Wojskowe Siły Powietrzne (ZSRR)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Военно-воздушные силы
Wojenno-Wozdusznyje Siły
Flaga Wojskowych Sił Powietrznych
Flaga Wojskowych Sił Powietrznych
Państwo Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich
Siły zbrojne Siły Zbrojne ZSRR
Nazwa skrócona WWS
Data utworzenia 24 maja 1918
Data likwidacji 26 grudnia 1991
Znak rozpoznawczy URSS-Russian aviation red star.svg
Najwyższe dowództwa
Wojskowe Moskwa
Commons Multimedia w Wikimedia Commons

Wojskowe Siły Powietrzne (ros. Военно-воздушные силы, w alfabecie łacińskim Wojenno-Wozdusznyje Siły), często nazywane też w skrócie WWS (ros. ВВС) – jeden z rodzajów sił zbrojnych Związku Radzieckiego, stworzony z części Sił Powietrznych Rosji Carskiej w roku 1917.

Początki[edytuj | edytuj kod]

Samolot bombowy DB-3 należący do radzieckich Sił Powietrznych

Wszechrosyjskie Kolegium Kierownicze Zarządu Wojskowej Floty Powietrznej Starej Armii (ros. Всероссийская коллегия для руководства Управлением военного воздушного флота старой армии) zostało sformowane 20 grudnia 1917; na szefa Zarządu Kolegium wybrało Konstantyna Akaszewa.

24 maja 1918 Zarząd został przemianowany na Główny Zarząd Robotniczo-Chłopskiej Czerwonej Floty Powietrznej (ros. Главное управление Рабоче-Крестьянского Красного Воздушного Флота (Главвоздухфлот)), Gławwozduchfłot[1][2], kierowany przez radę w składzie szef i dwóch komisarzy. Był podporządkowany Wszechrosyjskiemu Sztabowi Głównemu, logistycznie pod CUS (od września 1921 - głównemu szefowi zaopatrzenia); od 22 września 1918 podporządkowany pod jeden z zarządów sztabu RWSR[1]. 28 marca 1924 Gławwozduchfłot został przemianowany na Zarząd Wojskowych Sił Powietrznych ZSRR i podporządkowany Rewolucyjnej Radzie Wojskowej ZSRR. Jego zadaniem było szkolenie, ćwiczenie i przygotowanie bojowe sił powietrznych[1].

Po ustanowieniu państwa radzieckiego wiele wysiłków było skierowanych w celu zmodernizowania i zwiększenia produkcji lotniczej, kierowanej przez dowódcę, gen. Jakowa Ałksnisa, który następnie padł ofiarą czystek stalinowskich[3]. Produkcja samolotów gwałtownie się zwiększyła na początku lat 30. i do końca tych lat radzieckie Siły Powietrzne były wstanie oddać do służby myśliwce I-15 i I-16 oraz bombowce Tupolew SB-2 i SB-bis oraz DB-3.

Jedną z pierwszych ważniejszych prób pokazania mocy radzieckich Sił Powietrznych była hiszpańska wojna domowa, która rozpoczęła się w 1936 roku i w której najnowsze modele zarówno niemieckich jak i radzieckich samolotów, mogły się po raz pierwszy ze sobą zmierzyć. Na początku myśliwce Polikarpow I-16 odnosiły duże sukcesy w walce z niemiecką Luftwaffe i uzyskiwały przewagę powietrzną gdziekolwiek ich używano. Jednakże Rosjanie odmówili dostarczenia większej liczby tych myśliwców i zwycięstwa powietrzne szybko ustały, z powodu niedostatecznej liczby maszyn. W późniejszym czasie niemieckie Bf 109 na usługach Sił Powietrznych nacjonalistów hiszpańskich gen. Franco przypieczętowały swoją dominację w powietrzu i ta dominacja nie została już nigdy oddana.

Porażki w Hiszpanii zbiegły się z nadejściem tzw. wielkiej czystki przeprowadzonej przez Stalina, która objęła m.in. Siły Zbrojne ZSRR, w tym i lotnictwo. Czystki bardzo poważnie wpłynęły na efektywność działań sił powietrznych. Świeżo upieczonym oficerom brakowało doświadczenia zarówno w pilotażu jak i dowodzeniu, z kolei starsi dowódcy wiedząc o losie gen. Ałksnisa i wielu innych dowódców nie wykazywali chęci do podejmowania inicjatyw. Nawet najdrobniejsze decyzje konsultowali z Moskwą w celu uzyskania zgody i surowo przestrzegali założeń, w których to piloci mieli kurczowo trzymać się procedur zarówno jeżeli chodzi o atak jak i obronę powietrzną.

