Wojna krymska

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Wojna krymska
Panorama dentro.JPG
Czas 16 października 185330 marca 1856
Miejsce Krym, Bałkany, Morze Czarne, Morze Bałtyckie i Ocean Spokojny
Przyczyna wkroczenie wojsk rosyjskich do tureckich księstw naddunajskich, Mołdawii i Wołoszczyzny
Wynik zwycięstwo Imperium osmańskiego, Wielkiej Brytanii, Francji i Sardynii
Strony konfliktu
 Imperium osmańskie
 Wielka Brytania (od 1854)
Francja II Cesarstwo Francuskie (od 1854)
Regia Marina Królestwo Sardynii (od 1855)
Flagge Herzogtum Nassau (1806-1866).svg Księstwo Nassau
 Imperium Rosyjskie,
bułgarscy ochotnicy
Dowódcy
Imperium osmańskie Abdülmecid I
Imperium osmańskie Omar Pasza
Imperium osmańskie Antoni Aleksander Iliński
Imperium osmańskie Abdulkerim Nadir Pasza
Francja Napoleon III
Francja Jacques Leroy de Saint Arnaud
Francja François Certain de Canrobert
Francja Aimable Pélissier
Francja François Achille Bazaine
Francja Patrice Mac-Mahon
Wielka Brytania George Hamilton-Gordon
Wielka Brytania James Graham
Wielka Brytania FitzRoy Somerset
Wielka Brytania William Williams
Regia Marina Camillo Cavour
Regia Marina Alfonso Ferrero La Marmora
Imperium Rosyjskie Mikołaj I
Imperium Rosyjskie Aleksandr Mienszikow
Imperium Rosyjskie Paweł Nachimow
Imperium Rosyjskie Wasili Zawojko
Imperium Rosyjskie Nikołaj Murawiow-Amurski
Imperium Rosyjskie Jefimij Putiatin
Imperium Rosyjskie Władimir Istomin
Imperium Rosyjskie Jegor Tołstoj

Imperium Rosyjskie Michaił Gorczakow
Imperium Rosyjskie Piotr Gorczakow

Siły
ok. 300 tys. Francuzów
ok. 250 tys. Brytyjczyków
ok. 165 tys. Turków
ok. 10 tys. Sardyńczyków
ok. 700 tys. Rosjan[1]
ok. 4 tys. Bułgarów
2 tys. Czarnogórców
ok. 1 tys. Greków
Straty
Zabici, zaginieni i ofiary chorób:
ok. 95 tys. Francuzów
ok. 45 tys. Turków
ok. 22 tys. Brytyjczyków
ok. 2,2 tys. Sardyńczyków
Zabici, zaginieni, ofiary chorób i ranni:
ok. 522 tys.[2][3] z czego zabici 60 tys.[4] – 110 tys.[5][6]
Multimedia w Wikimedia Commons Multimedia w Wikimedia Commons

Wojna krymska – wojna między Imperium Rosyjskim a Imperium osmańskim i jego sprzymierzeńcami, tj. Wielką Brytanią, Francją i Sardynią, toczona w latach 1853–1856. Wojnę wywołała rosyjska ekspansja, a Rosja przegrała ją w wyniku starcia się ze sprawnymi i dobrze wyposażonymi technicznie armiami państw zachodnich oraz w wyniku wewnętrznej korupcji i kradzieży w administracji cywilnej i wojskowej. Dodatkowo broniący się na Krymie Rosjanie ponieśli większe straty w ludziach od atakujących, co dowiodło dużych dysproporcji w umiejętności organizacji działań wojennych. Był to pierwszy konflikt zbrojny mocarstw europejskich od czasów napoleońskich. Łącznie poległo i zmarło z powodu ran 500 tys. żołnierzy[7].

Historia[edytuj | edytuj kod]

Przyczyny[edytuj | edytuj kod]

Rosja i Turcja były najbardziej zacofanymi gospodarczo oraz społecznie krajami Europy i jednymi z bardziej zacofanych krajów Azji[8]. Europejscy politycy i eksperci przewidywali wybuch tej wojny, ponieważ narastały sprzeczności interesów gospodarczych i politycznych, zwłaszcza między Rosją a Wielką Brytanią. Rosja od długiego czasu zmierzała do rozszerzania swych granic w stronę Morza Śródziemnego, Zatoki Perskiej, Oceanu Indyjskiego i Chin, a były to rejony, które interesowały również Wielką Brytanię. Z kolei Francję interesował Bliski Wschód, a zwłaszcza Turcja, Syria, Liban i Egipt. W tym czasie strategicznym kierunkiem rosyjskiej ekspansji były Bałkany, a zamiarem likwidacja państwa tureckiego i uczynienie Morza Czarnego wewnętrznym morzem rosyjskim oraz uzyskanie swobodnego dostępu do cieśnin tureckich. Sama Turcja był krajem osłabionym. Na początku 1853 cesarz Rosji Mikołaj I Romanow próbował namówić Brytyjczyków do rozbioru Turcji[9].

