Wolemia szlachetna

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Wolemia szlachetna
Pokrój okazu rosnącego w Kew Gardens
Pokrój okazu rosnącego w Kew Gardens
Systematyka[1][2]
Domena eukarionty
Królestwo rośliny
Klad rośliny naczyniowe
Klad rośliny nasienne
Klad nagonasienne
Rząd araukariowce
Rodzina araukariowate
Rodzaj wolemia
Gatunek wolemia szlachetna
Nazwa systematyczna
Wollemia nobilis W.G.Jones, K.D.Hill & J.M.Allen
Telopea 6: 174 1995[3]
Mapa zasięgu
Location Wollemia nobilis.png
Kategoria zagrożenia
"(systm)" Systematyka w Wikispecies
"(comns)" Zdjęcia i grafiki w Commons

Wolemia szlachetna (Wollemia nobilis) – gatunek drzewa nagonasiennego reprezentujący monotypowy rodzaj wolemia (Wollemia) z rodziny araukariowatych (Araucariaceae). Odkryty został w 1994 roku w Parku Narodowym Wollemi w Nowej Południowej Walii. Wcześniej rośliny o podobnych cechach morfologicznych znane były ze skamieniałości pochodzących sprzed wielu dziesiątek milionów lat. W naturze znanych jest tylko kilkadziesiąt dorosłych drzew i w celu ich ochrony dokładna lokalizacja ich występowania utrzymywana jest w tajemnicy. W ciągu kilku lat po odkryciu prowadzono intensywne badania nad biologią i ekologią gatunku, by poprawić szanse jego przetrwania. Po namnożeniu roślin w ogrodach botanicznych wolemia trafiła do obrotu handlowego, gdzie rozpowszechniana jest jako osobliwość botaniczna.

Historia gatunku i jego odkrycia[edytuj | edytuj kod]

Skamieliny roślin sprzed milionów lat podobne do wolemii
David Noble – odkrywca wolemii
Jeden z kanionów w Górach Błękitnych

Skamieniałości reprezentujące rośliny o cechach morfologicznych bardzo podobnych do wolemii znajdowane były w Australii, na Nowej Zelandii i na Antarktydzie[4]. Za przodka wolemii uważane są rośliny nazwane Agathis jurassica, których skamieniałości znane są m.in. ze stanowiska paleontologicznego Talbragar. Datowane na ok. 150 milionów lat stanowisko z późnej jury znajduje się zaledwie 100 km od współczesnego stanowiska wolemii[5][6]. Skamieniałości podobnych roślin datowane na 90 milionów lat znaleziono także w stanie Wiktoria[7]. Przypominające wolemię skamieniałości znajdowane były także na stanowiskach datowanych na 116 i 50 milionów lat[8]. Analizy występowania pyłków, identycznych z przypisanymi wcześniej rodzajowi Dilwynites, świadczą o obecności tych roślin 91 milionów lat temu[8][9]. W porastających całą Australię lasach roślin araukariowatych przodkowie wolemii występowali masowo przed 65–34 milionami lat. Później sukcesywnie wraz z ochładzaniem i osuszaniem się klimatu udział pyłków wolemii w analizach palinologicznych malał[4]. Ślady kopalne wolemii zanikły przed około 2 milionami lat[8][10].

Odkrycie współcześnie żyjących okazów wolemii było konsekwencją rozpoczętej w czerwcu 1994 roku eksploracji kanionu (jednego z pół tysiąca podobnych w Parku Narodowym Wollemi) przez kilkuosobową grupę z udziałem Davida Noble'a, pracownika służb parków narodowych i studenta botaniki w Nowej Południowej Walii. Noble wrócił do kanionu 10 września 1994 (według niektórych źródeł w sierpniu[6]) i wówczas dostrzegł nieznane sobie wcześniej drzewa. Wziął fragment pędu do oznaczenia, ale nie mogąc zidentyfikować gatunku poprosił o pomoc botanika i współpracownika ze służby parkowej – Wyna Jonesa[11]. Początkowo botanicy sądzili, że znaleźli jakiś obcy, zawleczony do Australii gatunek[12]. W październiku dotarli do kanionu wspólnie w celu zgromadzenia obszerniejszego materiału zielnikowego, ale nie zdołali zebrać rosnących wysoko na drzewach szyszek żeńskich, po które musieli wrócić helikopterem[11]. Sam Jones przyznał, że badał kanion z helikoptera już 5 lat wcześniej, ale wówczas nie zwrócił uwagi na osobliwe drzewa[7]. Jones wspólnie z botanikami z ogrodu botanicznego w Sydney opisał nowy gatunek i rodzaj drzew w czasopiśmie naukowym Telopea w marcu 1995 roku[13].

