Wrona brodata

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Wrona brodata
Corvus moneduloides[1]
Lesson, 1830
Wrona brodata
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ strunowce
Podtyp kręgowce
Gromada ptaki
Podgromada Neornithes
Nadrząd neognatyczne
Rząd wróblowe
Podrząd śpiewające
Rodzina krukowate
Rodzaj Corvus
Gatunek wrona brodata
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[2]
Status iucn3.1 LC pl.svg
Zasięg występowania
Mapa występowania
Systematyka Systematyka w Wikispecies
Commons Multimedia w Wikimedia Commons

Wrona brodata (Corvus moneduloides) – gatunek ptaka z rodziny krukowatych (Corvidae) endemiczny dla Nowej Kaledonii i Wysp Lojalności.

Wrony te są jednymi z niewielu, spoza rzędu naczelnych, zwierząt, które wynajdują nowe narzędzia w oparciu o modyfikację już istniejących i przekazujących swe odkrycie na inne osobniki stanowiące grupę kulturową. Widziano je też przy tworzeniu narzędzi z zupełnie różnych materiałów, których używają na wolności.

Charakterystyka[edytuj | edytuj kod]

Wrona dziobata, nazywana w swej ojczyźnie nowokaledońską Corvus moneduloides jest ptakiem średniej wielkości o długości 40 cm – rozmiarem porównywalna jest do wrony orientalnej, choć jest mniej wysmukła. Wrona ma całkowicie czarne upierzenie o dużym fioletowym połysku piór, które w dobrym świetle mogą lśnić na ciemnoniebiesko lub zielono. Dziób, nogi i łapy są w całości czarne. Dziób ma średnie wymiary, ale swą wyjątkowość przejawia w końcówce, która w dolnej połowie jest zakrzywiona do góry, co nadaje mu dłutowaty kształt.

Zdolność do wyrabiania narzędzi zawsze kojarzona była jako cecha jedynie rząd naczelnych i odróżniająca człowieka i jego najbliższych krewnych od innych mniej inteligentnych stworzeń. Jednak ludzie i małpy człekokształtne nie są jedynymi gatunkami potrafiącymi tworzyć narzędzia. Wrona zadziwiła społeczność naukową, gdy zarejestrowano w materiale filmowym małe krzywki wron na ogonie wrony brodatej,co udowodniło, że ptaki potrafią wytwarzać zaawansowane przybory. Widziano osobnika strugającego dziobem gałązki i liście, by zrobić dopasowane do wyłapywania larw narzędzie ułatwiające grzebanie w ziemi. Wrona brodata jako jedna z niewielu spoza rzędu naczelnych tworzy i używa nowe przyrządy.

Głos wrony opisuje się jako miękkie "łaa-łaa" lub "łak-łak", a czasem ochrypłe "łaaaał".

Występowanie i biotop[edytuj | edytuj kod]

Ptak jest endemiczny dla wysp Nowej Kaledonii i Wysp Lojalności na Pacyfiku. Żyją w lasach pierwotnych.

Ekologia i zachowanie[edytuj | edytuj kod]

Dieta jest bardzo różnorodna, składa się na nią wiele typów owadów i innych bezkręgowców (niektóre chwytane są w locie z dużą zwinnością, wrona również łapie owady nocne, które latają o zmierzchu), jaja i pisklęta, węże (spuszcza je z dużej wysokości na twarde skały) i różne gatunki orzechów i nasion. Wiadomo, że używa materiał roślinny do tworzenia haków lub kolców do wyciągania larw z wnętrza polan i gałęzi. Wrona brodata zajmuje niszę ekologiczną dla dzięciołów i kłowaczy kaktusowych z Galapagos, od kiedy oba te gatunki zanikła w Nowej Kaledonii. W przeciwieństwie do kłowaczy kaktusowych nie dźgają jednak po prostu larw i wydobywają je powoli z polan przy użyciu małych gałązek, ale dotykają gałązką larwy, aby ta się poruszyła i sama ugryzła gałązkę. Jak więc widać w poszukiwaniu pokarmu wykazuje się dużą pomysłowością.

Gnieździ się w wysoko wybudowanych gniazdach na drzewach w których składa jedynie 2 jaja od wrześnie do listopada.

Wyrabianie narzędzi[edytuj | edytuj kod]

Wrona brodata jest jedynym nie-człekokształtnym gatunkiem u którego zauważono wymyślanie nowych narzędzi poprzez modyfikowanie już istniejących, a następnie przekazywanie ulepszeń na inne osobniki znajdujące się w grupie kulturowej. Gavin R. Hunt wraz ze współpracownikami z Uniwersytetu w Auckland przeanalizowali narzędzia, które wrony robią z liści pochutnika (pandana):

Wrona przycina krawędzie liści i potem wyrywa czyste skrawki roślinne, którymi sonduje owady ukryte w szczelinach. Zaobserwowano 3 typy tworzonych narzędzi: wąskie skrawki, szerokie paski i skrawki wielokarbowane (z nacięciami), które są szerokie na jednym z końców, poprzez stosowanie własnej techniki wytwórczej zawierają stopniowane ścinki i rozdarcia, a wąskie na przeciwnej stronie paska roślinnego[3].

