Wyblin jednolistny

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Wyblin jednolistny
Illustration Malaxis monophyllos0.jpg
Systematyka[1]
Domena eukarionty
Królestwo rośliny
Klad rośliny naczyniowe
Klad rośliny nasienne
Klasa okrytonasienne
Klad jednoliścienne
Rząd szparagowce
Rodzina storczykowate
Podrodzina epidendronowe
Rodzaj wyblin
Gatunek wyblin jednolistny
Nazwa systematyczna
Malaxis monophyllos (L.) Sw.
Kongl. Vetensk. Acad. Nya Handl. 21:234 1800[2]
Synonimy
  • Achroanthes monophylla (L.) Greene
  • Achroanthes monophyllos (L.) Greene
  • Epipactis monophylla (L.) F.W.Schmidt
  • Leptorchis japonica (Maxim.) Kuntze
  • Leptorkis japonica (Miq.) Kuntze
  • Liparis japonica (Miq.) Maxim.
  • Microstylis japonica Miq.
  • Microstylis monophyllos (L.) Lindl.
  • Ophrys monophyllos L.[3]
"(systm)" Systematyka w Wikispecies
"(comns)" Zdjęcia i grafiki w Commons

Wyblin jednolistny (Malaxis monophyllos (L.) Sw.) – gatunek rośliny z rodziny storczykowatych (Orchidaceae). Występuje w północnej części Ameryki Północnej i Eurazji. W Polsce rzadko w Karpatach i na Pomorzu, bardzo rzadki w innych częściach kraju[4].

Rozmieszczenie geograficzne[edytuj | edytuj kod]

Gatunek okołopolarny i borealno-górski. Występuje w północnej części Ameryki Północnej i Eurazji. W południowej części zasięgu głównie w obszarach wyżynno-górskich. W Polsce znany jest z około 300 stanowisk, które znajdują się na dwóch obszarach oddzielonych dysjunkcją. Pierwszy z tych obszarów znajduje się w północnej części kraju i obejmuje Pobrzeże Bałtyckie i Pojezierze Bałtyckie. Drugi obszar obejmuje wyżynno-górską południową część kraju. W Karpatach podany został z około 60 stanowisk, ale połowa z nich jest już wymarła. Z karpackich populacji istnieją jeszcze na stanowiskach w Beskidzie Żywieckim, w Pieninach, na Pogórzu Cieszyńskim, w Tatrach i pojedyncze stanowiska na Dołach Jasielsko-Sanockich, w Beskidzie Niskim, na Pogórzu Ciężkowickim i w Bieszczadach. Podawany był też latach 1960. w Gorcach i latach 1920. w Beskidzie Sądeckim[5].

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Pokrój
Pokrój
Niepozorna, zielona i wysmukła bylina osiągająca zazwyczaj kilkanaście, rzadko do 30 cm wysokości, z groniastym kwiatostanem walcowatego kształtu[4].
Łodyga
U podstawy łodygi znajduje się nibybulwka 1 cm długości[4].
Liście
U dołu łodygi pochwiaste, łuskowate. Nad liśćmi łuskowatymi wyrasta jeden, (rzadko dwa) liść asymilacyjny, jajowaty do eliptycznego, z pochwiastą nasadą. Ma od 3 - 10 cm długości[4].
Kwiaty
Skupione w liczbie od 5 do 80[2] w luźnym, groniastym kwiatostanie. Kwiaty niepozorne, zielone lub żółtozielone. Przysadki krótsze od szypułek kwiatowych. warżki lancetowato zaostrzone i skierowane ku górze, ponieważ zalążnie są skręcone o 360°[4]. Nie posiadają ostrogi. Inne listki okwiatu osiągają 2-3 mm długości i są lancetowate (listki zewnętrzne) i równowąskie (listki wewnętrzne). Zalążnia do 3 mm długości, prętosłup jasnozielony.