II wojna światowa[edytuj | edytuj kod]

Wojna zimowa[edytuj | edytuj kod]

Radziecki myśliwiec I-16 podczas bitwy nad Chałchin-Goł

Piloci radzieccy zdobywali pewne doświadczenie w walce powietrznej, a to już we wspomnianej hiszpańskiej wojnie domowej czy też w wojnie z Japonią na Dalekim Wschodzie. Krótko przed wybuchem II wojny światowej radziecka grupa ochotników została wysłana do Chin w celu przećwiczenia chińskich pilotów biorących udział w trwającej wciąż wojnie z Japonią. Niestety doświadczenia te okazały się mało przydatne w wojnie zimowej z Finlandią w 1939 roku, podczas której olbrzymia liczba maszyn zarówno bombowców jak i myśliwców została zestrzelona przez względnie niewielkie siły lotnictwa fińskiego. Dowództwo radzieckich Sił Powietrznych wkrótce zdało sobie sprawę z tego, że procedury obrony powietrznej datujące się jeszcze z czasów hiszpańskiej wojny domowej, m.in. takie jak tworzenie tzw. pierścieni obronnych w momencie zaatakowania nie sprawdzało się zupełnie w walce z Finami, którzy stosowali tzw. taktykę dive-and-zoom (z ang. zanurkuj i wzbij się) wobec radzieckich maszyn. Taktyka ta przynosiła bardzo dobre efekty w postaci kilkuset zestrzelonych radzieckich samolotów. Konsekwencje wielkiej czystki przeprowadzonej przez Stalina w latach 1937–1938 we wszystkich jednostkach Armii Czerwonej odegrały niewątpliwie olbrzymią rolę w spóźnionej reakcji radzieckich Sił Powietrznych na nową jakość walk powietrznych. Radzieckie lotnictwo jak również przemysł lotniczy wyciągnęły ostateczne wnioski z tej nauki, choć stało się to dopiero po ataku Niemiec na Związek Radziecki w 1941 roku.

1 stycznia 1941 roku, na sześć miesięcy przez rozpoczęciem operacji "Barbarossa", siły powietrzne Armii Czerwonej liczyły 363 900 osób, co składało się niespełna na 8,65% personelu wojskowego w Związku Radzieckim[4].

Pierwsze trzy armie lotnicze, które nosiły miano armii powietrznych specjalnego przeznaczenia zostały stworzone w latach 1936–1938[a]. 5 listopada 1940 roku zostały one zreformowane i nadano im miano Lotnictwa Bombowego Dalekiego Zasięgu Kwatery Głównej Armii Czerwonej (do lutego 1942 roku) z powodu nie uczestniczenia w walce podczas konfliktu z Finlandią[5].

Siły lotnicze zostały ponownie ciężko nadszarpnięte w związku falą czystek w Armii Czerwonej w roku 1941.

II Wojna Światowa[edytuj | edytuj kod]

Myśliwce Ła-5FN na lotnisku podczas walk powietrznych nad Kubaniem w 1943 roku

W momencie wybuchu II wojny światowej Siły Zbrojne ZSRR były dalekie od poziomu gotowości, który umożliwiłby im zwycięstwo w wojnie. W roku 1931 Józef Stalin powiedział, że radziecki przemysł był od 50 do 100 lat w tyle[6] za głównymi mocarstwami zachodnimi. Na koniec wojny roczna produkcja radzieckiego lotnictwa wzrosła w sposób gwałtowny do poziomu 40 241 maszyn w 1944 roku. Ze 157 261 maszyn wyprodukowanych po ataku Niemiec na ZSRR 125 655 maszyn było myśliwcami lub bombowcami[7].