W 1852 między Rosją i Francją rozpoczął się spór o prawa duchowieństwa prawosławnego, względnie katolickiego, do opieki nad miejscami świętymi i niemuzułmańską ludnością imperium tureckiego. W spór wmieszała się Wielka Brytania, w mniejszym stopniu również Austria i Prusy, a przedmiot sporu rozszerzył się o strefy wpływów tych mocarstw w Turcji oraz rewindykacje dotychczasowych jej zobowiązań wobec Rosji. Szczególnie Wielkiej Brytanii zależało na podsycaniu wrogości między Turcją i Rosją, przy czym okręty brytyjskie wpłynęły do Cieśniny Dardanelskiej.

Przebieg[edytuj | edytuj kod]

Działania wojenne w rejonie Morza Czarnego

W lutym 1853 cesarz Mikołaj I skierował do Turcji ultimatum, w sprawie wyłącznego prawa opieki nad miejscami świętymi w Palestynie (ówcześnie na terytorium Imperium osmańskiego) oraz przekazania pod jej opiekę wszystkich prawosławnych obywateli w Imperium osmańskim. Był to jednak tylko pretekst. Wyrażenie zgody na te żądania oznaczałoby przekształcenie Turcji w rosyjski protektorat, ponieważ Rosja mogłaby ingerować w tureckie sprawy wewnętrzne. Cesarz wykazał się bardzo błędną oceną ówczesnej sytuacji politycznej. Był pewny neutralności Austrii, którą wsparł w walce z Węgrami podczas Wiosny Ludów. Przewidywał, że Anglia nie jest zdolna do współpracy z odwieczną konkurentką, Francją. Sułtan Abdülmecid I przekazał treść ultimatum Francji i Anglii, które miały świadomość, że zaistniało niebezpieczeństwo pozbawienia ich wpływów w imperium tureckim. W tej sytuacji zachęciły sułtana do sprzeciwu. Gdy sułtan ultimatum odrzucił, wojska rosyjskie weszły do księstw naddunajskich Wołoszczyzny i Mołdawii. Wówczas w październiku 1853 Turcja wypowiedziała wojnę Rosji, a jej wojska zaatakowały rosyjskie terytoria na Kaukazie, skąd zostały jednak wyparte, a flota turecka zniszczona 30 listopada 1853 w bitwie pod Synopą, w południowej części Morza Czarnego. Rosja wygrała tę bitwę nie dlatego, że była tak mocna, ale dlatego, że Turcja była tak słaba.

Wielka Brytania musiała interweniować, by zapobiec ostatecznej klęsce Turcji. Rosyjskie zwycięstwo podburzyło opinię publiczną w Anglii i Francji, które pospieszyły z pomocą Turcji, zaś Austria wysłała swe wojska na Wołoszczyznę (chociaż nie wstąpiła do związku przeciw Rosji – odwiodły ją od tego Prusy, by nie wzmacniać państw zachodnich). 21 lutego 1854 Rosja wypowiedziała wojnę Anglii i Francji, a 31 marca wypowiedzieli wojnę Rosji zachodni sojusznicy. Lokalna wojna przekształciła się w wojnę mocarstw europejskich, pierwszą od wojen napoleońskich. Anglia i Francja, wykorzystując swe panowanie na morzach, dokonały szeregu bombardowań i prób desantu w Finlandii, Zatoce Fińskiej, na Wyspach Alandzkich na Bałtyku, w Pietropawłowsku na Kamczatce oraz w Odessie i Kerczu na Morzu Czarnym. We wrześniu 1854 60 tysięcy żołnierzy wojsk brytyjskich, francuskich i tureckich wylądowało na Półwyspie Krymskim. Dołączyły do nich później (w kwietniu 1855) także wojska Sardynii. Sprzymierzeni zajęli półwysep bez większych walk, z wyjątkiem miasta i twierdzy Sewastopol (gdzie znajdowało się dowództwo rosyjskiej Floty Czarnomorskiej), którego oblężenie, połączone z ciężkimi bombardowaniami, trwało przez 11 miesięcy, do września 1855. Do historii przeszła też brytyjska kawaleryjska szarża lekkiej brygady na stanowiska rosyjskiej artylerii podczas bitwy pod Bałakławą. W trakcie wojny krymskiej zmarł Mikołaj I, a tron po nim przejął jego syn Aleksander II (panujący w latach 1855–1881).

