Wybory parlamentarne w Polsce w 1989 roku
 Prawo
Władza ustawodawcza
Władza wykonawcza
Władza sądownicza
Samorząd terytorialny
Partie polityczne
Wybory
Polityka zagraniczna
|
Wybory parlamentarne w Polsce w 1989 roku (tzw. Wybory czerwcowe, Wybory do Sejmu Kontraktowego) – odbyły się 4 czerwca i 18 czerwca. Były to pierwsze częściowo wolne wybory w powojennej historii Polski. W ich wyniku Polska stała się pierwszym państwem bloku wschodniego, w którym wyłonieni w wyborach przedstawiciele opozycji demokratycznej uzyskali realny wpływ na sprawowanie władzy.
Spis treści |
[edytuj] Geneza
W wyniku niezadowolenia społecznego w 1988 roku w całym kraju doszło do serii strajków. Jednym z naczelnych postulatów była ponowna legalizacja "Solidarności". 31 sierpnia doszło do spotkania Lecha Wałęsy z gen. Kiszczakiem, po którym Wałęsa wezwał do zaprzestania strajków, po czym wkrótce doszło do kolejnych spotkań z przedstawicielami władzy[1]. Mimo braku postępu w rozmowach 18 grudnia powołany został Komitet Obywatelski przy przewodniczącym NSZZ "Solidarność", którego trzon stanowili zwolennicy rozwiązań kompromisowych. Jeszcze przed jego powstaniem, 30 listopada doszło do debaty telewizyjnej pomiędzy Lechem Wałęsą a przewodniczącym OPZZ Alfredem Miodowiczem, która ugruntowała popularność Wałęsy w społeczeństwie. Na przełomie grudnia i stycznia doszło do obrad X Plenum KC PZPR, na którym działacze partyjni przyjęli koncepcję porozumienia się z "Solidarnością". Pomiędzy 6 lutego a 5 kwietnia 1989 toczyły się obrady tzw. Okrągłego Stołu[2]. W ich wyniku podjęto szereg postanowień w poszczególnych dziedzinach, w tym o zmianie ordynacji, kompetencjach prezydenta oraz utworzeniu Senatu. Ustalono, że 65% w Sejmie przypadnie przedstawicielom PZPR, ZSL, SD oraz stronnictw prorządowych, natomiast o pozostałe 35% ubiegać się będą mogli kandydaci bezpartyjni. Całkowicie wolne miały być natomiast wybory do Senatu[3]. 7 kwietnia 1989 Sejm zmienił ordynację wyborczą oraz dokonał nowelizacji konstytucji, a 17 kwietnia Sąd Najwyższy ponownie zarejestrował "Solidarność"[4].
[edytuj] Kampania wyborcza i przebieg głosowania
Komitet Obywatelski postanowił, że wystawi łącznie 161 kandydatów do Sejmu i 100 do Senatu, listy wyborcze ułożą komitety regionalne. Każdy z kandydatów, z wyjątkiem Piotra Baumgarta z woj. pilskiego, został sfotografowany z Lechem Wałęsą. Powstała wielkonakładowa "Gazeta Wyborcza" oraz reaktywowano "Tygodnik Solidarność"[4]. Z kolei strona rządowa zdecydowała się na wystawienie większej liczby kandydatów, w tym wielu mniej rozpoznawalnych[4], a swoją kampanię nasiliła dopiero w ostatnim tygodniu przedwyborczym[3].
[edytuj] Wyniki wyborów i następstwa
Zgodnie z obwieszczeniem Państwowej Komisji Wyborczej[5]:
- w wyborach do Sejmu:
- wybierano 460 posłów, w tym 425 spośród 1682 kandydatów oraz 35 posłów z krajowej listy wyborczej,
- spośród kandydatów z krajowej listy wyborczej jedynie 2 otrzymało więcej niż połowę ważnych głosów (Mikołaj Kozakiewicz i Adam Zieliński, odpowiednio 50,85% i 50,66%; najmniej otrzymał Kazimierz Barcikowski – 38,76%),
- w wyborach do Senatu:
- wybierano 100 senatorów spośród 555 kandydatów.
W głosowaniu na posłów oddano 62,32% ważnych głosów w stosunku do liczby uprawnionych do głosowania.
W wyniku wyborów (1. tury) 4 czerwca 1989 r. obsadzono:
- 427 mandaty poselskie i
- 92 mandaty senatorskie.
Pozostałe mandaty – po uzgodnieniach w ramach Komisji Porozumiewawczej Okrągłego Stołu w dniu 8 czerwca 1989 r. – zostały objęte w wyniku wyborów uzupełniających (2. tura) przeprowadzonych 18 czerwca 1989 r.
