Wrona brodata
| Wrona brodata | |
| Corvus moneduloides[1] | |
| Lesson, 1830 | |
 |
|
| Systematyka | |
| Domena | eukarionty |
| Królestwo | zwierzęta |
| Typ | strunowce |
| Podtyp | kręgowce |
| Gromada | ptaki |
| Podgromada | Neornithes |
| Nadrząd | neognatyczne |
| Rząd | wróblowe |
| Podrząd | śpiewające |
| Rodzina | krukowate |
| Rodzaj | Corvus |
| Gatunek | wrona brodata |
| Kategoria zagrożenia (CKGZ)[2] | |
 |
|
| Zasięg występowania | |
 |
|
 Systematyka w Wikispecies |
|
 Multimedia w Wikimedia Commons |
|
Wrona brodata (Corvus moneduloides) – gatunek ptaka z rodziny krukowatych (Corvidae) endemiczny dla Nowej Kaledonii i Wysp Lojalności.
Wrony te są jednymi z niewielu, spoza rzędu naczelnych, zwierząt, które wynajdują nowe narzędzia w oparciu o modyfikację już istniejących i przekazujących swe odkrycie na inne osobniki stanowiące grupę kulturową. Widziano je też przy tworzeniu narzędzi z zupełnie różnych materiałów, których używają na wolności.
Spis treści |
Charakterystyka [edytuj]
Wrona dziobata, nazywana w swej ojczyźnie nowokaledońską Corvus moneduloides jest ptakiem średniej wielkości o długości 40 cm – rozmiarem porównywalna jest do wrony orientalnej, choć jest mniej wysmukła. Wrona ma całkowicie czarne upierzenie o dużym fioletowym połysku piór, które w dobrym świetle mogą lśnić na ciemnoniebiesko lub zielono. Dziób, nogi i łapy są w całości czarne. Dziób ma średnie wymiary, ale swą wyjątkowość przejawia w końcówce, która w dolnej połowie jest zakrzywiona do góry, co nadaje mu dłutowaty kształt.
Zdolność do wyrabiania narzędzi zawsze kojarzona była jako cecha jedynie rząd naczelnych i odróżniająca człowieka i jego najbliższych krewnych od innych mniej inteligentnych stworzeń. Jednak ludzie i małpy człekokształtne nie są jedynymi gatunkami potrafiącymi tworzyć narzędzia. Wrona zadziwiła społeczność naukową, gdy zarejestrowano w materiale filmowym małe krzywki wron na ogonie wrony brodatej,co udowodniło, że ptaki potrafią wytwarzać zaawansowane przybory. Widziano osobnika strugającego dziobem gałązki i liście, by zrobić dopasowane do wyłapywania larw narzędzie ułatwiające grzebanie w ziemi. Wrona brodata jako jedna z niewielu spoza rzędu naczelnych tworzy i używa nowe przyrządy.
Głos wrony opisuje się jako miękkie "łaa-łaa" lub "łak-łak", a czasem ochrypłe "łaaaał".
Występowanie i biotop [edytuj]
Ptak jest endemiczny dla wysp Nowej Kaledonii i Wysp Lojalności na Pacyfiku. Żyją w lasach pierwotnych.
Ekologia i zachowanie [edytuj]
Dieta jest bardzo różnorodna, składa się nań wiele typów owadów i innych bezkręgowców (niektóre chwytane są w locie z dużą zwinnością, wrona również łapie owady nocne, które latają o zmierzchu), jaja i pisklęta, węże (spuszcza je z dużej wysokości na twarde skały) i różne gatunki orzechów i nasion. Wiadomo, że używa materiał roślinny do tworzenia haków lub kolców do wyciągania larw z wnętrza polan i gałęzi. Wrona brodata zajmuje niszę ekologiczną dla dzięciołów i kłowaczy kaktusowych z Galapagos, od kiedy oba te gatunki zanikła w Nowej Kaledonii. W przeciwieństwie do kłowaczy kaktusowych nie dźgają jednak po prostu larw i wydobywają je powoli z polan przy użyciu małych gałązek, ale dotykają gałązką larwy, aby ta się poruszyła i sama ugryzła gałązkę. Jak więc widać w poszukiwaniu pokarmu wykazuje się dużą pomysłowością.
