Wojsko Czechosłowacji (1918-1938)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy wojska Czechosłowacji w okresie międzywojennym. Zobacz też: Wojsko Czechosłowacji - stronę ujednoznaczniającą.
Emblemat Armii Czechosłowackiej (przed 1961)

Wojsko Czechosłowacji (czes. Československá armáda) - siły zbrojne państwa czechosłowackiego w latach 1918-1938.

Służba wojskowa[edytuj | edytuj kod]

Piechota czechosłowacka z karabinami vz.24
Polowy mundur zimowy żołnierza piechoty z lat 30.
  • regularne stałe wojsko, którego skład uzupełniano przez powszechny obowiązek służby wojskowe;
  • służba wojskowa zaczynała się dla poborowego z początkiem roku, w którym kończył 20 lat;
  • okres służby wojskowej wynosił 14 miesięcy, zaś 19 grudnia 1934 został wydłużony do 24 miesięcy (2 lat);
  • w wypadku mobilizacji:
    • przydział rezerwistów do 40. roku życia do jednostek liniowych;
    • przydział rezerwistów do 60. roku życia do formacji tyłowych (w czasie wojny możliwość przydziału do jednostek liniowych);
    • obowiązek pomocniczej służby wojskowej dla mężczyzn między 17. a 60. rokiem życia, którzy z różnych powodów nie odbyli zasadniczej służby wojskowej.

Ministerstwo Obrony Narodowej[edytuj | edytuj kod]

Władzę nad całą armią w okresie pokoju sprawował minister Obrony Narodowej. Ministerstwo Obrony Narodowej (Ministerstwo Národni Obrany, MNO) dzieliło się na następujące departamenty:

  • I Departament (piechota, kawaleria, broń pancerna, weterynaria, sądownictwo, służba zdrowia i duszpasterstwo);
  • II Departament (artyleria i uzbrojenie);
  • III Departament (lotnictwo i obrona przeciwlotnicza);
  • IV Departament (wojska saperskie i łączności);
  • V Departament (kwatermistrzostwo);
  • VI Departament (polityczno-prawny).
  • VII Departament (polityczno-prawny-ludzki).

Sztab Generalny[edytuj | edytuj kod]

Żołnierze czechosłowaccy z karabinem maszynowym ZB vz. 26

Zadaniem Sztabu Generalnego było przygotowanie sił zbrojnych do ewentualnego konfliktu zbrojnego. W 1938 Sztab Generalny dzielił się na następujące oddziały:

  • I Oddział Organizacyjny
  • II Oddział Informacyjny
  • III Oddział Operacyjny
  • IV Oddział Materiałowy
  • V Oddział Wyszkolenia

Szef Sztabu Generalnego (od 31 grudnia 1933 gen. armii Ludwik Krejči) był przewidziany na stanowisko Naczelnego Wodza w czasie wojny.

Okręgi wojskowe i korpusy[edytuj | edytuj kod]

Każdy z okręgów wojskowych obejmował swoim zasięgiem terytorialnym jedną z czterech prowincji Czechosłowacji:

Wspomniane korpusy zostały powołane dopiero 1 stycznia 1937. Wcześniej samodzielne związki taktyczne podlegały bezpośrednio dowódcom okręgów wojskowych.

Dyrekcja Prac Fortyfikacyjnych[edytuj | edytuj kod]

Dyrekcja Prac Fortyfikacyjnych (Ředitelství opevňovacích prací) została utworzona 20 marca 1935 a w jej skład wchodziły 3 oddziały:

  • Oddział I Taktyczny
  • Oddział IIa Stadiów Konstrukcyjnych
  • Oddział IIb Sztabowo-Administracyjny

Uzbrojenie[edytuj | edytuj kod]

Broń Strzelecka[edytuj | edytuj kod]

1. Pistolety

  • vz.22 - Pistolet kalibru 9mm
  • vz.24 - Pistolet kalibru 7.65mm
  • vz.27 - Pistolet kalibru 7.65mm
  • vz.38

2. Pistolety maszynowe

3. Karabiny i karabinki

  • vz.24 - Karabin i karabinek powtarzalny kalibru 7.92mm
  • vz.33 - Karabinek powtarzalny kalibru 7.92mm
  • ZH-29 - Karabin samopowtarzalny kalibru 7.92mm

4. Karabiny maszynowe

  • ZB vz.26 - Ręczny karabin maszynowy kalibru 7.92mm
  • ZB vz.30 - Ręczny karabin maszynowy kalibru 7.92mm
  • ZB vz.37 - Ciężki karabin maszynowy kalibru 7.92mm

