Wyłącznik różnicowoprądowy

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Przykład wyłącznika różnicowoprądowego dwubiegunowego. Doskonale widoczny przycisk „TEST”

Wyłącznik różnicowoprądowy (nazwy potoczne, lecz niepoprawne wyłącznik przeciwporażeniowy, różnicówka, bezpiecznik różnicowoprądowy, czasami używany angielski skrót RCDresidual current device) – zabezpieczenie elektryczne, urządzenie, które rozłącza obwód, gdy wykryje, że prąd elektryczny wypływający z obwodu nie jest równy prądowi wpływającemu. Służące do ochrony ludzi przed porażeniem prądem elektrycznym przy dotyku pośrednim, jak i bezpośrednim ogranicza także skutki uszkodzenia urządzeń, w tym wywołanie pożaru.

Budowa[edytuj | edytuj kod]

Schemat wyłącznika różnicowoprądowego

Wyłącznik można podzielić na 4 zasadnicze elementy:

  1. Zestyki torów prądowych wraz z zamkiem i dźwignią załączającą
  2. Wyzwalacz różnicowoprądowy, najczęściej jest to przekaźnik spolaryzowany
  3. Przekładnik Ferrantiego – w postaci pierścienia ferromagnetycznego, przez który przechodzą przewody fazowe i przewód neutralny
  4. Obwód testowania wyłącznika – umożliwia jego sprawdzenie w trakcie eksploatacji.

Zasada działania[edytuj | edytuj kod]

Zasada działania wyłącznika różnicowopradowego
  • Podczas normalnej pracy wektorowa suma prądów płynących przez przekładnik jest równa zero (zgodnie z I prawem Kirchhoffa). Stąd w uzwojeniu wtórnym przekładnika Ferrantiego (nawiniętym na rdzeniu) nie indukuje się SEM, przekaźnik spolaryzowany jest zamknięty (zwora przyciągana przez magnes stały) a styki główne zamknięte.
  • Jeżeli w chronionym obwodzie pojawi się prąd upływowy (np. przez ciało człowieka do ziemi lub przez przewód PE), to wtedy suma prądów w oknie przekładnika będzie różna od zera. W uzwojeniu wtórnym indukuje się SEM, która powoduje przepływ prądu przez cewkę przekaźnika spolaryzowanego. Pole magnetyczne wytworzone przez cewkę kompensuje pole magnetyczne magnesu stałego przekaźnika. Jeśli prąd upływu przekroczy próg zadziałania wyłącznika (IΔn), przekaźnik spolaryzowany zostanie otwarty zwalniając zamek i otwierając styki główne, a przez to odłączając zasilanie obwodu.
  • Podczas testowania przycisk testujący zwiera zacisk toru fazowego wyłącznika od strony odbiornika z przewodem neutralnym od strony zasilania poprzez wbudowany rezystor (zwykle 10 kΩ). W ten sposób przez wyłącznik płynie tylko prąd w torze fazowym, a suma prądów w oknie przekładnika będzie różna od zera, tak jak w przypadku upływu. Wyłącznik powinien wtedy zadziałać.

Podział i oznaczenia[edytuj | edytuj kod]

  • Ze względu na czułość (prąd zadziałania IΔn):
    • Wysokoczułe – IΔn nie większy od 30 mA
    • Średnioczułe – IΔn pomiędzy 30 a 500 mA
    • Niskoczułe – IΔn powyżej 500 mA
  • Ze względu na wykrywane rodzaje prądów upływu:
    • AC – prąd przemienny sinusoidalny (wyłacznik reaguje tylko na prądy różnicowe przemienne sinusoidalnie)
    • A – prąd przemienny sinusoidalny, prąd sinusoidalny wyprostowany jednopołówkowo i impulsowy (wyłącznik reaguje na prądy różnicowe przemienne sinusoidalnie, na prądy pulsujące jedno-połówkowe ze składową stałą do 6 mA)
    • B – prąd przemienny sinusoidalny, prąd sinusoidalny wyprostowany jednopołówkowo i impulsowy, prąd stały (wyłącznik reaguje na prądy jak wyżej, i na prądy wyprostowane (uniwersalny)
  • Ze względu na wbudowane zabezpieczenie nadprądowe:
    • RCCB – wyłącznik różnicowoprądowy bez wbudowanego zabezpieczenia nadmiarowoprądowego
    • RCBO – wyłącznik różnicowoprądowy z wbudowanym zabezpieczeniem nadmiarowoprądowym

Zastosowanie[edytuj | edytuj kod]

Wyłącznik różnicowoprądowy jest stosowany jako ochrona dodatkowa, obok „samoczynnego wyłączenia zasilania” działającego przy bezpośrednim zwarciu faza-obudowa. Wykrywa on znacznie mniejsze prądy upływu, które mogłyby nie spowodować zadziałania zabezpieczeń nadprądowych ze względu na dużą rezystancję (na przykład ciała ludzkiego).

Wyłączniki różnicowoprądowe stosuje się w układach sieci TN-S, TN-C-S (na odcinku z rozdzielonymi przewodami ochronnym PE i neutralnym N), TT, oraz (rzadko) IT.

Nieporozumienia związane z wyłącznikiem różnicowoprądowym[edytuj | edytuj kod]

W obiegowej opinii wyłącznik różnicowoprądowy nazywany jest bezpiecznikiem przeciwporażeniowym. Ta nieprawidłowa nazwa utrwalana jest m.in. przez część sprzedawców detalicznych, jak i wykonawców mających niewielką wiedzę na temat tego urządzenia. Wyłącznik różnicowoprądowy nie zabezpiecza bowiem przed porażeniem, gdy zostaną dotknięte dwa przewody objęte zabezpieczeniem np. przewód fazowy i neutralny.

Najczęściej używany RCD o znamionowym prądzie różnicowym Iz = 30 mA jest wyzwalany przez prąd I = 0,65 * Iz = 20 mA. Prąd o mniejszym natężeniu umożliwia oderwanie się porażonej osoby od instalacji. Prąd o tej wartości może już być groźny dla zdrowia i życia człowieka. Można stosować wyłączniki RCD o prądzie znamionowym 10[mA] (co było praktykowane w Polsce już w latach 80. XX w.[potrzebne źródło]), co znacząco zwiększa bezpieczeństwo. Może to jednak wiązać się z problemami eksploatacyjnymi w postaci niepotrzebnych zadziałań, mających związek z upływnościami w instalacjach elektrycznych i urządzeniach.

Wyłącznik różnicowoprądowy a rzeczywistość[edytuj | edytuj kod]

W instalacjach typu TN-C (obecnie w nowych instalacjach niezalecane-nowe instalacje wykonuje się w ukladzie TN-S - wymóg stanowiony prawem) nie stosuje się wyłączników różnicowych, gdyż nie działają one poprawnie z powodu braku przewodu ochronnego (PE) i podłączeniu przewodu neutralnego (N) do obudowy urzadzeń, a przez to do ziemi. Regulacja normą: PN-IEC 60364-5-53:1999 pkt 531.2.1.5 Zastosowanie urządzenia ochronnego różnicowoprądowego włączonego w obwody, niemające przewodu ochronnego, nie może być uznane za skuteczny środek ochrony przed dotykiem pośrednim, nawet w przypadku, gdy znamionowy różnicowy prąd zadziałania nie przekracza 30 mA.

Uwaga eksploatacyjna[edytuj | edytuj kod]

Należy raz w miesiącu użyć przycisku testowego w celu sprawdzenia poprawności działania wyłącznika. Niezwłoczne zadziałanie wyłącznika potwierdza jego sprawność.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]