Kontrowersje wzbudza kwestia przyczyn klęski radzieckiego lotnictwa w początkowym okresie wojny. Radzieccy piloci posiadali doświadczenie bojowe wyniesione z walk w Hiszpanii, Mandżurii i Finlandii. Nie wchodzi w grę również podawany przez historiografię radziecką efekt zaskoczenia (alarm w jednostkach bojowych ogłoszono około 2:00 w nocy), ani zniszczenia samolotów na lotniskach – podawane straty (1200 samolotów pierwszego dnia wojny) nie wyjaśniają niczego w obliczu faktu, że 22 czerwca 1941 roku w radziecką przestrzeń powietrzną wtargnęło 868 samolotów Luftwaffe[8], które zaatakowało zgrupowanie liczące według różnych szacunków od 7200[9] do 9000[10] samolotów Armii Czerwonej. Samoloty niemieckie nie były po prostu w stanie zaatakować wszystkich istniejących 477 lotnisk[11]. Na stanie Armii Czerwonej 22 czerwca 1941 roku znajdowało się 20 000 samolotów bojowych[12], a produkcja radzieckiego przemysłu lotniczego przez cały okres wojny była wyższa od produkcji niemieckiej.

Radzieccy piloci i personel naziemny pozujący przed samolotem bombowym Pe-2 w Połtawie w czerwcu 1944 roku

Zdaniem Marka Sołonina o klęsce lotnictwa radzieckiego przesądziła jego nieprzemyślana i chaotyczna ewakuacja z lotnisk przygranicznych w głąb kraju. W ten sposób całe jednostki traciły łączność z dowództwem, a możliwości ich zaopatrywania w paliwo, części i amunicję ulegały drastycznemu pogorszeniu. Skutkowało to w wielu wypadkach koniecznością porzucania samolotów na lotniskach, do których zbliżały się czołówki Wehrmachtu. O niezorganizowanym charakterze dokonywanych przebazowań świadczą m.in. takie fakty, jak wycofywanie z frontu w pierwszej kolejności lotnictwa myśliwskiego, a nie bombowego czy kierowanie jednostek na dalekie tyły (do 350 km od linii frontu, przy czym zdarzały się przypadki ewakuowania się – w praktyce: panicznej ucieczki – samolotów aż do Smoleńska, już 22 czerwca 1941 roku)[13].

Głównymi samolotami bojowymi używanymi w czasie II wojny światowej przez lotnictwo radzieckie był samolot szturmowy Iljuszyn Ił-2 Szturmowik oraz seria jednosilnikowych myśliwców zaprojektowanych przez Aleksandra Jakowlewa rozpoczynająca się od Jaka-1 i kończąca się na jego następcach zbudowanych w wielu wersjach[14]. Obydwa te samoloty stały się najczęściej produkowanymi samolotami swojej klasy (Ił-2 został wybudowany w liczbie 36 183 egzemplarzy, zaś cztery główne wersje Jaka, Jak-1, Jak-3, Jak-7 i Jak-9, zostały wybudowane w trochę większej liczbie egzemplarzy, wynoszącej 36 716 samolotów) i razem stanowiły około połowy całkowitych sił wojskowego lotnictwa radzieckiego przez większą część II wojny światowej. Jak-1 był nowoczesnym typem samolotu z 1940 roku i tym samym posiadał możliwości dalszego rozwoju w przeciwieństwie do przestarzałego już Messerschmitta Bf 109 zaprojektowanego w 1935 roku. Jak-9, na wyposażeniu radzieckich Sił Powietrznych, zrównał się z maszynami Luftwaffe, w końcu uzyskując przewagę, co trwało aż do 1944 roku, kiedy to wielu pilotów Luftwaffe celowo już unikało starć z ostatnim i najlepszym modelem Jakiem-3. Inne z podstawowych samolotów lotnictwa radzieckiego to myśliwce Ławocznik Ła-5, Petlakow Pe-2, który był dwusilnikowym samolotem szturmowym oraz prosty w formie, ale funkcjonalny i wszechstronny Iljuszyn Ił-4.

Samoloty Ił-2 podczas nurkowania nad Berlinem w czasie bitwy o to miasto

31 Pułk Lotnictwa Bombowego, który miał na stanie Pe-2 i był dowodzony przez płk Fiodora Iwanowicza Dobysza, był jednym z pierwszych jednostek gwardii w siłach powietrznych – 4 Pułkiem Lotnictwa Bombowego Gwardii[15]. Nazwa tego pułku wywodzi się od jego działań na froncie leningradzkim pomiędzy listopadem a grudniem 1941 roku w czasie radzieckich operacji obronnych jak i kontrataku Armii Czerwonej w okolicach Tichwina.

