 50 D-20 152 mm, 50 2S1 Goździk 122 mm, 50 2S3 Akacja 152 mm, 200 wwr BM-21 Grad 390 M109A1 155 mm, 250 M101A1 105 mm, 100 M114A1 155 mm, 100 M-46 130 mm, 50 M115 203 mm, 40 M107 175 mm, 38 M110 203 mm
samoloty bojowe 65 MiG-23BN, 15 MiG-23MS, 50 MiG-21MF, 40 MiG-21PFM, 60 Su-20, 40 Su-7B, 15 Hawker Hunter, 10 Ił-28, 12 Tu-22 160 F-4E, 25 F-4D, 150 F-5E/F, 77 F-14A
śmigłowce bojowe 40 SA 342L Gazelle, 6 Mi-25, 10 SA-321H Super Frelon 190 AH-1J
obrona przeciwlotnicza 20 baterii S-75 (400 pocisków), 30 S-125 (1000 pocisków), 20 2K12 Kub (1100 pocisków), 200 ZSU-23-4 Szyłka 39 baterii MIM-23B Hawk (1900 pocisków), 81 Rapier (2000 pocisków), 200 ZSU-23-4 Szyłka
Dostawy w czasie wojny
ZSRR: 30 MiG-25PD/PDS, 61 MiG-21bis, 111 Su-22M/M3/M4/UM, 50 MiG-23BN, 84 Su-25, 24 MiG-29, 46 Mi-25 (Mi-24D), 2150 T-62, 500 T-72M (z Polski i Czechosłowacji), 200 PT-76, 750 BMP-1 (z Czechosłowacji), 100 BMP-2, 576 dział M-46 130 mm, 576 dział D-30 122 mm, 180 dział 2A36 152 mm, 100 2S1 Goździk 122 mm, 100 2S3 Akacja 152 mm, 200 wwr BM-21 Grad 122 mm, 10 moździerzy 2S4 Tulipan 240 mm, 800 pocisków R-17 Scud-B, 1500 pplot 9K33 Osa (50 zestawów), 2000 pplot 9K31 Strieła-1 (160 zestawów), 1500 pplot 9K35 Strieła-10 (60 zestawów), 6500 9K32 Strieła 2, 500 pplot 9K34 Strieła 3, 10 000 ppk 9M14 Malutka, 3000 ppk 9K111 Fagot

Chiny: 40 Shenyang F-6, 4 B-6D (Tu-16), 1500 Typ 69-I/II, 1000 Typ 59, 650 YW 531, 100 dział Typ 83 152 mm, 100 wwr Typ 63

Francja: 108 Mirage F1EQ/BQ, 5 Super Étendard, 352 AM-39 Exocet, 20 SA 342 Gazelle, 6 SA-321H Super Frelon, 200 ERC-90, 115 Panhard M3, 85 dział AMX GCT 155 mm, 2260 pplot Roland 2 (113 zestawów), 1000 ppk HOT

Egipt: 90 Chengdu F-7B, 18 SA 342 Gazelle, 250 T-55, 300 wwr RL-21 (Grad) 122 mm, 210 dział D-30 122 mm, 96 dział M-46 130 mm

Polska: 400 T-55, 750 MT-LB

Czechosłowacja: 400 T-55, 200 OT-64C SKOT

Brazylia: 300 EE-9 Cascavel, 280 EE-3 Jararaca, 100 EE-11 Urutu, 67 wwr Astros II

Austria: 300 dział GC 45 155 mm

RPA: 200 dział Denel G5 155 mm

Rumunia: 150 TR-580 (T-55)

NRD: 50 T-55

Chiny: 18 F-6, 5 F-7A, 600 Typ 69-II, 300 Typ 59, 520 dział Typ 59-1 130 mm (M-46), 400 wwr Typ 63 107 mm, 6 baterii plot HQ-2 (S-75, 150 pocisków), 500 pplot HN-5A (Strzała-2)

Korea Północna: 150 Ch'ŏnma-ho (T-62), 480 dział Typ 59-1 130 mm (M-46), 20 dział M-1978 Koksan, 200 wwr Typ 63 107 mm, 100 wwr BM-11 Grad 122 mm, 100 wwr M1985 240 mm (Fajr-3), 100 R-17 Scud-B, 4000 ppk 9M14 Malutka