Odkrycie wzbudziło wielkie poruszenie w środowisku naukowym botaników[10] i było szeroko komentowane w mediach[14]. Roślina uznana została za żywą skamieniałość i stała się doskonałym przykładem efektu Łazarza[12]. Ponieważ rośliny tego rodzaju znane były ze skamieniałości sprzed dziesiątek milionów lat, odkryciu przypisywano podobną rangę jak hipotetycznemu odkryciu żywych dinozaurów[6]. Dodatkowo niezwykłe w znalezisku było to, że dokonane zostało w kraju o wysokim rozwoju nauki i niedaleko największego miasta Australii – ponad czteromilionowego Sydney. Don Blaxell, pracownik dyrekcji ogrodu botanicznego w Sydney stwierdził, że [to odkrycie] uświadamia nam, że jednak nie wiemy o świecie tak wiele jak nam się wydaje[7].

Po pierwszym spotkaniu z tym gatunkiem i znalezieniu ok. 40 okazów drzew, w kolejnych latach intensywnie poszukiwano w okolicy kolejnych roślin. W ciągu trzech lat eksploracji udało się odnaleźć w tym samym kanionie kolejną grupę[7], a już w XXI wieku co najmniej jeszcze jedną w sąsiedztwie[6]. O odnalezieniu kolejnych roślin w XXI wieku plan ochrony gatunku informuje bardzo ogólnikowo w celu zapewnienia bezpieczeństwa roślinom[8].

Miejsce występowania i zasoby populacji[edytuj | edytuj kod]

Gatunek rośnie w naturze współcześnie w co najmniej trzech, blisko siebie położonych miejscach[6]. Reprezentowany jest przez mniej niż 100 drzew dorosłych oraz około 200–300 siewek i młodych okazów[8]. Ze względu na liczne zagrożenia dla tak nielicznej populacji, które mogłyby nastąpić w przypadku upowszechnienia informacji o miejscu jej występowania – dokładna lokalizacja populacji utrzymywana jest w tajemnicy przez wąskie grono specjalistów[10]. Konsekwencją tego stanu rzeczy, a także kłopotów z wyróżnieniem poszczególnych drzew ze względu na powstawanie okazów odroślowych, są różnice w opisie położenia i liczebności populacji wolemii. Według różnych źródeł stanowiska znajdują się ok. 150 lub 200 km na zachód lub północny-zachód od Sydney w Parku Narodowym Wollemi w Górach Błękitnych[10][6][5]. Drzewa rosną na rzędnej 670–780 m n.p.m. w głębokim na 500–600 m, wąskim i wilgotnym kanionie powstałym w piaskowcach[6][10]. Na jego dnie w pobliżu stanowisk wolemii płynie strumień[15].

W pierwszej grupie wolemii odnalezionej w 1994 roku na powierzchni 5 tys. m2 znajdowały się tylko 23 dorosłe drzewa i 16 okazów młodych. Największy znany dotychczas okaz tego gatunku leżał powalony i miał 40 m długości i pień o obwodzie 3 m. Kolejną grupę liczącą 15[16]–17[6] drzew dorosłych znaleziono w tym samym kanionie ok. 1[6]–2 km[16] w górę strumienia. W końcu trzecia grupa licząca 3 dorosłe okazy znaleziona została na skalnej ścianie na wysokości 40 m w kanionie głębokim na 150 m, znajdującym się w pobliżu wcześniej znanych stanowisk[6].

Wszystkie drzewa rosnące w dwóch liczniejszych grupach nie wykazują żadnego zróżnicowania genetycznego co świadczyć może o ich klonalnym pochodzeniu. Jedynie trzy drzewa rosnące w najmniej licznej grupie najwyraźniej wykazują nieznaczne zróżnicowanie[6]. Efektem rozmnażania generatywnego są rozproszone, nielicznie rosnące młode okazy[16].

