Wojsko komputowe

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Herb Rzeczypospolitej Obojga Narodow.svg

Wojsko komputowe – rodzaj wojsk w Polsce w XVII i XVIII wieku. W zależności od potrzeby tworzono oddziały zarówno w autoramencie narodowym, jak i cudzoziemskim.

Do połowy wieku XVII stosowano podział sił zbrojnych na wojska zaciężne o charakterze stałym - wojsko kwarciane (opłacane przez skarb państwa) oraz na wojsko suplementowe (utrzymywane przez województwo), powoływane doraźnie w okresie zagrożenia wojennego. W roku 1652 zniesiono ten podział, tworząc jednolitą formację stałego wojska zaciężnego zwaną wojskiem komputowym. Odtąd całość armii miała być finansowana z kasy województw. Nazwa pochodzi od komputu, czyli etatu armii uchwalonego przez sejm. Wyraz komput pochodzi od łac. computatio (rachunek, obliczanie). Bezpośrednią przyczyną tego połączenia była klęska pod Batohem, podczas której wymordowano większość polskich jeńców-oficerów stanowiących kręgosłup zawodowej armii.[1][2][3]

Komput był ustalany w jednostkach obrachunkowych nazywanych "porcjami" w piechocie, a w jeździe "końmi". Stan osobowy był zależny od zaradności hetmanów i zasadniczo był wyższy. Teoretycznie stanowił tajemnicę państwową. Komput pokojowy wynosił 12 tysięcy jednostek dla Korony i 6 tysięcy dla Wielkiego Księstwa. W czasie wojny wzrastał, w zależności od potrzeb, do 24–40 tysięcy dla Korony i 8–22 tysięcy dla Litwy. Oprócz tego nadal istniały jednostki wojskowe formowane na zasadzie poboru rekruta: piechota wybraniecka, a od 1653 roku również piechota łanowa (piechota dymowa od 1673). Do 1699 roku istniały niewielkie oddziały kozaków rejestrowych. Nadal pozostała możliwość powoływania pospolitego ruszenia szlachty. Jak wcześniej istniały również niepaństwowe oddziały wojskowe. Gwardia królewska, oddziały zaciągane przez województwa i ziemie na mocy uchwał sejmików ziemskich, siły zbrojne utrzymywane przez miasta królewskie, wojsko ordynackie i wojsko prywatne.[1]

Sejm niemy pod naciskiem Rosji wprowadził stały komput (na czas pokoju i wojny) liczący 18 tysięcy jednostek obrachunkowych dla Korony i 6,2 tysiąca dla Litwy.

Przypisy

  1. 1,0 1,1 Jan Wimmer: Wojsko polskie w drugiej połowie XVII wieku. Warszawa: MON, 1965, s. 22, 75.
  2. Maciej Franz: Wojskowość Kozaczyzny Zaporoskiej w XVI-XVII wieku. Geneza i charakter. Toruń: Adam Marszałek, 2004, s. 38-39. ISBN 83-73-22803-9.
  3. Piotr Galik: Sarmacki Katyń. Bitwa i rzeź na uroczysku Batoh w 1652 roku. W: Onet.pl [on-line]. 2007-08-29.