Woski

Świeży plaster z miodem

Woski – grupa substancji stałych pochodzenia naturalnego lub syntetycznego o stosunkowo niskiej temperaturze topnienia i niskiej lepkości w stanie stopionym. Parametry wosków są różnie określane przez różne źródła. Według Niemieckiego Stowarzyszenia Nauki o Tłuszczach woski mają następujące właściwości:

• ugniatalne w temperaturze 20°C
• kruche
• gruboziarniste do drobnokrystalicznych
• półprzeźroczyste do matowych
• po stopieniu wykazujące względnie małą lepkość nawet nieznacznie powyżej temperatury topnienia
• nieskłonne do włóknistości
• o konsystencji i gęstości zależnej od temperatury
• możliwe do polerowania przy niewielkim nacisku

Według innych definicji są to substancje nierozpuszczalne w wodzie, o temp. topn. 50–95 °C i gęstości 0,875–0,999 g/cm³ lub substancje będące zwykle mieszaninami, topiące się bez rozkładu >40 °C.

Woski pochodzenia zwierzęcego to przede wszystkim estry wyższych kwasów tłuszczowych monokarboksylowych (do 80 atomów węgla) oraz wyższych alkoholi monowodorotlenowych. Kwasy tłuszczowe są zwykle nasycone, natomiast alkohol może być nasycony lub nienasycony. Niektóre woski składają się z alkoholi złożonych z grupy steroli (np. cholesterol). Są nierozpuszczalne w wodzie ze względu na zbyt słaby charakter polarnej główki (tj. grupy estrowej). Powoli rozpuszczają się w rozpuszczalnikach organicznych. Ulegają trudniej hydrolizie niż glicerydy, przez co są od nich bardziej trwałe.

Rodzaje wosków

• Woski pochodzenia zwierzęcego
  • wosk pszczeli
  • lanolina
  • spermacet (olbrot)
• Woski pochodzenia roślinnego
  • olej jojoba
  • carnauba
  • kandelila
• Woski mikrokrystaliczne
  • montanowy (wosk)
  • cerezyna
• Woski mineralne
  • wosk ziemny – produkt kopalny będący mieszaniną stałych alkanów
  • parafina
• Woski syntetyczne

Funkcje w kosmetykach

• nadaje połysk
• poprawia smarowność
• poprawia przyleganie
• poprawia trwałość
• podwyższa temperaturę topnienia
• trwałe w środowisku kwaśnym i zasadowym

Funkcje biologiczne

Woski w organizmach żywych spełniają rolę ochronną, powlekają cienką warstwą pióra, liście (chroniąc przed transpiracją), owoce; w skórze zwierząt wpływają na jej elastyczność, hydrofobowość i chronią przed wnikaniem drobnoustrojów.

Zobacz też

• świeca
• wosk pisarski
• woskowina
• stearyna
• ceromancja – sposób wróżenia polegający na laniu wosku

Linki zewnętrzne

• Strona o produktach pszczelich

Bibliografia

1. Red. Paweł Kozyra, Słownik szkolny chemia, Wydawnictwo Zielona Sowa Kraków 2005, str. 406