Wojtek (niedźwiedź)

Wojtek, ok. 1945

Wojtek (ur. w 1941 w pobliżu Hamadan w Persji, zm. 2 grudnia 1963 w Edynburgu) – syryjski niedźwiedź brunatny adoptowany przez żołnierzy 22 Kompanii Zaopatrywania Artylerii w 2 Korpusie Polskim dowodzonym przez gen. Andersa. Niedźwiedź brał udział w bitwie pod Monte Cassino, gdzie nosił skrzynie z amunicją.

Historia Wojtka

Między innymi za parę puszek konserw, w kwietniu 1942 roku Polacy transportowani z Pahlevi w Iranie do Palestyny (gdzie mieli tworzyć polskie jednostki wojskowe), odkupili niedźwiadka od napotkanego chłopca – prawdopodobnie zamierzającego go odsprzedać do cyrku. Niedźwiadek nie umiał jeszcze jeść i żołnierze karmili go rozcieńczonym skondensowanym mlekiem z butelki po wódce i skręconego ze szmat smoczka. Podobno z tego powodu Wojtkowi na zawsze pozostało upodobanie do napojów z takiej butelki. Został oficjalnie wciągnięty na stan ewidencyjny 22 Kompanii Zaopatrywania Artylerii, z którą to jednostką przeszedł cały szlak bojowy: z Iranu przez Irak, Syrię, Palestynę, Egipt do Włoch.

Niedźwiadkiem opiekowano się troskliwie. Rósł i „mężniał” na żołnierskim wikcie, a jego ulubionymi przysmakami były owoce, słodkie syropy, marmolada, miód oraz piwo, które dostawał za dobre zachowanie. Jadał razem z żołnierzami i spał z nimi w namiocie. Kiedy urósł, dostał własną sypialnię w dużej drewnianej skrzyni, nie lubił jednak samotności i często w nocy chodził przytulać się do śpiących w namiocie żołnierzy. Był łagodnym zwierzęciem mającym pełne zaufanie do ludzi. Stwarzało to często zabawne sytuacje z udziałem obcych żołnierzy lub ludności cywilnej.

Żołnierze wspominają, że Wojtek uwielbiał jazdę wojskowymi ciężarówkami – w szoferce, a czasami na pace, czym wzbudzał sporą sensację na drodze. Lubił też zapasy z żołnierzami, które na ogół kończyły się jego zwycięstwem: pokonany leżał „na łopatkach” a Wojtek lizał go jęzorem po twarzy. W opowieściach o Wojtku jest również taka, jak to podczas działań pod Monte Cassino niedźwiedź pomagał w noszeniu ciężkich skrzyń z amunicją artyleryjską i nigdy nie zdarzyło mu się żadnej upuścić. Od tamtej pory symbolem 22 Kompanii stał się niedźwiedź z pociskiem w łapach. Odznaka taka pojawiła się na samochodach wojskowych, proporczykach i mundurach żołnierzy.

Po wojnie 22 Kompania jako część 2 Korpusu Polskiego została przetransportowana do Glasgow w Szkocji, a razem z nią Wojtek. Kompania stacjonowała w Winfield Park, a wkrótce Wojtek został ulubieńcem całego obozu i okolicznej ludności. Stał się też tematem licznych publikacji prasowych. Miejscowe Towarzystwo Polsko-Szkockie mianowało go nawet swoim członkiem. Na uroczystości przyjęcia do towarzystwa, obdarzono nowego członka jego ulubioną butelką piwa.

Po demobilizacji jednostki, zapadła decyzja oddania niedźwiedzia do ogrodu zoologicznego w Edynburgu. Dyrektor zoo zgodził się zaopiekować Wojtkiem i nie oddać go nikomu bez zgody dowódcy kompanii majora Antoniego Chełkowskiego. 15 listopada 1947 roku był dniem rozstania z Wojtkiem. Później żołnierze już w cywilu wielokrotnie odwiedzali Wojtka i nie bacząc na obawy pracowników zoo przekraczali często ogrodzenie.

Wojtek zmarł 2 grudnia 1963 roku w wieku 22 lat. O jego śmierci poinformowały wówczas brytyjskie stacje radiowe. W wieku dojrzałym ważył blisko 500 funtów (ok. 250 kg) i mierzył dobrze ponad 6 stóp (ponad 180 cm).

Memoria

Wojtek w Instytucie im. Sikorskiego w Londynie

Wojtek niosący pocisk armatni – logotyp 22 Kompanii Zaopatrywania Artylerii umieszczany na wszystkich pojazdach jednostki

Polskiego niedźwiedzia-żołnierza upamiętniają:

• tablica pamiątkowa w ZOO w Edynburgu,
• pomnik w Edynburgu,
• pomnik z drewna Wojtka, który dźwiga artyleryjski pocisk w szkockim miasteczku Grimsby.
• plakiety w Imperial War Museum w Londynie oraz w Kanadyjskim Muzeum Wojny w Ottawie,
• rzeźba w Instytucie Polskim i Muzeum im. gen. Sikorskiego w Londynie.
• Piosenka angielska "VOYTEK THE SOLDIER BEAR" szkolnego zespołu SANGS AND CLATTER GROUP napisana przez Roberta Owena z muzyką Billy Stewarta.
• Piosenka "Wojtek, the bear soldier" polskiej grupy Őszibarack z ich wydanego w 2011 roku albumu "40 surfers waiting for the wave".
• 22 listopada 2011 uczniowie LO o profilu wojskowym przy Zespole Szkół Tekstylno-Handlowych w Żaganiu przejęli tradycje 22 Kompanii Zaopatrywania Artylerii (kompanii, w której służył niedźwiedź Wojtek). Tradycje i symbole 22 Kompanii (proporzec, oznakę i naszywkę z logo przedstawiającym niedźwiedzia niosącego pocisk) przekazał ostatni, żyjący w Polsce świadek historii Wojtka, prof. Wojciech Narębski wraz z przedstawicielami dowództwa spadkobierców tradycji 2 Korpusu Polskiego - 2 Korpusu Zmechanizowanego w Krakowie.