Jako jedyne z sił powietrznych stron walczących w II wojnie światowej radzieckie Siły Powietrzne wprowadziły program, który miał szkolić kobiety w lotnictwie i wcielać je do grup bojowych. Marina Raskowa, jedna z bardzo nielicznych kobiet wojskowych w radzieckich Siłach Powietrznych, przed wojną użyła swoich wpływów u Stalina w celu sformowania trzech całkowicie kobiecych pułków powietrznych, a były to: 586 Pułk Lotnictwa Myśliwskiego, 587 Pułk Lotnictwa Bombowego i 588 Pułk Nocnych Bombowców (zwany również „nocnymi wiedźmami”). W związku z ich wielkimi sukcesami w bitwach powietrznych, te dwie ostatnie jednostki zostały uhonorowane i przemianowane na jednostki gwardii. Oprócz tych trzech pułków wiele kobiet służyło też w pułkach z przewagą liczebną mężczyzn[16]. Kobiety piloci, nawigatorzy, strzelcy pokładowi, mechanicy, specjaliści od uzbrojenia i inny personel naziemny kobiecy składał się razem na ponad 3000 członków radzieckich Sił Powietrznych. Kobiety piloci wykonały łącznie 24 000 loty bojowe. Z tego czasu pochodzą też dwie jedyne na świecie kobiety, które były asami myśliwskimi, a były to Lidia Litwiak i Katia Budanowa.

Co ciekawe, w odróżnieniu od jednostek naziemnych Armii Czerwonej, które posiadały olbrzymią liczbę formacji stworzonych z poszczególnych republik radzieckich w siłach lotniczych było takich pułków bardzo niewiele. Jednym z tych nielicznych był 1 Łotewski Pułk Lotnictwa Nocnego[17].

Główny marsz. lotn. Aleksandr Nowikow dowodził radzieckimi Siłami Powietrznymi od 1942 roku aż do końca wojny i jest on odpowiedzialny za wprowadzenie wielu nowoczesnych zmian oraz systemów związanych z uzbrojeniem. W czasie ostatniego roku wojny niemieckie siły wojskowe i cywile uciekający w kierunku Berlina stali się celem tzw. samolotów niskiego pułapu, które to bombardowały i ostrzeliwały ich. W tych działaniach brał nawet udział absolutnie przestarzały model Polikarpowa Po-2, była to jeszcze konstrukcja z lat 20. Jednakże była to tylko mała próba tych doświadczeń, które zbierały frontowe linie Wehrmachtu co się tyczy przewagi radzieckich Sił Powietrznych. Podczas operacji jassko-kiszyniowskiej 5. i 17. Armia Lotnicza oraz lotnictwo morskie Floty Czarnomorskiej osiągnęły przewagę w samolotach nad Luftwaffe i Królewskimi Rumuńskimi Siłami Powietrznymi w skali 3,3:1, osiągając praktycznie całkowitą przewagę w powietrzu dla wojsk lądowych 2. i 3. Frontu Ukraińskiego[18].

Jak wiele innych państw sprzymierzonych II wojny światowej tak i Związek Radziecki otrzymał w ramach Lend-Lease Act maszyny produkcji zachodniej, głównie były to P-39 Airacobra, P-63 Kingcobra, Hawker Hurricane, Curtiss P-40 Kittyhawk i A-20 Havoc. Piloci radzieccy na P-39 dokonali największej liczby indywidualnych strąceń, które przewyższały jakichkolwiek innych pilotów, latającymi tymi maszynami. Dwa pułki lotnicze zostały wyposażone w Spitfire'y Mk. Vb na początku 1943 roku, ale natychmiast stały się ofiarą olbrzymich strat w związku z tzw. przyjacielskim ogniem, a to dlatego, że brytyjskie samoloty wyglądały wręcz identycznie jak ich niemiecki przeciwnik Bf 109. Samoloty z Lend-Lease Act składały się na ok. 12% całkowitych sił powietrznych ZSRR[19].

