Wolne Państwo Kongo

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
État indépendant du Congo
Wolne Państwo Kongo
Kuba (Afryka)
Luba (państwo)
1885-1908 Kongo Belgijskie
Flaga Wolnego Państwa Konga
Herb Wolnego Państwa Konga
Flaga Wolnego Państwa Konga Herb Wolnego Państwa Konga
Dewiza: Travail et Progrès
(Praca i Postęp)
Położenie Wolnego Państwa Konga
Język urzędowy francuski
Stolica Boma
Typ państwa monarchia, prywatne państwo
Ostatnia głowa państwa król Leopold II Belgijski
Powierzchnia
 • całkowita

2 000 000 km²
Data powstania 5 lutego 1885
Data likwidacji 15 listopada 1908

Wolne Państwo Kongo – królestwo w środkowej Afryce, istniejące w latach 1885 - 1908 i będące prywatną własnością Leopolda II - króla Belgów, leżące na terenie dzisiejszej Demokratycznej Republiki Konga.

Olbrzymie, liczące ponad 2 000 000 km², terytorium zostało oddane pod władzę Leopolda II podczas konferencji w Berlinie, regulującej sprawy kolonizacji Afryki i obradującej w latach 1884 - 1885. Stało się tak za sprawą wieloletnich starań belgijskiego króla, który sfinansował wiele wypraw handlowych i badawczych (w tym słynnego podróżnika Henry'ego Mortona Stanleya) w głąb kontynentu afrykańskiego oraz prowadził aktywną akcję dyplomatyczną w Europie i Stanach Zjednoczonych. Zgodnie z postanowieniami tej konferencji, w skład Wolnego Państwa Kongo przejściowo (1894-1910) włączono Enklawę Lado, leżącą na zachodnim brzegu górnego Nilu.

Pod patronatem Leopolda w Wolnym Państwie Kongo działalność prowadzić miały towarzystwa misjonarskie i filantropijne, handel miał zostać otwarty dla wszystkich zainteresowanych. Szybko się jednak okazało, iż realną władzę w kolonii sprawują zależne od króla spółki handlowe, w barbarzyński sposób eksploatujące dorzecze Kongo. Prowadziły one rabunkową gospodarkę przy pozyskiwaniu kauczuku i kości słoniowej, swe zyski opierając na niewolniczej pracy tubylców.

Gospodarka kolonii. Zbieranie kauczuku[edytuj | edytuj kod]

W latach 90-tych XIX wieku gwałtowny rozwój przemysłu wywołał olbrzymi popyt na kauczuk, który był surowcem niezbędnym do produkcji wszelkich wyrobów gumowych. Leopold podporządkował gospodarkę swojej kolonii pozyskiwaniu kauczuku naturalnego, którego rosnące ceny na giełdach towarowych gwarantowały mu olbrzymie zyski.

Kauczuk naturalny pozyskiwano przez nacinanie pnączy i zbieranie do naczyń wyciekającego soku mlecznego. Pnącza kauczukowe rosną w rozproszeniu na podmokłych terenach dżungli, gdzie owijają się wokół pni i gałęzi innych drzew, sięgając znacznych nieraz wysokości. Zebranie wyznaczonej ilości kauczuku wymaga wielodniowych wędrówek po bagnistej dżungli, często w odległości wielu dni marszu od własnych wiosek, gdzie zbieracze byli narażeni na głód, choroby, insekty, ataki wrogich plemion lub drapieżników, a w nocy także na chłód. Przed dostarczeniem do punktu skupu zebrane do naczyń mleko kauczukowe należało podsuszyć (co w warunkach lasu tropikalnego osiągano przez rozsmarowanie na skórze i następnie zeskrobywanie zaschniętych grud). Dla zapewnienia sobie wymaganej liczby zbieraczy do pracy w takich warunkach, urzędnicy kolonialni stosowali brutalne metody przymusu.

Środki przymusu[edytuj | edytuj kod]

Gdy wioska dostała rozkaz dostarczenia odpowiednie ilości kauczuku, mężczyźni musieli udać się do dżungli na wielodniowe poszukiwanie pnączy, ich żony, dzieci oraz starcy stawały się zakładnikami gwarantującymi wykonanie planu przez każdego zbieracza. By zapobiec ucieczkom kobiety były skuwane, także te brzemienne lub karmiące. W większych miejscowościach władze kolonii wybudowały specjalne baraki dla zakładników, gdzie kobiety wraz z dziećmi były przetrzymywane w tragicznych warunkach aż do powrotu mężów. Niedostarczenie odpowiedniej ilości kauczuku albo ucieczka do dżungli oznaczało śmierć członków rodziny. Żołnierze pilnujący zakładników dopuszczali się gwałtów i okrucieństw.

Branie zakładników w celu przymuszenia do pracy było stosowane powszechnie i zalecane oficjalnie nawet w podręczniku dla urzędników kolonialnych Manuael du Voyager et du Resident au Congo.

Konsekwencje[edytuj | edytuj kod]

Szacuje się, że w wyniku działań Leopolda w Afryce zginęło kilka milionów ludzi, a niektórzy historycy podają liczby znacznie przekraczające 10 mln.

Na początku XX wieku ruszyła kampania przeciw zbrodniom popełnianym w Kongu. Jej kluczową postacią był Edmund Dene Morel, brytyjski publicysta i polityk, przyłączyli się do niej m.in. znani pisarze: Joseph Conrad (w opowiadaniu Jądro ciemności), Mark Twain czy Arthur Conan Doyle. Sprawa zaczęła zataczać coraz szersze kręgi, a rządy europejskich potęg naciskały Belgię, by formalnie przejęła władzę nad Wolnym Państwem Kongo.

W 1908 król Leopold odsprzedał Kongo państwu za cenę 50 milionów franków belgijskich i od tego momentu stało się ono oficjalnie kolonią belgijską pod nazwą Kongo Belgijskie.

Wolne Państwo Kongo w sztuce[edytuj | edytuj kod]

Zobacz także[edytuj | edytuj kod]

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]