Frekwencja w drugiej turze wyniosła 25%[6].
W wyniku głosowania w 1. turze doszło do zdecydowanego zwycięstwa kandydatów Solidarności, którzy zdobyli 160 spośród 161 mandatów w Sejmie oraz 92 spośród 100 w Senacie. Koalicja rządowa do Sejmu wprowadziła zaledwie 5 reprezentantów. W drugiej turze opozycja uzyskała 1 brakujący mandat w Sejmie oraz 7 w Senacie. 23 czerwca posłowie i senatorowie wybrani z list "Solidarności" utworzyli wspólnie Obywatelski Klub Parlamentarny, na którego czele stanął Bronisław Geremek[7]. Wyborcza klęska komunistów uniemożliwiła im powołanie własnego rządu, w związku z czym w dniu 24 sierpnia Sejm powierzył Tadeuszowi Mazowieckiemu utworzenie koalicyjnego gabinetu, który został zatwierdzony 12 września [8].
[edytuj] Wybory do Sejmu X kadencji
[edytuj] Wybory do Senatu I kadencji
| Komitet Wyborczy | Mandaty | |
|---|---|---|
| Komitet Obywatelski "Solidarność" | 99 | |
| Senator niezrzeszony | 1 |
[edytuj] Upamiętnienia
1 czerwca 2009 roku Narodowy Bank Polski wyemitował monetę powszechnego obiegu o nominale 2 zł ze stopu Nordic Gold poświęconą wyborom 4 czerwca. Projektantem rewersu jest Urszula Walerzak[9][10].
Z okazji 20. rocznicy pamiętnych wyborów Poczta Polska wprowadziła do obiegu znaczek w bloku[11], a także znaczek ze zdjęciem Tadeusza Mazowieckiego jako pierwszego premiera nowo powstałego rządu[12].
[edytuj] Zobacz też
Przypisy
- ↑ Marek Derwich: Polska XX wieku (1914–2005). Wrocław: Wydawnictwo Dolnośląskie, 2004, s. 184, seria: Polska. Dzieje cywilizacji i narodu. ISBN 83-7384-089-3.
- ↑ Marek Derwich: Polska XX wieku (1914–2005). Wrocław: Wydawnictwo Dolnośląskie, 2004, s. 185, seria: Polska. Dzieje cywilizacji i narodu. ISBN 83-7384-089-3.
- ↑ 3,0 3,1 Marek Derwich: Polska XX wieku (1914–2005). Wrocław: Wydawnictwo Dolnośląskie, 2004, s. 186, seria: Polska. Dzieje cywilizacji i narodu. ISBN 83-7384-089-3.
- ↑ 4,0 4,1 4,2 Wojciech Roszkowski: Najnowsza historia Polski 1980–2002. Warszawa: Świat Książki, 2003, s. 102. ISBN 83-7391-086-7.
- ↑ Obwieszczenie Państwowej Komisji Wyborczej z dnia 8 czerwca 1989 r. o wynikach głosowania i wynikach wyborów do Sejmu i Senatu przeprowadzonych dnia 4 czerwca 1989 r., Życie Warszawy, 9 czerwca 1989 r.
- ↑ Wojciech Roszkowski: Najnowsza historia Polski 1980–2002. Warszawa: Świat Książki, 2003, s. 117. ISBN 83-7391-086-7.
- ↑ Wojciech Roszkowski: Najnowsza historia Polski 1980–2002. Warszawa: Świat Książki, 2003, s. 119. ISBN 83-7391-086-7.
- ↑ Wojciech Roszkowski: Najnowsza historia Polski 1980–2002. Warszawa: Świat Książki, 2003, s. 123. ISBN 83-7391-086-7.
- ↑ Folder emisyjny NBP
- ↑ wizerunek monety
- ↑ Poczta Polska, Nr kat. Bla 152, data wyd.: 30.05.2009 [1]
- ↑ Poczta Polska, Nr kat. 4298, data wyd.: 11.09.2009.[2]
[edytuj] Bibliografia
- Wojciech Roszkowski: Najnowsza historia Polski 1980–2002. Warszawa: Świat Książki, 2003, s. 100-119. ISBN 83-7391-086-7.
- Marek Derwich: Polska XX wieku (1914–2005). Wrocław: Wydawnictwo Dolnośląskie, 2004, s. 184-187, seria: Polska. Dzieje cywilizacji i narodu. ISBN 83-7384-089-3.
[edytuj] Linki zewnętrzne
- Sejm po 1989 – Wszechnica Sejmowa
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