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Strobil męski na końcu pędu
Młody strobil żeński
Liście
Pokrój 
Drzewo mierzące do 40 m wysokości (tyle miał okaz znaleziony już martwy, najwyższe drzewa żywe osiągają 27–35 m[6]) i o pniu osiągającym 1 m średnicy (największa średnica pnia drzewa żyjącego wynosi 63 cm[9]). Korona jest wąska, kolumnowa. Z powodu łatwego i częstego tworzenia odrostów starsze drzewa są zwykle wielopniowe. Najbardziej kępiasty okaz składa się z 22 pni[8] (niektóre źródła wymieniają 160 pni[6]). Dodatkowo pąki przybyszowe mogą tworzyć się także na korzeniach zwiększając liczbę pni poszczególnych osobników[14]. Pąki szczytowe w okresie spoczynku osłonięte są woskową wydzieliną[17]. Odgałęzienia boczne wyrastające od szczytu głównego pnia za młodu są wzniesione, potem rozpościerają się poziomo, a najstarsze zwieszają się. Od dołu pień się oczyszcza, ponieważ odgałęzienia boczne odrzucane są po około 20 latach[8]. Brunatna kora na młodszych pędach łuszczy się[14], na starszych jest brązowa, ma grubość ok. 2 cm i jest bardzo charakterystyczna – pokryta jest gąbczastymi guzkami o średnicy ok. 1 cm[8], przypominającymi czekoladę bąbelkową[7].
Liście 
Płaskie igły ostro zakończone. Na głównym pędzie ułożone są spiralnie, na starszych pędach wyrastają w czterech szeregach, na pędach młodocianych wyrastają zwykle w dwóch rzędach, niemal naprzeciwlegle[8]. Rosnąc w 4 rzędach ustawione są w charakterystyczny sposób – igły z rzędów skrajnych rozłożone są niemal na płasko (150-175°) podczas gdy dwa rzędy środkowe są wzniesione tworząc literę V na przekroju (kąt między nimi wynosi 50-90°)[18]. Liście początkowo są jasnozielone, później ciemnozielone, w końcu stają się żółtozielone[12][9]. Długość liści zmienia się w trakcie trwania sezonu wegetacyjnego (początkowo i na końcu sezonu liście są krótsze od tych rosnących w optymalnych warunkach)[19].
Kwiaty
Wolemia jest jednopienna – na końcach bocznych pędów tej samej rośliny wyrastają strobile męskie i żeńskie. Strobile męskie powstają w dolnej części korony i są cylindryczne[14], osiągają ok. 15 cm długości przy szerokości do 2,5 cm. Początkowo zielone w miarę dojrzewania stają się czerwonobrązowe[12]. Łuskowatych liści zarodnionośnych w strobilu jest ponad 500, ułożone są spiralnie i zawierają po 4–9 mikrosporangiów. Powstający w nich pyłek pozbawiony jest pęcherzyków powietrznych. Strobile żeńskie są owalne, osiągają ok. 10 cm średnicy i 12 cm wysokości. Niewielkie łuski nasienne zrośnięte są z większymi od nich łuskami wspierającymi, zakończonymi ostrym wyrostkiem, tak że cała szyszka jest kolczasta. Zalążki, w liczbie ok. 250, umieszczone są na zrośniętych łuskach[8][14]. Szyszki początkowo zielone dojrzewając stają się brązowe[12].
Nasiona
Spłaszczone i brązowe o długości 7–11 mm i szerokości 5–7 mm. Otoczone są cienkim i wąskim skrzydełkiem. Nie są zrośnięte z łuskami wspierającymi. Szyszki po dojrzeniu rozpadają się uwalniając nasiona[8].