Biologia[edytuj | edytuj kod]

Bylina, Geofit. Pęd rozwija się w kwietniu. Kwiatostan pojawia się w czerwcu i od razu wtedy też zaczynają kwitnąć pierwsze (najniższe) kwiaty. Kwitnienie trwa do sierpnia. Nasiona wysiewają się na przełomie sierpnia i września. Rozmnaża się zarówno z nasion jak i wegetatywnie. Liczba chromosomów 2n = 30[5].

Kwiatostan

Ekologia[edytuj | edytuj kod]

Na terenach górskich rośnie w murawach nawapiennych w piętrze regla dolnego (maksimum wysokościowe znajduje się w Tatrach na 1220 m n.p.m.). Na niżu gatunek ten związany jest z torfowiskami niskimi i przejściowymi. Notowany jest także w wilgotnych lasach liściastych i w borach sosnowych. Na stanowiskach rośnie zwykle kilka-kilkanaście egzemplarzy, jedynie na Wyżynie Śląskiej występują bardziej liczne populacje, składające się nawet z setek roślin.

Zmienność[edytuj | edytuj kod]

Gatunek zróżnicowany na trzy odmiany[6]:

  • Malaxis monophyllos var. brachypoda (A.Gray) P.Morris & Eames - występuje w Ameryce Północnej
  • Malaxis monophyllos var. monophyllos - rośnie w całym zasięgu gatunku
  • Malaxis monophyllos var. obtusa Tsukaya & H.Okada - występuje w Nepalu

Ochrona[edytuj | edytuj kod]

Gatunek objęty w Polsce ścisłą ochroną gatunkową[7]. Stopień zagrożenia jest różny w różnych częściach kraju. W Polsce północno-zachodniej gatunek jest już wymarły, w Polsce północno-wschodniej zginęła znaczna większość stanowisk. Mimo ubytku wielu stanowisk także w południowej części kraju, występuje tu w niektórych okolicach stosunkowo często i licznie. Zagrożeniem dla gatunku jest osuszanie torfowisk i lasów wilgotnych, wprowadzanie drzew iglastych na siedliskach żyznych lasów liściastych.

Kategorie zagrożenia w skali kraju:

Przypisy

  1. Stevens P.F.: Angiosperm Phylogeny Website (ang.). 2001–. [dostęp 2010-08-05].
  2. 2,0 2,1 Flora of North America (ang.). W: Malaxis monophyllos [on-line]. [dostęp 2013-06-21].
  3. The Plant List. Malaxis monophyllos. [dostęp 2001-03-15].
  4. 4,0 4,1 4,2 4,3 4,4 Peter H. Barthel: Storczyki - gatunki dziko rosnące. Warszawa: Multico, 1997, s. 71. ISBN 83-7073-145-7.
  5. 5,0 5,1 Zbigniew Mirek, Halina Piękoś-Mirkowa: Czerwona księga Karpat Polskich. Kraków: Instytut Botaniki PAN, 2008. ISBN 978-83-89648-71-6.
  6. Malaxis monophyllos na eMonocot [dostęp 2013-11-13]
  7. Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 5 stycznia 2012 r. w sprawie ochrony gatunkowej roślin (Dz. U. z 2012 r. Nr 0, poz. 81)
  8. Red list of plants and fungi in Poland. Czerwona lista roślin i grzybów Polski. Zbigniew Mirek, Kazimierz Zarzycki, Władysław Wojewoda, Zbigniew Szeląg (red.). Kraków: Instytut Botaniki im. W. Szafera, Polska Akademia Nauk, 2006. ISBN 83-89648-38-5.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  1. Leszek Bernacki: Malaxis monophyllos W: Polska Czerwona Księga Roślin. Kraków: PAN, 2001. ISBN 83-85444-85-8.
  2. Halina Piękoś-Mirkowa, Zbigniew Mirek: Rośliny chronione. Warszawa: MULTICO Oficyna Wydawnicza, 2006. ISBN 83-7073-444-8.