Gnieździ się w wysoko wybudowanych gniazdach na drzewach w których składa jedynie 2 jaja od wrześnie do listopada.
Wyrabianie narzędzi [edytuj]
Wrona brodata jest jedynym nie-człekokształtnym gatunkiem u którego zauważono wymyślanie nowych narzędzi poprzez modyfikowanie już itniejących, a następnie przekazywanie ulepszeń na inne osobniki znajdujące się w grupie kulturowej. Gavin R. Hunt wraz ze współpracownikami z Uniwersytetu w Auckland przeanalizowali narzędzia, które wrony robią z liści pochutnika (pandana):
Wrona przycina krawędzie liści i potem wyrywa czyste skrawki roślinne, którymi sonduje owady ukryte w szczelinach. Zaobserwowano 3 typy tworzonych narzędzi: wąskie skrawki, szerokie paski i skrawki wielokarbowane (z nacięciami), które są szerokie na jednym z końców, poprzez stosowanie własnej techniki wytwórczej zawierają stopniowane ścinki i rozdarcia, a wąskie na przeciwnej stronie paska roślinnego[3].
Po zbadaniu 5500 kopii tych liściastych narzędzi lub wzorów pozostawionych po czynności wycinania zasugerowano, że wąskie i wielokarbowane skrawki są bardziej złożonymi wersjami szerokiego typu paska roślinnego. "Geograficzny rozkład każdego tego typu narzędzia na wyspie sugeruje ich unikalne pochodzenie (wynikające z różnic w wycinaniu liści przez konkretne osobniki), a nie z wielu niezależnych odkryć tych technik". Fatk ten daje do zrozumienia, że wynalazki, które przejawiają się w subtelnych zmianach w procesie wytwórczym są przekazywane przez jednego osobnika pozostałym[4].
Wrona brodata wyrabia również jednocześnie narzędzia z materiałów niespotykanych w środowisku naturalnym, co jest jedynym przypadkiem, nie licząc człowieka. W 2002 roku ornitolog Kacelnik wraz ze współbadaczami z Uniwersytetu w Oxfordzie obserwował parę wron nazwanych Betty i Abel:
"Wytwarzanie przez Betty narzędzi ujawniło się w trakcie eksperymentu w którym ona i Abel miały wybrać pomiędzy drutem zakrzywionym i prostym, aby użyć go do wydobycia małych kawałków serca z świni domowej, co było ich ulubionym przysmakiem. Podczas gdy Abel porzucił zakrzywianie druta, Betty miała skłonność do zamiany prostego przewodu na haczykowaty i używała go do wyniesienia małej porcji pożywienia z pionowej rury. Doświadczenie pokazało pierwszy raz, że wrony posługują się drutem (przedmiotem stworzonym przez człowieka)[5]."
Następnie zdolność tę testowano poprzez serię systematycznych eksperymentów. W pomyślnych próbach zdobywania pokarmu Betty wybierała haczykowaty drut 9 razy. Ablowi udało się wydobyć jedzenie raz, bez wykorzystywania druta[6]. Betty zaczynała zwykle podejmować próby wydobycia pokarmu przy użyciu prostego druta, ale potem zakrzywiała przewód i manipulowała nim w różnych pozycjach, zwykle przez zaczepianie końca druta od spodu i podniesienia podanej żywności.
To oczywiste, że działania Betty polegające na wykonaniu haczyka nie mogą być przypisane przypadkowemu zachowaniu w kształtowaniu przedmiotu lub wspieraniu się narzędziem. W 2004 roku Gavin Hunt zaobserwował wrony na wolności, które również wykonywały haki, ale nowym było wykorzystanie nowego materiału, jakim był drut i zdeterminowane dążenie do celu. Ten typ intencyjnego wytwarzania narzędzi, nawet jeśli jest ono uogólnione przez założenia wstępne eksperymentu w całkowicie nowej sytuacji, jest zupełnie nieznane u dzikich zwierząt. Szympansy wykazywały trudności w podołaniu podobnym innowacyjnym zadaniom.