Rozwój[edytuj | edytuj kod]

Męskie i żeńskie strobile powstają co roku na końcach bocznych pędów dorosłych drzew. W przypadku roślin uprawianych pierwsze strobile męskie pojawiać się zaczęły na okazach już pięcioletnich, szyszki żeńskie na okazach co najmniej ośmioletnich[8]. Dojrzewają i zaczynają pylenie wiosną tj. w obszarze naturalnego występowania w październiku i listopadzie[16]. Kwiaty są wiatropylne[12]. Zapłodnienie następuje ok. rok po zapyleniu[8]. Szyszki dojrzewają po ok. 16–19 miesiącach tj. późnym latem lub już jesienią. Spośród powstających nasion, ok. 10% jest żywych, z czego 25% pada ofiarą zwierząt (żywią się nimi rozelle królewskie, myszy i szczury śniade). Nasiona niemal pozbawione skrzydełka mogą być roznoszone przez wiatr, bowiem szyszki rozpadają się na drzewie, a masa nasion jest bardzo niewielka. Nasiona mogą być także przenoszone przez wody strumienia (w każdym razie zaobserwowano, że część z nich do niego wpada). Kiełkowanie następuje po około 4–6 miesiącach i w pierwszym roku siewki osiągają 5–25 cm wysokości. Dwa liścienie utrzymują się przez ok. 18 miesięcy. W drugim roku rośliny przyrastają na wysokość o ok. 0,5 m, a w trzecim o ok. 0,25–0,35 m. Trzyletnia wolemia osiąga 0,8–1,2 m wysokości i posiada 60–77 gałęzi bocznych. W kolejnych latach drzewa rosną powoli[16]. Słoje roczne mają przeciętną szerokość 2 mm[8]. Wiek największego, martwego już pnia obliczono na podstawie zliczenia słojów na 400 lat[8], choć ze względu na odroślowy typ wzrostu niektóre źródła szacują wiek drzew na 500 do 1000 lat[12]. Zważywszy na zdolność do klonalnego wzrostu i brak różnic genetycznych między dwiema grupami drzew oddalonych o co najmniej 1 kilometr – drzewa należeć mogą do osobnika jeszcze bardziej starego[7].

Nie odnaleziono młodych siewek w odległości większej niż 50 m od pni dorosłych roślin. W warunkach naturalnych rozwija się bardzo ograniczona liczba młodych roślin i panuje wśród nich wysoka śmiertelność. Za przyczynę tego stanu rzeczy uważa się konkurencję, zarówno między- jak i wewnątrzgatunkową, zasypywanie młodych roślin przez opad liści i innych szczątków organicznych, niedostatek światła, niesprzyjające warunki glebowe, brak partnera grzybowego do mikoryzy i oddziaływanie patogenów[16].

Systematyka[edytuj | edytuj kod]

Gatunek Wollemia nobilis reprezentuje współcześnie monotypowy rodzaj Wollemia W. G. Jones, K. D. Hill et J. M. Allen, Telopea 6: 173. 13 Dec 1995[20]. Jest on jednym z trzech rodzajów zaliczanych do rodziny araukariowatych (Araucariaceae). Relacje filogenetyczne między rodzajami nie są pewne, choć jasne jest, że wszystkie trzy są monofiletyczne. Różni autorzy uważają, że wolemia jest najstarszym kladem w obrębie rodziny, według innych jest siostrzana dla rodzaju agatis (Agathis). Na bliższe pokrewieństwo z rodzajem agatis wskazują analizy genów DNA chloroplastowego i rRNA, także budowa skrzydełka wokół nasiona i usytuowanie nasiona na łusce. Z kolei anatomia liści, morfologia kutykuli i budowa szyszki nasiennej nawiązuje bardziej do araukarii. Szereg cech diagnostycznych jest poza tym unikatowa dla wolemii – w szczególności architektura roślin i ektendomikoryza[8].

Nazewnictwo[edytuj | edytuj kod]

Nazwa naukowa nadana przez botaników, którzy jako pierwsi opisali gatunek, składa się z określenia rodzajowego – Wollemia oraz nazwy gatunkowej nobilis utworzonej zgodnie z zasadami nomenklatury botanicznej w formie przymiotnika łacińskiego od nazwiska odkrywcy – Davida Noble'a[7]. Znamienne jest głębsze znaczenie tych słów. Nazwa rodzajowa pochodzi od nazwy parku narodowego, w którym znaleziono gatunek. Nazwa ta jest aborygeńskim słowem "wollemi" oznaczającym rozglądaj się wokół, miej oczy szeroko otwarte, uważaj[21]. Z kolei przymiotnik utworzony od nazwiska odkrywcy oznacza w łacinie znakomity, szlachetny, wspaniały, imponujący[7][22]. Nazwa polska rodzaju w publikacjach słownikowych[14] zapisywana jest jako "wolemia", choć spotyka się także zapis "wollemia"[23]. Nazwa gatunkowa nawiązuje do jej dodatkowego znaczenia, które bywa podkreślane także w źródłach anglojęzycznych[7][9].