Żołnierze tureccy, jedna z pierwszych w historii wojennych fotografii, 1854
Wojna krymska

Olteniţa - Synopa - Cetate - Silistra - Kurekdere - Bomarsund - Pietropawłowsk - Alma - Sewastopol - Bałakława - Inkerman - Eupatoria - Malakoff - Taganrog - Czorna - Kars - Kinburn

Po zdobyciu przez sprzymierzonych Sewastopola, wojna krymska trwała jeszcze przez prawie pół roku, ale działania wojenne ograniczyły się już tylko do terenów Zakaukazia i sporadycznych ataków floty brytyjskiej na miasta rosyjskie nad Bałtykiem i Morzem Białym. Trwała też angielska blokada cieśnin duńskich, uniemożliwiająca Rosji eksport zboża i innych towarów. Wojna ostatecznie zakończona została 30 marca 1856 traktatem pokojowym na kongresie w Paryżu. Według jego ustaleń Rosja musiała odstąpić południową część Besarabii Turcji, która utrzymała też protektorat nad Mołdawią, Wołoszczyzną i Serbią. Morze Czarne ogłoszone zostało jako neutralne, czyli otwarte dla wszystkich flot, a ponadto mocarstwa zachodnie przejęły opiekę nad całą ludnością chrześcijańską w imperium tureckim.

Konsekwencje[edytuj | edytuj kod]

Dziewiąta wojna rosyjsko-turecka, przez poszerzenie jej o wojnę krymską, przy udziale Wlk. Brytanii i Francji, zakończyła się więc przegraną Rosji. Upokarzający dla Rosji był zwłaszcza zakaz posiadania floty wojennej i budowy twierdz przybrzeżnych na Morzu Czarnym. Wojna wykazała zacofanie techniczne i gospodarcze Rosji, głównie w rozwoju szlaków komunikacyjnych i budowie okrętów, korupcję i niedowład w zaopatrzeniu wojsk oraz nieudolność dowódców. Np. z braku połączenia kolejowego zaopatrzenie na front krymski dowożone było przez bezdroża Ukrainy wozami zaprzężonymi w woły. Innym przykładem dysproporcji możliwości technicznych był zasięg broni obu stron. Karabiny wojsk inwazyjnych miały zasięg do 1200 metrów, podczas gdy karabiny rosyjskie – 300 metrów.

Wojna krymska, pomimo że toczona w połowie XIX wieku, posiadała szereg cech wojen dwudziestowiecznych, szczególnie I wojny światowej. Większa część działań wojennych miała charakter wojny pozycyjnej, toczonej w okopach wokół Sewastopola. Była ona też jednym z pierwszych konfliktów relacjonowanych na bieżąco na łamach prasy i uwiecznionych na fotografiach.

Wojna ta była swoistym katalizatorem, który przyspieszył wiele przemian dokonujących się w XIX wieku. W wyniku ciągłych braków zaopatrzenia i wyposażenia dla żołnierzy, Wielka Brytania zaczęła wprowadzać metody przemysłowe do produkcji broni osobistej. Wkrótce jej śladem podążyły inne kraje europejskie. Wynik wojny skłonił również władze Rosji do pewnej refleksji, czego efektem było zniesienie poddaństwa na terenie Imperium Rosyjskiego w 1861. Wojna ta utwierdziła również światową supremację Wielkiej Brytanii – zdolnej do pokonania potężnego Imperium Rosyjskiego – w ramach Pax Britannica[10][11].

Polacy w wojnie krymskiej[edytuj | edytuj kod]

Polacy chcieli wykorzystać wojnę do odzyskania niepodległości. Za zgodą sułtana próbowali budować wojsko polskie na terenie Turcji (Adam Mickiewicz). Michał Czajkowski (Sadyk Pasza) utworzył oddziały kozaków osmańskich, a Władysław Zamoyski – polską Dywizję Kozaków Sułtańskich. W 1855 zgłosiła się do służby jako podlekarz przy sztabie Dywizji Kozaków Sułtańskich Józefa Rostkowska.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Военная Энциклопедия, М., Воениздат 1999, Tom 4, s. 315.
  2. Военная Энциклопедия, М., Воениздат 1999, Tom 4, s. 317.
  3. The Osprey Companion to Military History, R Cowley and G Parker (eds.), Osprey Publishing, 1996, ISBN 1 85532 663 9, s. 116.
  4. Royle. The Books „Crimea” and The Great crimean war”.
  5. John Sweetman, Crimean War, Essential Histories 2, Osprey Publishing, 2001, ISBN 1 84176 186 9, p.89.
  6. Clive Pointing, The Crimean War: The Truth Behind the Myth, Chatto & Windus, London, 2004, ISBN 0 7011 7390 4, s. 344.
  7. Andrzej Chwalba Historia powszechna. Wiek XIX, wyd. 2009 r., s. 337–339.
  8. Andrzej Chwalba Historia powszechna. Wiek XIX, wyd. 2009 r., s. 334.
  9. Andrzej Chwalba Historia powszechna. Wiek XIX, wyd. 2009 r., s. 336–337.
  10. Kingsownmuseum.plus.com: Pax Britannica? (ang.). [dostęp 2014-02-17].
  11. Edward Ingram: The British Empire as a World Power, s. 69.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]