Wojna rosyjsko-turecka (1768-1774)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Wojna rosyjsko-turecka 1768-1774
Wojny rosyjsko-tureckie
Torelli2.jpg
Alegoria Zwycięstwa Katarzyny nad Turkami (1772) Stefana Torelliego.
Czas 17681774
Miejsce Kaukaz
Wynik zdecydowane zwycięstwo Rosji
Traktat w Küczük Kajnardży
Strony konfliktu
 Imperium Rosyjskie Imperium osmańskie Imperium osmańskie
Dowódcy
Imperium Rosyjskie Katarzyna II Wielka
Imperium Rosyjskie Grigorij Potiomkin
Imperium Rosyjskie Aleksiej Grigorjewicz Orłow
Imperium Rosyjskie Piotr Aleksandrowicz Rumiancew
Imperium Rosyjskie Aleksandr Suworow
Imperium osmańskie Mustafa III
Imperium osmańskie Abdülhamid I
Imperium osmańskie Ivazzade Halil Pasza
Imperium osmańskie Mandalzade Hüsameddin Pasza
Kaplan Girey

Wojna rosyjsko-turecka 1768-1774 – wojna pomiędzy Imperium Rosyjskim a Imperium Osmańskim, doprowadziła do zdobycia przez Rosję południowej Ukrainy, Krymu i północnego Kaukazu.

Bezpośrednim pretekstem do wypowiedzenia wojny przez Turcję, stało się naruszenie terytorium tureckiego przez oddział Kozaków, ścigających konfederatów barskich i spalenie Bałty. Powołując się na ten casus belli sułtan Mustafa III wypowiedział wojnę Rosji 25 września 1768. Rzeczywistym celem Turcji było w tej wojnie wsparcie konfederacji barskiej i wypędzenie wojsk rosyjskich z Rzeczypospolitej. 16 grudnia 1768 pod gwarancją Francji konfederaci barscy zawarli nieformalny traktat przymierza polsko-tatarsko-tureckiego, którego artykuł 4. zobowiązywał Turcję i Chanat Krymski do niezawierania pokoju z Rosją aż do czasu przywrócenia poprzedniego systemu rządów w Rzeczypospolitej. Państwa te miały też zagwarantować niepodległość Polski zgodnie z klauzulami traktatu pruckiego z 1711[1].

Rosja wspierana była nieformalnie przez Wielką Brytanię, która przysłała swoich wojskowych doradców dla rosyjskiej floty wojennej. Turcja rozpoczęła działania wojenne, początkowo z powodzeniem, a jej terytorium było bazą logistyczną dla konfederatów barskich, skąd przeprowadzali oni niespodziewane ataki na wojska rosyjskie, okupujące Rzeczpospolitą. Jednak wkrótce wojska rosyjskie zajęły Azow i Taganrog. Główne siły rosyjskie wkroczyły do Mołdawii. Potem Rosjanie opanowali Chocim i Jassy. W 1770 Rosjanie pobili Turków pod Largą i Kagułem, docierając do Dunaju. W celu destabilizacji imperium osmańskiego Rosjanie wywołali antytureckie powstania Arabów w Syrii i Egipcie[potrzebne źródło] i szczególnie okrutnie stłumione powstanie w Grecji[2]. Dla poparcia tych dywersji na Morze Śródziemne wpłynęła rosyjska flota bałtycka pod wodzą Aleksieja Grigorowicza Orłowa, pokonując flotę turecką w wielkiej bitwie pod Czesmą u wybrzeży Azji Mniejszej.

W 1771 Rosjanie zajęli Krym. 19 maja 1772 zawarto rozejm, jednak w kwietniu 1773 po klęsce konfederacji barskiej wojna znów się zaczęła. Pogromca konfederatów generał Aleksandr Suworow przeniósł działania wojenne do Turcji. W 1774 Rosjanie wkroczyli do Bułgarii. Aleksandr Suworow 20 czerwca 1774 pobił Turków pod Kozłudżą.

Pobita na lądzie i morzu Turcja zmuszona była podpisać 21 lipca 1774 niekorzystny dla niej pokój w Küczük Kajnardży, mocą którego musiała zagwarantować niepodległość chanatu krymskiego, oddając Rosji twierdze Azow, Kercz i Jenikale wraz z ziemiami między Dnieprem a Bohem, i Kabardię na Kaukazie. Mołdawia i Wołoszczyzna miały uzyskać autonomię pod protektoratem rosyjskim, a flota rosyjska miała prawo przepływania przez cieśniny tureckie. Przyłączenie Chanatu do Rosji w roku 1783 wywołało w przyszłości kolejną wojnę rosyjsko-turecką.

Chronologia wojny[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Władysław Konopczyński, Konfederacja barska, Warszawa 1991, s. 186.
  2. Tłumiąc powstanie w Grecji, gdzie walki toczyły się głównie na Peloponezie, państwo osmańskie powszechnie realizowało ludobójstwo chrześcijan. Mężczyzn mordowano, kobiety i dzieci sprzedając w niewolę, głównie do Afryki. Źródło: tom 1 ('A) serii wydawniczej"1821 - Η ΓΕΝΝΗΣΗ ΕΝΟΣ ΕΘΝΟΥΣ-ΚΡΑΤΟΥΣ" - praca zbiorowa pod red. prof.Thanosa Veremisa, Skai Biblio Ateny 2010 oraz odcinek pierwszy serii dokumentalnych programów Skai TV , pod kierownictwem naukowym prof. Thanosa Veremisa i następująca po tym odcinku dyskusja historyków. Wydarzenia te znane są w Grecji pod nazwą "Orlofika", od nazwiska księcia Orłowa.