Telewizja BBC w programie dla dzieci Blue Peter nadawała reportaże o Wojtku. Opowiada się również, że gdy książę Karol zwiedzał muzeum w Londynie i zatrzymał się przy rzeźbie Wojtka, zaczęto mu opowiadać jego historię, ale książę przerwał, mówiąc, że zarówno on i jego obydwaj synowie znają dobrze tę historię z programów radiowych i opowiadań.

Film

• W 2008 roku powstał polski film dokumentalny p.t. "PIWKO DLA NIEDŹWIEDZIA!" w reż. Marii Dłużewskiej.
• W 2011 roku w kooperacji BBC i TVP powstał na podstawie książki Wieslawa Lasockiego, pt. "Niedźwiedź Wojtek, polski bohater wojenny" film dokumentalny w reż. Williama Hooda i Adama Lavisa p.t. "The bear that went to war" ("O niedźwiedziu co poszedł na wojnę") Polska premiera filmu miała miejsce w 2 programie TVP 22 listopada 2011 roku o godz 22.50.

Bibliografia

• Wiesław Antoni Lasocki Wojtek spod Monte Cassino: opowieść o niezwykłym niedźwiedziu, Gryf Publications LTD, Stowarzyszenie Polskich Kombatantów, Londyn 1968 (pol.)
• Geoffrey Morgan, Wiesław Antoni Lasocki Soldier bear, wyd. Gryf Publications, Londyn 1971, ISBN 0-00-211793-2 (ang.)
• Wiesław Antoni Lasocki Wojtek. Niedźwiedź-żołnierz, Instytytut Polski i Muzeum im. gen. Sikorskiego, Londyn 1986 (pol.)
• Gaye Hiçyılmaz, Annie Campling And the Stars were Gold, wyd. Orion Children's, Londyn 1997, ISBN 1-85881-481-2 – książka dla dzieci (ang.)
• Wiesław Antoni Lasocki Wojtek spod Monte Cassino: opowieść o niezwykłym niedźwiedziu, Polska Fundacja Kulturalna, Londyn 2003, ISBN 0-9543805-3-3 (pol.)
• Janusz Przymanowski Kanonier Wojciech, Wydawnictwo Poznańskie, Poznań 1979, ISBN 83-210-0085-1, z serii zeszytów dla dzieci o zwierzętach, uczestnikach wojny (pol.)
• Maryna Miklaszewska Wojtek z Armii Andersa, Fronda, Warszawa 2007, ISBN 978-83-88747-26-7 (pol.)
• Garry Paulin Voytek – The Soldier Bear, ilustracje Sophie Stubbs, nakładem autora, 2008, ISBN 978-0-9558295-0-5
• Łukasz Wierzbicki Dziadek i niedźwiadek. Historia prawdziwa, Pointa, Konstancin 2009, ISBN 978-83-924991-1-4 – książka dla dzieci (pol.)
• Aileen Orr, Niedźwiedź Wojtek, Niezwykły żołnierz Armii Andersa, Replika, Poznań 2011 (wydanie oryginalne: Wojtek the Bear: Polish War Hero, Birlinn Ltd, Published 20/09/2010, ISBN 9781841588452)
• Aleksandra Zaprutko, Niedżwiedź szeregowym Polskich Sił Zbrojnych? Czemu nie!, "Ciekawostki historyczne", 4 kwietnia 2011.
• Komiks "Jak niedźwiedź Wojtek został polskim żołnierzem" w 4 wersjach językowych: polskiej, włoskiej, angielskiej i francuskiej. Komiks powstał w ramach projektu eTwinning (2010 - 2011)realizowanego przez Zespół Szkół Tekstylno-Handlowych w Żaganiu pod kierunkiem Wioletty Sosnowskiej i Paolini-Cassiano, Imola, Włochy; pod kierunkiem Angeli Riccomi. Autorką rysunków jest Anna Kret.

Zobacz też

• Baśka Murmańska (niedźwiedzica)

Linki zewnętrzne

• Strona o Wojtku: Wojtek – In the Ranks of Victors Patryk Polec (ang.)
• Eugeniusz Sławomir Lazowski Kudłaci przyjaciele (pol.)
• Jarosław Krawczyk Miś artylerzysta (pol.)
• Wojciech Deluga Jak Wojtek został żołnierzem (pol.)
• Szkoci uczcili pamięć polskiego misia (pol.)
• BBC News Honour sought for 'Soldier Bear' (ang.)
• Film ukazujące obchody pamięci Wojtka w Szkocji. Wojtek the soldier bear memorial.Edinburgh 14.11.2010
• Angielska piosenka o Wojtku na Youtube – "VOYTEK THE SOLDIER BEAR" – SANGS AND CLATTER GROUP – ROBERT OWEN