Ekologia[edytuj | edytuj kod]

Wolemia rośnie w wilgotnym lesie strefy umiarkowanej oraz w strefie przenikania się lasu wilgotnego i luźnych lasów z eukaliptusami. Lasy te porastają półki skalne i szczeliny wysokich ścian zbudowanych z piaskowców. Drzewostan współtworzą takie gatunki jak Ceratopetalum apetalum (radziliszkowate), Doryphora sassafras (oboczkowate) i Syzygium smithii (mirtowate). Podszyt i runo tworzą liczne paprocie m.in. z rzędu olbrzymkowców diksonia antarktyczna i Cyathea australis, poza tym Sticherus flabellatus (glejcheniowate), Blechnum cartilagineum (podrzeniowate), Todea barbara (długoszowate). Rosną tu także Lepidosperma urophorum (ciborowate), Pandorea pandorana (bignoniowate), Morinda jasminoides (marzanowate) i Parsonsia straminea (toinowate). Wolemii towarzyszą też w wyższych partiach zboczy kanionów eukaliptusy z gatunków Eucalyptus piperita i E. punctata oraz krzewy Leptospermum trinervum (mirtowate) i Persoonia linearis (srebrnikowate)[8].

Płytkie gleby na stanowiskach wolemii są pochodzenia aluwialnego, powstają z piaskowców z dużym udziałem materii organicznej i niewielkim łupków ilastych. W wielu miejscach korzenie wolemii rosną na nagich skałach sięgając do szczelin dziesiątki metrów od pni[8]. Gleby są silnie zakwaszone (często o pH w przedziale 3–4), są niezbyt żyzne, cechują się wysoką zawartością glinu, siarczanów i żelaza. Miejscami gleba jest silnie zasolona[8].

Warunki klimatyczne są typowe dla niższych wysokości Gór Błękitnych. Najwyższe temperatury letnie (od listopada do lutego) osiągają zwykle 30 °C. Zimą tj. od czerwca do sierpnia temperatury spadają poniżej 15 °C, sięgając do ok. 0 °C[8]. Maksymalne i minimalne temperatury odnotowane na stanowisku wynoszą odpowiednio 45 °C i -5 °C[9].

Ze względu na warunki występowania wolemii jest ona narażona na okresowe pożary oraz zniszczenie przez erodujące i spadające do kanionu skały. W takich przypadkach kluczową rolę pełni zdolność do odtwarzania pędów z korzeni i nasady pni[8][17]. Gatunek jest bardzo wrażliwy na infekcje patogenów grzybowych takich jak Phytophthora cinnamomi i Botyosphaeria sp., które w doświadczeniach powodowały szybką śmierć porażonych roślin. Z kolei stwierdzono pewną odporność wolemii na grzyby z rodzajów Rhizoctonia i Fusarium[24].

Zagrożenia i ochrona[edytuj | edytuj kod]

Ze względu na rzadkość występowania gatunku i jego nikłe zasoby, szczegółowa lokalizacja naturalnych stanowisk utrzymywana jest w tajemnicy przez wąskie grono ekspertów. Mimo to wiadomo, że już doszło do nieautoryzowanych penetracji stanowiska tego gatunku[7]. Zagrożenia związane z odwiedzinami polegają na osłabieniu populacji poprzez nielegalny zbiór nasion[7], zawleczeniu śmiertelnego dla roślin australijskich lęgniowca Phytophthora cinnamomi lub innych organizmów inwazyjnych, zmianie struktury gleby (jej ubiciu), zadeptywaniu siewek i młodych odrostów, zaprószeniu ognia. Dodatkowo do najważniejszych zagrożeń zalicza się zmianę klimatu. W grupie drzew odkrytych jako pierwsze stwierdzono już na kilku okazach zamieranie listowia spowodowane infekcją P. cinnamomi[8].