Syria: 200 BMP-1, 120 T-55, 100 T-62, 2000 ppk 9M14 Malutka

ZSRR: 400 BMP-1 (z Czechosłowacji), 200 BTR-60PB, 4000 ppk 9M14 Malutka, 400 pplot Strzała-2

Libia: 65 T-55, 65 T-62, 40 R-17 Scud-B

USA/Izrael: (pociski i części) 2500 ppk BGM-71 TOW, 18 pplot MIM-23 Hawk

Austria: 200 dział GC 45 155 mm

Szwecja: 200 pplot RBS 70

Etiopia: (samoloty i części) 5 F-5A, 3 F-5E, 2 F-5B

Wpływ na sytuację w Iraku[edytuj | edytuj kod]

Korzystając z zaangażowania Iraku w wojnę z Iranem i otrzymując wsparcie od Teheranu, Kurdowie irakijscy (w większości sunnicci) wywołali w połowie lat 80. kolejne powstanie. Wobec zawarcia rozejmu z Iranem, Saddam Husajn skierował znaczne siły przeciwko Kurdom (operacja Anfal). Irakijczycy stosowali na masową skalę broń chemiczną (głównie iperyt siarkowy i tabun), również przeciwko buntującym się Kurdom. W 1988 wojnę przerwano, podpisując w sierpniu zawieszenie broni w oparciu o zasadę status quo ante bellum.

Wpływ na stosunki iracko-zachodnie[edytuj | edytuj kod]

Po zakończeniu wojny stosunki Iraku z zachodem stały się bardziej napięte. USA przestało popierać Husajna w sierpniu 1990 roku - choć jeszcze w lipcu prezydent USA chwalił rząd Husajna a stosunki między państwami były bardzo dobre[26].

Irak po zakończeniu kosztownej wojny zbył krajem zadłużonym, zaś jednym z krajów które udzieliły Irakowi największych pożyczek, był Kuwejt. Podporządkowanie tego kraju mogły stanowić częściowe rozwiązanie problemu zadłużenia Iraku[27]. Jeszcze w 1990 roku odbyła się agresja Iraku na Kuwejt.

Działania pokojowe[edytuj | edytuj kod]

W październiku 2008 strony konfliktu podpisały porozumienie o współpracy przy ustalaniu losów ludzi zaginionych podczas wojny. W listopadzie 2008 doszło do wymiany szczątków żołnierzy poległych podczas wojny. Do wymiany doszło w Basrze; wymianę nadzorowali przedstawiciele Międzynarodowego Czerwonego Krzyża[28].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Iran: Organization, Size, and Equipment
  2. Iraq: THE REGULAR ARMED FORCES.
  3. Hassan Ali Jamsheer, Współczesna historia Iraku, Wydawnictwo Akademickie "Dialog", Warszawa 2007, str. 117
  4. Salam Pax: Blog z Badgadu - zapiski tajemniczego Irakijczyka. Warszawa: G+J Gruner + Jahr Polska, 2003, s. 63. ISBN 83-89221-74-8.
  5. ref>Malik s.74
  6. Malik s.74-75
  7. Malik s.75
  8. Malik s.75-76
  9. Malik s.76-77
  10. Iran Chamber Society, John King, "Arming Iraq: A Chronology of U.S. Involvement", marzec 2003
  11. Krzysztof Korzeniewski: Irak (Polish Edition). Wydawn. Akademickie "Dialog", s. 55. ISBN 83-88938-66-5.
  12. Film dokumentalny Modern Warfare Iran/Iraq 1980-1988, w kooprodukcji ITN i PROvideo
  13. Iranian F-4 phantoms in action
  14. E. Karsh, The Iran-Iraq war 1980-1988, Oxford 2002, s. 30
  15. Malik s.77-78
  16. Malik s.79
  17. Malik s.83-84
  18. B. Iwasiów-Pardus, Problemy Bliskiego i Środkowego Wschodu w polityce zagranicznej republikańskiego Iraku : (1958-1980), Warszawa 1990, s. 140
  19. Nalik s.80
  20. Nalik s.82-83
  21. Malik s.85
  22. Malik s.94-95
  23. Nalik s.82-83
  24. I Persian Gulf War: Iraqi Invasion of Iran, September 1980, acig.org
  25. SIPRI Arms Transfers Database
  26. Malik s.97-100
  27. Malik s.98
  28. Irak z Iranem wymieniły się szczątkami żołnierzy (pol.). [dostęp 3 grudnia 2008].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]