Najsłynniejszym asem myśliwskim Radzieckich Sił Powietrznych był Iwan Nikitowicz Kożedub, który zaliczył 62 indywidualne zwycięstwa powietrzne od 6 lipca 1943 do 16 kwietnia 1945 roku. Był on numerem jeden we wszystkich siłach powietrznych wojsk sprzymierzonych podczas II wojny światowej.

Zimna wojna[edytuj | edytuj kod]

W czasie zimnej wojny radzieckie Siły Powietrzne zostały uzbrojone w nowocześniejszą broń, wzmocniono je także poprzez zastosowanie nowoczesnych doktryn związanych z walką powietrzną. U szczytu swych możliwości w latach 80. XX w. siły te miały w dyspozycji ok. 10 000 samolotów, a na początku lat 90. Związek Radziecki dysponował siłą powietrzną, która zarówna jeśli chodzi o ilość jak i jakość spełniała standardy sił supermocarstwa[20].

W 1977 roku radzieckie Siły Powietrzne oraz Wojska PWO zostały zreorganizowane w państwach bałtyckich i obwodzie leningradzkim. Był to próbny test, który miał poprzedzać reorganizacje na skalę ogólnokrajową, która miała zostać przeprowadzona w 1980 roku[21]. Wszystkie jednostki myśliwskie w PWO zostały przeniesione do WWS, tym samym siły obrony powietrznej zachowały jedynie rakietowe jednostki przeciwlotnicze oraz urządzenia radarowe. 6 Samodzielna Armia Obrony Powietrznej została rozwiązana, a 15 Armia Lotnicza stała się Nadbałtyckim Okręgiem Wojskowym. Choć eksperyment na skalę krajową w 1980 roku został przeprowadzony, to jednak w roku 1986 został anulowany.

Myśliwce MiG-15 radzieckich Sił Powietrznych lecące do ataku na formację amerykańskich bombowców B-29 Superfortress nad Koreą (1951 rok)

Według artykułu z tygodnika Time z 1980 roku, który cytuje analityka z korporacji RAND, przypuszcza się, że Rosjanie pochodzenia niesłowiańskiego, czyli Żydzi, Ormianie i inni Azjaci nie mieli szans awansu w hierarchii wojskowej w radzieckich Siłach Powietrznych, Strategicznych Wojskach Rakietowych oraz w marynarce radzieckiej, a to z powodu wątpliwości do lojalności tychże mniejszości etnicznych. Analityk RANDU S. Enders Wimbush powiedział:

Żołnierze są oczywiście rekrutowani w sposób, który odzwierciedla obawy społeczne. Przeciętny obywatel rosyjski i tym samym radziecki decydent mają poważne wątpliwości co się tyczy lojalności nie słowian, a w szczególności tych, którzy zamieszkują Azję Centralną[22][23][24][25][26].

Podczas zimnej wojny radzieckie Siły Powietrzne zostały podzielone na trzy główne odłamy (w odpowiedzi na dowództwa w siłach powietrznych państw zachodnich): Lotnictwo Dalekiego Zasięgu (ros. Dalnaja Awiatsija, w skrócie „DA”), które skupiało się na bombowcach dalekiego zasięgu, Lotnictwo Frontowe (ros. Frontowaja Awiatsija, w skrócie „FA”), które skupiało się na obronnych bitwach powietrznych, bliskim wsparciu lotniczym wojsk lądowych i bombardowaniach taktycznych oraz Lotnictwo Transportu Wojskowego (ros. Wojenno-Transportnaja Awiatsija, w skrócie "WTA"), które kontrolowało wszystkie samoloty transportowe. Wojska PWO (ros. Wojska protiwowozdusznoj oborony), które skupiały się na obronie przeciwlotniczej i na myśliwcach przechwytujących były wówczas osobną jednostką organizacji wojennej radzieckich sił wojskowych.

MiG-15 zaatakowany przez amerykańskiego F-86 Sabre w czasie walk powietrznych podczas wojny koreańskiej

Była też jeszcze jedna niezależna jednostka, która była ramieniem radzieckiej Marynarki Wojennej, a było to mianowicie Radzieckie Lotnictwo Morskie (ros. Awiatsija Wojenno Morskogo Fłota, w skrócie "AW-MF").

