Wulgata klementyńska

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Wulgata klementyńska, wydanie z roku 1714
Prolog do Ewangelii Jana, Wulgata klementyńska, wydanie z 1922 r.

Wulgata klementyńska – wydanie Wulgaty z 1592 roku autoryzowane przez papieża Klemensa VIII; znana jest również jako Wulgata sykstoklementyńska.

Przygotowanie wydania[edytuj | edytuj kod]

Gdy papieżem został Grzegorz XIV, jezuita Robert Bellarmin nakłonił go do powołania komisji w celu poprawienia Wulgaty sykstyńskiej[1]. Nowa komisja pierwszą swoją sesję odbyła 7 lutego 1591 roku. W skład komisji wchodzili, m.in.: Franciscus Toletus, Augustinus Valerius, Fryderyk Boromeusz, Robert Bellarmin, Antonius Agellius, Petrus Morinus, Angelus Roccha i inni[2][3].

Wkrótce papieżem został Klemens VIII (od 30 stycznia 1592) i niemal natychmiast zaangażował się w przygotowanie nowego wydania. Zrewidowana Wulgata została oficjalnie wydana jeszcze tego samego roku wraz z bullą Cum Sacrorum (9 XI 1592) i jest znana jako Wulgata klementyńska. Wedle bulli jest to standardowy tekst dla Kościoła katolickiego, każde kolejne wydanie winno być z nim uzgodnione. Żadne słowo w tekście nie może być zmienione, nawet warianty zamieszczone na marginesie[4]. Wulgata została wydana pod imieniem Sykstusa i opatrzona została przedmową Bellarmina, z wyjaśnieniem że nowa edycja jest rezultatem błędów zawartych w poprzednim wydaniu, oraz że sam Sykstus zamierzał je poprawić[5]. Ponieważ jednak w dalszym ciągu zawierała nieco błędów, była jeszcze poprawiana dwukrotnie (1593, 1598). Dopiero wydanie z 1604 roku zostało nazwane imieniem Clementina[6].

Wulgata klementyńska zawierała w Appendiksie dodatkowe księgi: Modlitwa Manassesa, 3 Ezdrasza i 4 Ezdrasza[7]. Zawiera Psałterz Gallikański, tak jak większość wczesnych edycji Wulgaty.

Carlo Vercellone obliczył, że różniła się od Wulgaty sykstyńskiej w 3000 miejscach[4][8]. Według Metzgera różniła się od sykstyńskiej w około 4900 miejscach[9], według Alanda w około 5000 miejscach[10].

Wulgata klementyńska, pomimo iż miała się opierać na wydaniu z Lovain z (1583), prezentuje typ tekstu bliski dla wydania Henteniusza (1547)[5]. Zawiera Dz 15,34[11], w 1 Tes 2,7 zawiera wariant lenes wspierany przez greckie rękopisy ale nie mający oparcia w łacińskiej tradycji tekstualnej, a w 1 Jana 5,7 zawiera Comma Johanneum[12].

Wulgata klementyńska była bliższa dla tekstu bizantyjskiego, zawiera też wiele wariantów nie znajdujących oparcia w rękopisach greckich[13].

Różnice względem Wulgaty sykstyńskiej[edytuj | edytuj kod]

Wulgata sykstyńska Wulgata klementyńska
Księga Rodzaju 18[14]
18,2 tabernaculi sui tabernaculi
18,2 in terra in terram
18,4 laventur pedes vestri lavate pedes vestros
18,5 confortetur confortate
18,5 loquuntus locutus
18,2 Gomorrhaeorum Gomorrhae
18,28 quia propter
Księga Wyjścia 11
11,14 constituit te te constituit
11,16 venerant venerunt
11,22 et eripuit eripunt
11,25 liberavit cognovit

Rola w Kościele i znaczenie[edytuj | edytuj kod]

Polska Biblia Jakuba Wujka przełożona została na podstawie Wulgaty lowańskiej[15], później została poprawiona w oparciu o Wulgatę klementyńską[16].

Błędy Wulgaty klementyńskiej były wskazywane przez takich krytyków tekstu jak: Richard Bentley, John Wordsworth, Henry Julian White, Samuel Berger, Peter Corssen[17]. W Kościele katolickim była podstawowym tekstem, aż do opracowania Neowulgaty.

Cytowana jest we wszystkich wydaniach krytycznych i oznaczana jest dzisiaj przez siglum vgc lub vgcl[18]. Na ogół cytowana jest jednak tylko wtedy, gdy różni się względem wydania Wordsworth-White (vgww).

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Henri Quentin: Mémoire sur l'établissement du texte de la Vulgate. Rome: Desclée, 1922, s. 191. [dostęp 2011-01-15]. (fr.)
  2. Henri Quentin: Mémoire sur l'établissement du texte de la Vulgate. Rome: Desclée, 1922, s. 192-193. [dostęp 2011-01-15]. (fr.)
  3. Illustrations of Biblical Literature, vol. II, Rev. James Townley, DD. 1856
  4. 4,0 4,1 F. H. A. Scrivener: A Plain Introduction to the Criticism of the New Testament. Cz. 2. London: George Bell & Sons, 1894, s. 65.
  5. 5,0 5,1 F. H. A. Scrivener: A Plain Introduction to the Criticism of the New Testament. Cz. 2. London: George Bell & Sons, 1894, s. 64.
  6. Eugeniusz Dąbrowski, Prolegomena do Nowego Testamentu, wyd. 3, Księgarnia św. Wojciecha, Poznań 1959, s. 127.
  7. Praefatio, Biblia Sacra Vulgata, Deutsche Bibelgesellschaft, Stuttgart 1983, s. XX. ISBN 3-438-05303-9
  8. Carlo Vercellone, Variae lectiones Vulgatae Latinae Bibliorum editionis, Romae 1860.
  9. Bruce M. Metzger, Bart D. Ehrman: The Text of the New Testament: Its Transmission, Corruption, and Restoration. New York, Oxford: Oxford University Press, 2005, s. 78. ISBN 978-0-19-516122-9.
  10. Kurt Aland: Der Text des Neuen Testaments. Stuttgart: Deutsche Bibelgesellschaft, 1989, s. 196. ISBN 3-438-06011-6.
  11. UBS3, 478
  12. Bruce M. Metzger, The Early Versions of the New Testament, Clarendon Press, Oxford 1977, s. 351.
  13. Robert Waltz: The Vulgate. W: A Site Inspired By: The Encyclopedia of New Testament Textual Criticism [on-line]. 2003. [dostęp 2011-01-25]. (ang.)
  14. Henri Quentin: Mémoire sur l'établissement du texte de la Vulgate. Rome: Desclée, 1922, s. 195. [dostęp 2011-01-15]. (fr.)
  15. Maria Kossowska, Biblia w języku polskim, Księgarnia św. Wojciecha, Poznań 1968, t. I, s. 323.
  16. Biblia Wujka w języku i kulturze polskiej (Internet Archive)
  17. F. G. Kenyon: Our Bible and the Ancient Manuscripts. London: 4th ed. 1939, s. 188. [dostęp 2011-01-06]. (ang.)
  18. E. Nestle, K. Aland (pod red.): Novum Testamentum Graece (wyd. 26). Stuttgart: Deutsche Bibelgesellschaft, 1991, s. 19*. [NA26]

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]