Wolemia w Czerwonej Księdze Gatunków Zagrożonych IUCN uznana jest za gatunek krytycznie zagrożony[15]. Objęta jest ochroną prawną na mocy ustawy federalnej Environment Protection and Biodiversity Conservation Act z 1999 roku oraz w związku z umieszczeniem jej w załączniku prowincjalnej ustawy Threatened Species Conservation Act z 1995 roku. Skutkiem ochrony prawnej jest obowiązek[8]:

  • oceny oddziaływania wszelkich przedsięwzięć mogących wpływać na ten gatunek w celu minimalizowania zagrożeń,
  • uzyskania zezwolenia na zrywanie lub wszelkie działania mogące zaszkodzić roślinom tego gatunku oraz jego siedlisku.

W 2006 roku opracowano odrębny plan ochrony (odnowy) dla wolemii. Dla zachowania gatunku i jego siedliska podjęto szereg działań ochronnych[8]:

  • prowadzony jest ścisły nadzór nad odwiedzinami stanowisk wolemii w naturze – zezwolenia na dotarcie do nich wydawane są tylko w przypadkach istotnie uzasadnionych badań naukowych lub związanych z ochroną gatunku;
  • ustalono zasady zachowania higieny chroniące stanowisko przed zawleczeniem patogenów (wprowadzono obowiązek sterylizacji sprzętu badawczego, obuwia, przebierania w czyste ubrania);
  • ustalono zasady ochrony przeciwpożarowej w rejonie stanowiska;
  • realizowana jest strategia budowania w świadomości społecznej potrzeby ochrony gatunku;
  • rozmnożono wegetatywnie każde dorosłe drzewo z wszystkich znanych stanowisk i w ten sposób sklonowana i opisana populacja utrzymywana jest w ogrodzie botanicznym Mount Annan, a druga sukcesywnie jest tworzona w ogrodzie botanicznym Mount Tomah;
  • dla zwiększenia zasobów gatunku i pozyskania środków finansowych na jego ochronę, od 2005 roku realizowana jest z wielkim powodzeniem strategia komercyjnego wykorzystania ogromnego zainteresowania gatunkiem.

Zastosowanie[edytuj | edytuj kod]

Młode rośliny w ofercie handlowej

Roślina polecana jest do uprawiania jako osobliwość botaniczna i oryginalna roślina ozdobna. Sadzona może być w parkach i dużych ogrodach oraz jako roślina pojemnikowa na tarasach i w widnych pomieszczeniach[9]. Promocja wolemii jako rośliny kolekcjonerskiej realizowana jest jako jedno z działań zabezpieczających zasoby gatunku, przy okazji dostarczających funduszy na jego ochronę czynną[8][9]. Handel wolemią jest licencjonowany[9], każda roślina znajdująca się w ofercie handlowej opatrzona jest certyfikatem i indywidualnym numerem[17]. Ze względu na unikatowy charakter gatunku, jest on często obecny w mediach, co zostało wykorzystane komercyjnie. Pierwsze okazy trafiły na licytacje, gdzie osiągały ogromne ceny[7]. Młode rośliny pojawiły się w ofercie rynkowej najpierw w Australii, a w 2006 roku w różnych krajach świata (do tego roku w samej Australii sprzedano 50 tysięcy młodych drzewek)[25]. W miarę rozpowszechniania młodych roślin i zaspakajania potrzeb uprawy gatunku w kolekcjach, powstają plany zaspokojenia spodziewanego zapotrzebowania na wyroby z drewna wolemii i dlatego planuje się uprawę plantacyjną tego gatunku[26].

Uprawa[edytuj | edytuj kod]

Wolemie rosnące w ogrodach są często ogrodzone w celu ochrony przed kradzieżą

Gatunek namnażany i sadzony był początkowo w celu poznania jego biologii i ekologii oraz ochrony jego wątłych zasobów w naturze. Z czasem powodzenie w uprawie oraz ogromne zainteresowanie tą rośliną postanowiono wykorzystać dla znacznego zwielokrotnienia jej zasobów i uzyskania środków przeznaczanych na ochronę wolemii i innych gatunków zagrożonych w Nowej Południowej Walii[8]. Roślina uprawiana jest w gruncie w obszarach o ciepłym klimacie umiarkowanym, dobrze rośnie też w widnych pomieszczeniach jako roślina pojemnikowa. Może być także utrzymywana w pojemnikach na tarasach i w małych ogrodach. Ze względu na osiągane rozmiary nie jest zalecana do sadzenia w niewielkich ogródkach w gruncie[9].