Oficjalnym dniem radzieckich Sił Powietrznych był Dzień Radzieckiej Floty Powietrznej, podczas którego często odbywały się widowiskowe pokazy lotnicze, które miały pokazać siłę radzieckiego lotnictwa i odbywały się one na lotnisku Tuszino w Moskwie.

Programy myśliwskie w latach 80.[edytuj | edytuj kod]

W pełni uzbrojony MiG-19 w locie 26 marca 1985 roku
Tu-95 eskortowany przez amerykański myśliwiec F-14 Tomcat, 1 września 1985 roku
MiG-25 wyposażony w pociski rakietowe R-40, 7 lutego 1986 roku
Su-27 podczas lotu 26 sierpnia 1988 roku
Myśliwiec przechwytujący MiG-31

W latach 80. Związek Radziecki przyjął do wiadomości istnienie w Stanach Zjednoczonych tzw. zaawansowanego myśliwca taktycznego i rozpoczął sam prace nad podobnym myśliwcem.

Rozpoczęto dwa programy, jeden z nich miał bezpośrednio zmierzyć się z amerykańskim projektem. Ten przyszły myśliwiec miał mieć nazwę Mnogofunksionalnij Frontowoj Istrebitel („MFI”, z ros. wielofunkcyjny myśliwiec do zadań frontowych) i był on przeznaczony do wykonywania specjalnych misji wielozadaniowych.

W odpowiedzi na amerykański projekt X-32/F-35 Rosjanie rozpoczęli program „LFI”, który to miał za zadanie stworzyć myśliwca podobnego do X-32/F-35 posiadającego jeden silnik, ale bez możliwości wielofunkcyjnych.

Związek Radziecki w późniejszym czasie zmienił jednak projekt „LFI” na projekt „LFS”, tworząc samolot wielozadaniowy ze szczególnym naciskiem na możliwość ataku celów naziemnych. W latach 90. Rosjanie zrezygnowali z projektu „LFS” kontynuując projekt „MFI”, czyniąc to minimalnymi środkami finansowymi, wychodząc z założenia, że ważniejsze jest to niż produkcja lekkiego myśliwca. Całkiem ostatnio planowany był niejaki PAK FA, który miał być zastępcą Su-27 i MiG-29. Suchoj wygrał przetarg w 2002 roku i pierwsze oblatanie tego myśliwca miało miejsce 29 stycznia 2010 roku[27][28].

Rozpad Związku Radzieckiego[edytuj | edytuj kod]

Wraz z rozpadem Związku Radzieckiego w grudniu 1991 roku maszyny i personel radzieckich Sił Powietrznych zostały podzielone na nowo powstające niepodległe państwa. Rosja otrzymała większość z tych sił, w tym ok. 40% maszyn i 65% siły żywej, tym samym stało się to podstawą nowych Rosyjskich Sił Powietrznych.

Radzieckie Siły Powietrzne w późnych latach 80.[edytuj | edytuj kod]

Lotnictwo Dalekiego Zasięgu[edytuj | edytuj kod]

Lotnictwo Frontowe w Grupach Wojsk[edytuj | edytuj kod]

Lotnictwo Transportu Wojskowego[edytuj | edytuj kod]

Lotnictwo Transportu Wojskowego składało się z sześciu pułków i pięciu dywizji z łączną liczbą 18 pułków Lotnictwa Transportu Wojskowego w 1988 roku. Dywizjami były 3 Dywizja Lotnictwa Transportu Wojskowego Gwardii w Witebsku z czterema pułkami, 6 Dywizja Lotnictwa Transportu Wojskowego w Krzywym Rogu z dwoma pułkami, 8 Dywizja w pobliżu Omska z trzema pułkami OSNAZ, 12 Dywizja Lotnictwa Transportu Wojskowego w Migałowie, która kontynuowała tradycję 12 Dywizji Lotnictwa Bombowego z II wojny światowej i posiadała trzy pułki i 18 Dywizja Lotnictwa Transportu Wojskowego w Szawlach, kontynuująca historię 6 Dywizji Lotnictwa Bombowego Gwardii z czasów wojny, która posiadała trzy pułki[29].

Lotnictwo Frontowe[edytuj | edytuj kod]

Wojska PWO[edytuj | edytuj kod]

Niezależny element powietrzny Sił Zbrojnych ZSRR pod dowództwem Wojsk PWO.