Artyleria[edytuj | edytuj kod]

Samochody pancerne i czołgi[edytuj | edytuj kod]

Przygotowania do przyszłego konfliktu[edytuj | edytuj kod]

Czechosłowacka armia zaczęła się tworzyć po odzyskaniu niepodległości w 1918 roku. Wcześniej Czesi i Słowacy służyli w armii austro-węgierskiej w rozproszeniu, wobec tego nie istniały oddziały, które mogłyby stać się podstawą tworzenia narodowej armii. Pomocy w organizacji sił zbrojnych udzielili Czechosłowacji Francuzi, którzy poszukiwali na wschodzie Europy sojuszników przeciwko Niemcom. 26 stycznia 1919 roku przybył do Pragi szef francuskiej misji wojskowej, Maurice Pelée. W lipcu 1932 roku na Genewskiej Konferencji Rozbrojeniowej władze czechosłowackie nabrały pewności co do nieuchronności konfliktu zbrojnego, którego wybuch prognozowały na rok 1936. Zdecydowano wówczas o intesywnych przygotowaniach do przyszłej wojny. Podjęto decyzję o rozwoju silnego czechosłowackiego przemysłu zbrojeniowego, we wrześniu 1933 roku utworzono Najwyższą Radę Obrony Narodowej, która kierowała przygotowaniami do wojny. W 1934 roku przedłużono do dwóch lat obowiązkową służbę wojskową, a dwa lata później rozpisano pożyczkę obrony narodowej, zaś w 1937 roku uchwalono prawo o obowiązkowych świadczeniach narodu w czasie wojny[1].

W związku z organizacją armii na wzór francuski, zakładający wojnę pozycyjną, konieczna stała się zmiana struktury armii, rząd czechosłowacki bowiem spodziewał się nie wojny pozycyjnej, a wojny manewrowej. Zmieniona została struktura dywizji piechoty z czterech pułków piechoty na trzy pułki piechoty, dwa pułki artylerii, jednostki rozpoznania i kompanię samochodową. W czasach pokoju armię tworzyło 17 dywizji po ok. 14.000 żołnierzy. Uzbrojenie ręczne stanowiły karabin wz. 24 i stopniowo wycofywany Mannlicher 1885, bronią maszynową był karabin LK wz. 26, a także 3.000 dział (głównie haubica wz. 1914/19, armata wz. 17 i armata wz. 30), artyleria forteczna i działka przeciwpancerne wz 37. Broń przecwipancerna i artyleryjska była jednak nieliczna i rozproszona po jednostkach, jednakże 2/3 dział było transportowanych za pomocą ciężarówek i ciągników, a ilość amunicji pięciokrotnie przewyższała polskie zapasy przy podobnej liczebności dział. Kawaleria była zorganizowana w 4 brygady dragonów po 2–3 pułki oraz jednostkami pomocnicze cyklistów, rozpoznania, artylerii oraz czołgów i wozów pancernych. Wraz z rozwojem broni pancernej zdecydowano się jednak na tworzenie opartych na kawalerii i czołgach 4 dywizji szybkich, z których pełne stany osobowe osiągnęły jedynie dwie. Rozpoczęto także wymianę przestarzałych czołgów Renault FT-17, początkowo na produkowaną na licencji brytyjskiej tankietki Carden-Lloyd Mk VI, tankietki Tančik vz.33, a wkrótce potem na nowoczesny czołg lekki Lehky Tank vz. 35, a następnie Lehky Tank vz. 38. Lotnictwo bombowe opierało się na przestarzałych Aero-Bloch MB 200, A-101, SB-2 i B-71, a lotnictwo myśliwskie na dwupłatowych Avia B-534. Samoloty rodzielono pomiędzy poszczególne jednostki, w związku z czym skuteczność lotnictwa była niewielka[1].

Przypisy

  1. 1,0 1,1 Przemysław Mrówka: Armia Szwejka? Wojsko czechosłowackie przed II wojną światową (pol.). Histmag.org, 2013-05-28. [dostęp 2014-08-27].

Bibliografia, literatura[edytuj | edytuj kod]

  • Wiesław Balcerak, Powstanie państw narodowych w Europie Środkowo-Wschodniej, Warszawa 1974.
  • Marian Zgórniak, Wojskowe aspekty kryzysu czechosłowackiego 1938 roku, Uniwersytet Jagielloński, Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków 1966.
  • Marian Zgórniak, Europa w przededniu wojny. Kraków 1993, ISBN 83-900882-5-8
Commons in image icon.svg