Wyblin jednolistny
| Wyblin jednolistny | |||||||||||||||||||||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
 |
|||||||||||||||||||||||||||||||
| Systematyka[1] | |||||||||||||||||||||||||||||||
| Domena | eukarionty |
||||||||||||||||||||||||||||||
| Królestwo | rośliny |
||||||||||||||||||||||||||||||
| Klad | rośliny naczyniowe |
||||||||||||||||||||||||||||||
| Klad | rośliny nasienne |
||||||||||||||||||||||||||||||
| Klasa | okrytonasienne |
||||||||||||||||||||||||||||||
| Klad | jednoliścienne |
||||||||||||||||||||||||||||||
| Rząd | szparagowce |
||||||||||||||||||||||||||||||
| Rodzina | storczykowate |
||||||||||||||||||||||||||||||
| Podrodzina | epidendronowe |
||||||||||||||||||||||||||||||
| Rodzaj | wyblin |
||||||||||||||||||||||||||||||
| Gatunek | wyblin jednolistny |
||||||||||||||||||||||||||||||
| Nazwa systematyczna | |||||||||||||||||||||||||||||||
| Malaxis monophyllos (L.) Sw. Kongl. Vetensk. Acad. Nya Handl. 21:234 1800 |
|||||||||||||||||||||||||||||||
| Kategoria zagrożenia | |||||||||||||||||||||||||||||||
|
|||||||||||||||||||||||||||||||
 Systematyka w Wikispecies |
|||||||||||||||||||||||||||||||
 Zdjęcia i grafiki w Commons |
|||||||||||||||||||||||||||||||
Wyblin jednolistny (Malaxis monophyllos (L.) Sw.) – gatunek rośliny z rodziny storczykowatych (Orchidaceae).
Spis treści |
Nazewnictwo [edytuj]
Synonimy nazwy naukowej[2]:
- Achroanthes monophylla (L.) Greene
- Achroanthes monophyllos (L.) Greene
- Epipactis monophylla (L.) F.W.Schmidt
- Leptorchis japonica (Maxim.) Kuntze
- Leptorkis japonica (Miq.) Kuntze
- Liparis japonica (Miq.) Maxim.
- Microstylis japonica Miq.
- Microstylis monophyllos (L.) Lindl.
- Ophrys monophyllos L.
Rozmieszczenie geograficzne [edytuj]
Gatunek okołopolarny i borealno-górski. Występuje w północnej części Ameryki Północnej i Eurazji. W południowej części zasięgu głównie w obszarach wyżynno-górskich. W Polsce znany jest z około 300 stanowisk, które znajdują się na dwóch obszarach oddzielonych dysjunkcją. Pierwszy z tych obszarów znajduje się w północnej części kraju i obejmuje Pobrzeże Bałtyckie i Pojezierze Bałtyckie. Drugi obszar obejmuje wyżynno-górską południową część kraju. W Karpatach podany został z około 60 stanowisk, ale połowa z nich jest już wymarła. Z karpackich populacji istnieją jeszcze na stanowiskach w Beskidzie Żywieckim, w Pieninach, na Pogórzu Cieszyńskim, w Tatrach i pojedyncze stanowiska na Dołach Jasielsko-Sanockich, w Beskidzie Niskim, na Pogórzu Ciężkowickim i w Bieszczadach. Podawany był też latach 1960. w Gorcach i latach 1920. w Beskidzie Sądeckim[3].
Morfologia [edytuj]
- Pokrój
- Niewielka bylina osiągająca zazwyczaj kilkanaście, rzadko do 30 cm wysokości.
- Łodyga
- Dolna, częściowo podziemna, zgrubiała część ma charakter pseudobulwy.
- Liście
- U dołu łodygi pochwiaste, łuskowate. Nad liśćmi łuskowatymi wyrasta jeden, rzadko dwa liście asymilacyjne, jajowate, z pochwiastą nasadą.
- Kwiaty
- Skupione w liczbie od kilkunastu do ok. 60 w luźnym, groniastym kwiatostanie. Kwiaty niepozorne, zielone lub żółtozielone. Przysadki krótsze od szypułek kwiatowych. warżki skierowane do góry, wydłużone i zaostrzone, bez ostrogi. Inne listki okwiatu osiągają 2-3 mm długości i są lancetowate (listki zewnętrzne) i równowąskie (listki wewnętrzne). Zalążnia do 3 mm długości, prętosłup jasnozielony.
Biologia [edytuj]
Pęd rozwija się w kwietniu. Kwiatostan pojawia się w czerwcu i od razu wtedy też zaczynają kwitnąć pierwsze (najniższe) kwiaty. Kwitnienie trwa do sierpnia. Nasiona wysiewają się na przełomie sierpnia i września. Rozmnaża się zarówno z nasion jak i wegetatywnie.
Ekologia [edytuj]
Na terenach górskich rośnie w murawach nawapiennych w piętrze regla dolnego (maksimum wysokościowe znajduje się w Tatrach na 1220 m n.p.m.). Na niżu gatunek ten związany jest z torfowiskami niskimi i przejściowymi. Notowany jest także w wilgotnych lasach liściastych i w borach sosnowych. Na stanowiskach rośnie zwykle kilka-kilkanaście egzemplarzy, jedynie na Wyżynie Śląskiej występują bardziej liczne populacje, składające się nawet z setek roślin.
Ochrona [edytuj]
Gatunek objęty w Polsce ścisłą ochroną gatunkową[4]. Stopień zagrożenia jest różny w różnych częściach kraju. W Polsce północno-zachodniej gatunek jest już wymarły, w Polsce północno-wschodniej zginęła znaczna większość stanowisk. Mimo ubytku wielu stanowisk także w południowej części kraju, występuje tu w niektórych okolicach stosunkowo często i licznie. Zagrożeniem dla gatunku jest osuszanie torfowisk i lasów wilgotnych, wprowadzanie drzew iglastych na siedliskach żyznych lasów liściastych.
Kategorie zagrożenia w skali kraju:
- Kategoria zagrożenia w Polsce według Czerwonej listy roślin i grzybów Polski (2006)[5]: V (narażony).
- Kategoria zagrożenia w Polsce według Polskiej Czerwonej Księgi Roślin: LR (niskie ryzyko zagrożenia).
Przypisy
- ↑ Stevens P.F.: Angiosperm Phylogeny Website (ang.). 2001–. [dostęp 2010-08-05].
- ↑ The Plant List. Malaxis monophyllos. [dostęp 2001-03-15].
- ↑ Zbigniew Mirek, Halina Piękoś-Mirkowa: Czerwona księga Karpat Polskich. Kraków: Instytut Botaniki PAN, 2008. ISBN 978-83-89648-71-6.
- ↑ Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 5 stycznia 2012 r. w sprawie ochrony gatunkowej roślin (Dz. U. z 2012 r. Nr 0, poz. 81)
- ↑ Red list of plants and fungi in Poland. Czerwona lista roślin i grzybów Polski. Zbigniew Mirek, Kazimierz Zarzycki, Władysław Wojewoda, Zbigniew Szeląg (red.). Kraków: Instytut Botaniki im. W. Szafera, Polska Akademia Nauk, 2006. ISBN 83-89648-38-5.
Bibliografia [edytuj]
- Leszek Bernacki: Malaxis monophyllos W: Polska Czerwona Księga Roślin. Kraków: PAN, 2001. ISBN 83-85444-85-8.
- Halina Piękoś-Mirkowa, Zbigniew Mirek: Rośliny chronione. Warszawa: MULTICO Oficyna Wydawnicza, 2006. ISBN 83-7073-444-8.