Szkoły treningowe Radzieckich Sił Powietrznych i Wojsk PWO[edytuj | edytuj kod]

Szkoły lotnicze i ośrodki treningowe w 1988[31]:

Szefowie sztabu[edytuj | edytuj kod]

Radziecki Tu-16 w locie w styczniu 1985 roku
Radziecki MiG-23MLD 1 lutego 1986 roku
Su-15 uzbrojony w pociski rakietowe K-8, 1 maja 1989 roku
Su-24 w locie 1 maja 1985 roku
Radziecki helikopter Mi-8

Liczebność samolotów Radzieckich Sił Powietrznych w 1990 roku[edytuj | edytuj kod]

205 strategicznych bombowców[32]
160 Tu-95
15 Tu-160
30 M-4
230 średnich bombowców[32]
30 Tu-22M
80 Tu-16
120 Tu-22
3530 myśliwców[33]
610 Su-27
720 MiG-29
700 MiG-23
800 MiG-21
400 MiG-31
300 MiG-25
2135 samolotów szturmowych[33]
630 Su-24
535 Su-17
130 Su-7
500 MiG-27
340 Su-25
84 powietrzne tankowce
34 Ił-78
30 M-4
20 Tu-16
40 samolotów AWACS
40 A-50
1015 samolotów rozpoznawczych i walki radioelektronicznej
50 MiG-21
170 MiG-25
190 Su-7
235 Su-24
200 Jak-28
130 Tu-16
30 Tu-22M
10 Ił-20
620 samolotów transportowych
45 An-124
55 An-22
210 An-12
310 Ił-76
2935 cywilnych lub innych samolotów transportowych, głównie samoloty Aerofłoty, które były łatwiej konwertowane.

Uwagi

  1. 2 Armia została sformowana 15 marca 1937 roku na Dalekim Wschodzie, nieco później 3 Armia Lotnicza została sformowana w Północnokaukaskim Okręgu Wojskowym.