Zaobserwowano również typowo ludzkie zachowania u tych wron. Polegały one na umieszczeniu orzechów przez pojazdem na ruchliwej ulicy i czekaniem aż ten ruszy i je otworzy, a potem czekaniu przez wrony wraz z pieszymi na zmianę świateł drogowych, by bezpiecznie zabrać rozłupany orzech[7].
Wykorzystanie meta-narzędzi [edytuj]
Ostatnie eksperymenty pokazały, że wrona brodata potrafi wykorzystać jedno narzędzie, by nim zmienić kolejne, aby osiągnąć swój cel. Robi to na poziomie dorównującym najlepszym wyczynom naczelnych[8][9][10].
W eksperymencie przeprowadzonym przez zespół z Auckland pożywienie zostało umieszczone w pudełku poza zasięgiem wron. Udostępniony kij był zbyt krótki, aby dosięgnąć pokarm, ale ptaki mogły przy jego użyciu sięgnąć po dłuższy, odpowiedni do tego celu, kijek umieszczony w innym pudle. Złożone zachowanie polegało na użyciu jednego narzędzia nie bezpośrednio do zdobycia pokarmu w innym pudełku. Wrona stłumiła swoje łaknienie skierowane bezpośrednio na pożywienie i użyła kijek do zdobycia bardziej właściwego do realizacji tego celu. Z tej strategii skorzystało 6 ptaków na 7 przy pierwszej próbie, podczas gdy wcześniej była ona spotykana tylko u naczelnych.
Wrony brodate posługują się też narzędziami, aby wybadać potencjalne niebezpieczne obiekty[11].
Przypisy
- ↑ Corvus moneduloides w: Integrated Taxonomic Information System (ang.)
- ↑ Corvus moneduloides. Czerwona Księga Gatunków Zagrożonych (IUCN Red List of Threatened Species) (ang.)
- ↑ John Pickrell: Crows Better at Tool Building Than Chimps, Study Says. 23 kwietnia 2003.
- ↑ Hunt, G.R. and Gray, R.D.: Direct observations of pandanus-tool manufacture and use by a New Caledonian crow (Corvus moneduloides).. T. 7. Animal Cognition, 2004, s. 114–120.
- ↑ Robert Winkler: Crow Makes Wire Hook to Get Food. 8 sierpnia 2002.
- ↑ Weir, A.A.S., Chappell, J., & Kacelnik, A.: Shaping of hooks in New Caledonian crows. T. 297. Science, s. 981.
- ↑ EduTube Educational Videos
- ↑ Alex H. Taylor, Gavin R. Hunt, Jennifer C. Holzhaider and Russell D. Gray: Spontaneous Metatool Use by New Caledonian Crows. 2007. s. 1504.
- ↑ James Randerson: Crows match great apes in skilful tool use. London: The Guardian, August 17, 2007.
- ↑ Morelle: Cleverest crows opt for two tools. 16 sierpnia 2006.
- ↑ BBC - Earth News - Curious crows use tools to explore dangerous objects
Linki zewnętrzne [edytuj]
- Strona badań nad krukowatymi Uniwersytetu w Oxfordzie ze zdjęciami i filamami
- Strona badań nad krukowatymi Uniwersytetu w Auckland
- National Geographic: materiał wideo z zakrzywiania druta na haczyk przez wronę brodatą (8 sierpnia 2002)
- Tool use in crows is a combination of natural ability and schooling by other crows – LiveScience.com (October 31, 2006)
- BBC news website item about the New Caledonian Crow, includes video footage of tool use (August 16, 2007)
- Crow bends wire on purpose to lift bucket from glass tube (Nat'l Geo link no longer contains video).