Wymagania
Wolemia dobrze rośnie w klimacie ciepłym, choć okazało się, że dobrze znosi też mrozy do -10 °C w Anglii[12], a nawet do -12 °C w Japonii i Stanach Zjednoczonych. W pierwszych latach życia najlepiej rośnie w półcieniu, później w pełnym słońcu. Przed wystawieniem na pełne słońce wymaga stopniowego przyzwyczajania do zmienionych warunków. Jako roślina posiadająca silny i elastyczny pęd, dobrze znosi stanowiska eksponowane na silne wiatry. Toleruje też pokrywę śnieżną. Najlepiej rośnie w dobrze zdrenowanej, piaszczystej glebie o lekko kwaśnym odczynie[9][10].
Rozmnażanie
Mimo obaw o skuteczność rozmnażania generatywnego, wynikających ze stanu populacji dzikiej, okazało się, że wolemia stosunkowo łatwo rozmnaża się z nasion[7]. Ponieważ nie stwierdzono dotychczas zróżnicowania genetycznego między drzewami a rozmnażanie wegetatywne okazało się niezwykle skuteczne – dla intensywnego namnażania gatunku, pozwalającego na zaspokojenie potrzeb rynku stosuje się mnożenie roślin za pomocą sadzonek pędowych i kultur tkankowych. Sadzonki pozyskuje się ze szczytów pędów, które po ścięciu kontynuują wzrost z pąków bocznych. Pokrój drzewiasty mają jednak tylko sadzonki uzyskiwane z głównego pędu, podczas gdy sadzonki z odgałęzień bocznych kontynuują wzrost jako rośliny płożące, które stały się przedmiotem szczególnego zainteresowania rynku ogrodniczego[8]. Rekomendowane jest przy przygotowywaniu sadzonki użycie ukorzeniacza[10].
Pielęgnacja
Uprawianą wolemię należy regularnie podlewać, zwłaszcza w czasie intensywnego rozwoju pędów po okresie spoczynku. Równocześnie chronić ją należy przed nadmiarem wody, w szczególności przed jej stagnowaniem[10]. Roślina może być dość dowolnie przycinana (używać należy do tego tylko sterylnych narzędzi), bowiem z łatwością rozwija się z pąków tuż poniżej cięcia[9].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. P. F. Stevens: Angiosperm Phylogeny Website - Seed Plant Evolution. 2001–.
  2. Christenhusz, M.J.M., J.L. Reveal, A. Farjon, M.F. Gardner, R.R. Mill, and M.W. Chase (2011). A new classification and linear sequence of extant gymnosperms. Phytotaxa 19: 55-70.
  3. Wollemia nobilis (ang.). W: The Plant List [on-line]. The Kew Gardens. [dostęp 2011-11-07].
  4. 4,0 4,1 Wollemia nobilis — Wollemi Pine. W: Biodiversity Species Profile and Threats Database [on-line]. Department of Sustainability, Environment, Water, Population and Communities Australian Government. [dostęp 2011-11-04].
  5. 5,0 5,1 Talbragar (ang.). Australian Museum. [dostęp 2011-11-05].
  6. 6,00 6,01 6,02 6,03 6,04 6,05 6,06 6,07 6,08 6,09 6,10 6,11 6,12 Andrew A. Snelling: Wollemia nobilis: A Living Fossil and Evolutionary Enigma (ang.). W: Acts & Facts. 35 (4) [on-line]. Institute of Creation Research, 2006. [dostęp 2011-11-05].
  7. 7,00 7,01 7,02 7,03 7,04 7,05 7,06 7,07 7,08 7,09 7,10 7,11 7,12 V.P. Singh: Gymnosperm I. Structure and Development. New Delhi: Sarup & Sons, 2006, s. 247-257. ISBN 81-7625671-4.