Po zbadaniu 5500 kopii tych liściastych narzędzi lub wzorów pozostawionych po czynności wycinania zasugerowano, że wąskie i wielokarbowane skrawki są bardziej złożonymi wersjami szerokiego typu paska roślinnego. "Geograficzny rozkład każdego tego typu narzędzia na wyspie sugeruje ich unikalne pochodzenie (wynikające z różnic w wycinaniu liści przez konkretne osobniki), a nie z wielu niezależnych odkryć tych technik". Fakt ten daje do zrozumienia, że wynalazki, które przejawiają się w subtelnych zmianach w procesie wytwórczym są przekazywane przez jednego osobnika pozostałym[4].

Wrona brodata wyrabia również jednocześnie narzędzia z materiałów niespotykanych w środowisku naturalnym, co jest jedynym przypadkiem, nie licząc człowieka. W 2002 roku ornitolog Kacelnik wraz ze współbadaczami z Uniwersytetu w Oxfordzie obserwował parę wron nazwanych Betty i Abel:

"Wytwarzanie przez Betty narzędzi ujawniło się w trakcie eksperymentu w którym ona i Abel miały wybrać pomiędzy drutem zakrzywionym i prostym, aby użyć go do wydobycia małych kawałków serca z świni domowej, co było ich ulubionym przysmakiem. Podczas gdy Abel porzucił zakrzywianie druta, Betty miała skłonność do zamiany prostego przewodu na haczykowaty i używała go do wyniesienia małej porcji pożywienia z pionowej rury. Doświadczenie pokazało pierwszy raz, że wrony posługują się drutem (przedmiotem stworzonym przez człowieka)[5]."

Następnie zdolność tę testowano poprzez serię systematycznych eksperymentów. W pomyślnych próbach zdobywania pokarmu Betty wybierała haczykowaty drut 9 razy. Ablowi udało się wydobyć jedzenie raz, bez wykorzystywania druta[6]. Betty zaczynała zwykle podejmować próby wydobycia pokarmu przy użyciu prostego druta, ale potem zakrzywiała przewód i manipulowała nim w różnych pozycjach, zwykle przez zaczepianie końca druta od spodu i podniesienia podanej żywności.

To oczywiste, że działania Betty polegające na wykonaniu haczyka nie mogą być przypisane przypadkowemu zachowaniu w kształtowaniu przedmiotu lub wspieraniu się narzędziem. W 2004 roku Gavin Hunt zaobserwował wrony na wolności, które również wykonywały haki, ale nowym było wykorzystanie nowego materiału, jakim był drut i zdeterminowane dążenie do celu. Ten typ intencyjnego wytwarzania narzędzi, nawet jeśli jest ono uogólnione przez założenia wstępne eksperymentu w całkowicie nowej sytuacji, jest zupełnie nieznane u dzikich zwierząt. Szympansy wykazywały trudności w podołaniu podobnym innowacyjnym zadaniom.

Zaobserwowano również typowo ludzkie zachowania u tych wron. Polegały one na umieszczeniu orzechów przez pojazdem na ruchliwej ulicy i czekaniem aż ten ruszy i je otworzy, a potem czekaniu przez wrony wraz z pieszymi na zmianę świateł drogowych, by bezpiecznie zabrać rozłupany orzech[7].

Wykorzystanie meta-narzędzi[edytuj | edytuj kod]

Ostatnie eksperymenty pokazały, że wrona brodata potrafi wykorzystać jedno narzędzie, by nim zmienić kolejne, aby osiągnąć swój cel. Robi to na poziomie dorównującym najlepszym wyczynom naczelnych[8][9][10].

W eksperymencie przeprowadzonym przez zespół z Auckland pożywienie zostało umieszczone w pudełku poza zasięgiem wron. Udostępniony kij był zbyt krótki, aby dosięgnąć pokarm, ale ptaki mogły przy jego użyciu sięgnąć po dłuższy, odpowiedni do tego celu, kijek umieszczony w innym pudle. Złożone zachowanie polegało na użyciu jednego narzędzia nie bezpośrednio do zdobycia pokarmu w innym pudełku. Wrona stłumiła swoje łaknienie skierowane bezpośrednio na pożywienie i użyła kijek do zdobycia bardziej właściwego do realizacji tego celu. Z tej strategii skorzystało 6 ptaków na 7 przy pierwszej próbie, podczas gdy wcześniej była ona spotykana tylko u naczelnych.

Wrony brodate posługują się też narzędziami, aby wybadać potencjalne niebezpieczne obiekty[11].

Przypisy

  1. Corvus moneduloides w: Integrated Taxonomic Information System (ang.)
  2. Corvus moneduloides. Czerwona Księga Gatunków Zagrożonych (IUCN Red List of Threatened Species) (ang.)
  3. John Pickrell: Crows Better at Tool Building Than Chimps, Study Says. 23 kwietnia 2003.
  4. Hunt, G.R. and Gray, R.D.: Direct observations of pandanus-tool manufacture and use by a New Caledonian crow (Corvus moneduloides).. T. 7. Animal Cognition, 2004, s. 114–120.
  5. Robert Winkler: Crow Makes Wire Hook to Get Food. 8 sierpnia 2002.
  6. Weir, A.A.S., Chappell, J., & Kacelnik, A.: Shaping of hooks in New Caledonian crows. T. 297. Science, s. 981.
  7. EduTube Educational Videos
  8. Alex H. Taylor, Gavin R. Hunt, Jennifer C. Holzhaider and Russell D. Gray: Spontaneous Metatool Use by New Caledonian Crows. 2007. s. 1504.
  9. James Randerson: Crows match great apes in skilful tool use. London: The Guardian, August 17, 2007.
  10. Morelle: Cleverest crows opt for two tools. 16 sierpnia 2006.
  11. BBC - Earth News - Curious crows use tools to explore dangerous objects

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]