Przypisy

  1. 1,0 1,1 1,2 Alieksandr Kijan: Главное управление Военно-Воздушных сил Красной Армии (ros.). Сайт "РККА", 2001-2011. [dostęp 2014-03-15].
  2. Zobacz też: Struktura radzieckich sił powietrznych 1918–1941 (ang.). OnAirpower.org, 2008. [dostęp 8 stycznia 2012].
  3. Robin Higham, John T. Greenwood: Russian Aviation and Air Power in the Twentieth Century. Routledge Press, 1998, s. 40–46. ISBN 0-7146-4784-5.
  4. Where Was Our Air Force?. W: Von Hardesty: Red Phoenix: The Rise of Soviet Air Power 1941–1945. Washington, D.C.: Smithsonian Institution, 1991, s. 55. ISBN 0874745101.
  5. http://www.allaces.ru/cgi-bin/s2.cgi/sssr/struct/main.dat Charin (ros.). [dostęp 8 stycznia 2012].
  6. Dlaczego Stalin podniósł siłę? (ang.). W: Socialist Worker Online [on-line]. 1 sierpnia 2003. [dostęp 8 stycznia 2012].
  7. Barbarossa to Berlin: A Summing Up. W: Von Hardesty: Red Phoenix: The Rise of Soviet Air Power 1941–1945. Washington, D.C.: Smithsonian Institution, 1991, s. 225.
  8. Mark Sołonin: Na uśpionych lotniskach. Poznań: Rebis, 2009, s. 427.
  9. M. Sołonin, s. 400.
  10. M. Sołonin, s. 412.
  11. M. Sołonin, s. 428.
  12. M. Sołonin, s. 396.
  13. M. Sołonin, s. 524–534.
  14. John Buckley: Air Power in the Age of Total War. Indiana University Press, 1999, s. 134, 143. ISBN 0-253-33557-4.
  15. Michael Holm: 4. Nowogrodzki Pułk Lotnictwa Bombowego (ang.). [dostęp 8 stycznia 2012].
  16. At Full Stride. W: Von Hardesty: Red Phoenix: The Rise of Soviet Air Power 1941–1945. Washington, D.C.: Smithsonian Institution, 1991, s. 193. ISBN 0874745101. Cytat: Nad Zatoką Fińską 5 maja 1943 roku, kiedy Luftwaffe zestrzeliła samolot A-20 Havoc dostarczony w ramach umowy Lend-Lease Act Niemcy byli zaskoczeni, kiedy odkryli, że jeden z członków trzy osobowej załogi (strzelec pokładowy) był kobietą.
  17. 1. Łotewski Pułk Lotnictwa Nocnego (legkobombardirowoczny reżitsky) (ros.). AllAces.ru. [dostęp 8 stycznia 2012].
  18. Ray Wagner: The Soviet Air Force in World War II: The Official History. Leland Fetzer. Melbourne: Wren Publishing, 1973, s. 301. ISBN 0-85885-194-6.
  19. Appendixes. W: Von Hardesty: Red Phoenix: The Rise of Soviet Air Power 1941–1945. Washington, D.C.: Smithsonian Institution, 1991, s. 253. ISBN 0874745101.
  20. Rosyjskie pułki lotnicze (ang.). David R. Hames. [dostęp 8 stycznia 2012].
  21. Michael Holm: 1. Dywizja Lotnictwa Myśliwskiego Gwardii (ang.). [dostęp 8 stycznia 2012].
  22. ZSRR: maszyna wojenna Moskwy (ang.). Time, 23 czerwca 1980. [dostęp 8 stycznia 2012].
  23. Steve Zaloga, Ron Volstad: Inside the Soviet army today. 1987, s. 9.
  24. William E. Odom: The Collapse of the Soviet Military. Yale University Press, 2000, s. 45–46. Cytat: 97% korpusu oficerskiego składało z Rosjan, Białorusinów lub Ukraińców.
  25. Brian Moynahan: Claws of the Bear: The History of the Red Army from the Revolution to the Present. 1989, s. 337.
  26. S. Enders Wimbush, Alex Alexiev: The ethnic factor in the Soviet Armed Forces. RAND, 1982.
  27. Pierwszy lot myśliwca piątej generacji zakończony sukcesem (ros.). W: Lenta.ru [on-line]. Rambler, 2011. [dostęp 8 stycznia 2012].
  28. Suchoj rozpoczyna testy lotnicze zaawansowanego frontowego myśliwca taktycznego PAK FA (ang.). W: Sukhoi News [on-line]. Suchoj, 29 stycznia 2010. [dostęp 8 stycznia 2012].
  29. Feskow i inni, 2004, s. 146.
  30. Steven J. Zaloga: Armed Forces in Ukraine. Jane's Intelligence Review, marzec 1992, s. 135.
  31. Michael Holm: Szkoły lotnicze i ośrodki treningowe (ang.). [dostęp 8 stycznia 2012].
  32. 32,0 32,1 Rosja: Lotnictwo Dalekiego Zasięgi (ang.). GlobalSecurity.org, 2010. [dostęp 8 stycznia 2012].
  33. 33,0 33,1 Rosja: liczebność sił powietrznych (ang.). GlobalSecurity.org, 2010. [dostęp 8 stycznia 2012].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Lennart Andersson: Soviet Aircraft and Aviation, 1917–1941. Annapolis, MD: Naval Institute Press, 1994. ISBN 1-55750-770-8.
  • Alexander Boyd: The Soviet Air Force Since 1918. New York: Stein and Day, 1977. Z sekcją czarno-białych fotograficznych płyt, wykresów, map i diagramów razem z indeksem. Po raz pierwszy opublikowany w The Soviet Air Force przez Macdonald and Janes (Wielka Brytania) w 1977 roku.
  • Bill Gunston: Aircraft of the Soviet Union: The Encyclopedia of Soviet Aircraft Since 1917. London: Osprey, 1983. ISBN 0-85045-445-X.
  • D. F. Loza: Attack of the Airacobras: Soviet Aces, American P-39s, and the Air War Against Germany. Lawrence: University Press of Kansas, 2001. ISBN 0-7006-1140-1.
  • Scott W. Palmer: Dictatorship of the Air: Aviation Culture and the Fate of Modern Russia. New York: Cambridge University Press, 2006. ISBN 0-521-85957-3.
  • Reina Pennington: Wings, Women, and War: Soviet Airwomen in World War II Combat. Lawrence: University Press of Kansas, 2002. ISBN 0-7006-1145-2.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]