  8. 8,00 8,01 8,02 8,03 8,04 8,05 8,06 8,07 8,08 8,09 8,10 8,11 8,12 8,13 8,14 8,15 8,16 8,17 8,18 8,19 8,20 8,21 8,22 8,23 8,24 8,25 8,26 Wollemi Pine (Wollemia nobilis) - National Recovery Plan. Department of Sustainability, Environment, Water, Population and Communities Australian Government. [dostęp 2011-11-05].
  9. 9,00 9,01 9,02 9,03 9,04 9,05 9,06 9,07 9,08 9,09 9,10 Fast Facts (ang.). WollemiPine.com. [dostęp 2011-11-04].
  10. 10,0 10,1 10,2 10,3 10,4 10,5 10,6 10,7 Andrew Thornhill: Wollemia nobilis (ang.). W: Growing Native Plants Australian National Botanic Gardens Australian National Herbarium [on-line]. Australian National Botanic Gardens. [dostęp 2011-11-04].
  11. 11,0 11,1 The Discovery of the Wollemi Pine (ang.). W: The Tablelands [on-line]. 2009. [dostęp 2011-11-07].
  12. 12,0 12,1 12,2 12,3 12,4 12,5 12,6 12,7 Wollemia nobilis (Wollemi pine) (ang.). W: Plants & Fungi [on-line]. Kew Royal Botanic Gardens. [dostęp 2011-11-06].
  13. Telopea (ang.). PlantNET. [dostęp 2011-11-07].
  14. 14,0 14,1 14,2 14,3 14,4 14,5 Alicja Szweykowska, Jerzy Szweykowski (red.): Słownik botaniczny. Warszawa: Wiedza Powszechna, 2003. ISBN 83-214-1305-6.
  15. 15,0 15,1 Wollemia nobilis (ang.). W: Conifer Specialist Group 1998 [on-line]. IUCN 2011. IUCN Red List of Threatened Species. Version 2011.1. [dostęp 2011-11-05].
  16. 16,0 16,1 16,2 16,3 16,4 16,5 C. A. Offord, C. L. Porter, P. F. Meagher, G. Errington. Sexual Reproduction and Early Plant Growth of the Wollemi Pine (Wollemia nobilis), a Rare and Threatened Australian Conifer. „Annals of Botany”. 84, s. 1-9, 1999 (ang.). 
  17. 17,0 17,1 17,2 Witamy w Palmiarni Ogrodu Botanicznego w Łodzi (pol.). Ogród Botaniczny w Łodzi. [dostęp 2011-11-08].
  18. Jones, Hill et Allen: Wollemia nobilis (ang.). W: The Gymnosperm Database [on-line]. [dostęp 2011-11-08].
  19. T. Carrick Chambers, Andrew N. Drinnan, Stephen McLoughlin: Some Morphological Features of Wollemi Pine (Wollemia nobilis: Araucariaceae) and Their Comparison to Cretaceous Plant Fossils (ang.). W: International Journal of Plant Sciences [on-line]. [dostęp 2011-11-08]. s. Vol. 159, No. 1 (Jan., 1998), pp. 160-171.
  20. Index Nominum Genericorum (ING) (ang.). Smithsonian National Museum of Natural History. [dostęp 2011-11-07].
  21. Wollemi Pine (pol.). Plantpol Zaborze. [dostęp 2011-11-07].
  22. Marian Rejewski: Pochodzenie łacińskich nazw roślin polskich. Warszawa: KiW, 1996. ISBN 83-05-12868-7.
  23. Tony Russell, Catherine Cutler, Martin Walters: Ilustrowana encyklopedia drzewa świata. Kraków: Universitas, 2008, s. 87. ISBN 97883242-0842-5.
  24. S. Bullock, B.A. Summerell, L.V. Gunn. Pathogens of the Wollemi pine, Wollemia nobilis. „Australasian Plant Pathology”. 29, s. 211-214, 2000 (ang.). 
  25. Jeremy Caplan. Rare trees for sale. „National Geographic Time Magazine”. November 6, 2006 (ang.). 
  26. Jonathon Jones: Wollemia nobilis - an update (ang.). W: Yearbook 2008 [on-line]. International Dendrology Society. [dostęp 2011-11-08].

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

  • Wollemi Pine.pl – jedyny licencjobiorca Wollemi Pine w Polsce. Na stronie obszerna galeria zdjęć z naturalnego stanowiska.
  • Foto Blog Drzewa Polski – wollemia szlachetna z arboretum w Rogowie.