Wybory prezydenckie w Iranie w 2009 roku

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Iran
Godło Iranu
Ten artykuł jest częścią serii:
Ustrój i polityka
Islamskiej Republiki Iranu

Wikiprojekt Polityka

Wybory prezydenckie w Iranie odbyły się 12 czerwca 2009 roku[1] (ponieważ zwycięzca pierwszej tury uzyskał 50% plus jeden głos, zbędna była druga tura wyborów, zaplanowana na 19 czerwca 2009[2]). Start w wyborach zapowiedzieli m.in. reprezentujący opcję reformatorską, były prezydent Mohammad Chatami[3], Mir-Hossein Mousavi, Mehdi Karroubi, urzędujący prezydent Iranu Mahmud Ahmadineżad[1], Mohsen Rezai.

W połowie marca Mohammad Chatami wycofał swoją kandydaturę z walki o prezydenturę[1]. Chatami zapowiedział, że poprze innego umiarkowanego kandydata, Mira Hosseina Moussaviego[4].

Uprawnionych do głosowania było około 46 milionów obywateli[2]. Po ogłoszeniu oficjalnych wyników wyborów w Iranie doszło zamieszek. Po czterech dniach od wyborów, 16 czerwca, pod wpływem masowych protestów Rada Strażników zapowiedziała ponowne przeliczenie głosów.[5]

Kampania wyborcza[edytuj | edytuj kod]

Jednym z narzędzi kampanii wyborczej kandydata sił reformatorskich Mira Hosseina Moussaviego stał się Internet[6]. Możliwość dotarcia tą drogą do elektoratu zostało jednak ograniczona w związku z zastosowaną przez obecne władze blokadą Facebooka[6] (serwis został odblokowany po kilku dniach[7]). Tegoroczna kampania nie była wolna od przemocy - 5 i 6 czerwca na ulicach Teheranu doszło do starć pomiędzy zwolennikami Ahmadineżada i Mehdiego Karroubiego[8].

Przebieg wyborów[edytuj | edytuj kod]

Z powodu wysokiej frekwencji głosowanie, które miało zakończyć się o godz. 18:00 przedłużono do godz. 21:30. Główny rywal urzędującego prezydenta, Mir-Hossein Mousavi, obawiając się sfałszowania wyników wyborów poprosił swoich zwolenników, aby w noc po wyborach nie kładli się spać i czuwali, a w razie prób manipulacji wynikami głosowania zgromadzili się pod ministerstwem spraw wewnętrznych lub komisjami wyborczymi[9].

Wyniki wyborów[edytuj | edytuj kod]

Po zamknięciu lokali wyborczych zarówno obecny prezydent Mahmud Ahmadineżad jak i jego główny kontrkandydat Mir-Hossein Mousavi ogłosili swoje wyborcze zwycięstwo powołując się na szczątkowe rezultaty 1/5 zliczonych głosów podanych przez IRNA[potrzebne źródło]. Zwolennicy Musawiego twierdzili, że zdobył on 58-60% głosów[10], mimo że Szef Komisji Wyborczej oświadczył wtedy, że Musawi zdobył tylko 28% głosów[11]. Wieczorem Mousavi ostrzegł Irańczyków przed możliwością masowych oszustw wyborczych i zwrócił się do swoich zwolenników o czujność przez całą noc do momentu zliczenia wszystkich głosów[9]. Według danych Państwowej Komisji wyborczej frekwencja wyniosła 82%[12].

Wybory prezydenckie 2009
Partia Kandydat Wynik
Głosy % głosów
Abadgaran Mahmud Ahmadineżad 24 527 516 63,29%
Irański Ruch Reformatorski Mir-Hossein Mousavi 13 216 411 34,10%
niezależny/konserwatysta Mohsen Rezaee 678 240 1,75%
Etemad-e-Melli Mehdi Karroubi 333 635 0,86%
Suma 38 755 802 100%
Źródło: BBC Persian [1] aktualizacja: 13 czerwca godz. 10:09 wg czasu irańskiego

Wątpliwości w sprawie wyników wyborów[edytuj | edytuj kod]

W wystąpieniu telewizyjnym z czwartu na piątek (z 11 na 12 czerwca) Mohsen Rezai przedstawił listę 170 okręgów wyborczych, w ktorych frekwencja w czasie głosowania miała wynieść od 95 do 140%[13].

We wtorek 16 czerwca 2009 Rada Strażników ogłosiła, że gotowa jest przeliczyć powtórnie głosy, w tych obszarach, w których przegrani kandydaci kwestionują wyniki wyborów, a ona dopatrzy się poważnych uchybień proceduralnych[14]. Sprzeciwiła się jednak anulowaniu całego głosowania.

20 czerwca Rada Strażników zaproponowała trzem przegranym kandydatom – Mir-Hosseinowi Mousaviemu, Mohsene Rezaeemu oraz Mehdi Karroubiemu – przeliczenie na nadzwyczajnym posiedzeniu Rady, w ich obecności, 10% losowo wybranych głosów. Na posiedzeniu pojawił się jedynie Mohsen Rezai. Ostateczną decyzję co do wyników wyborów Rada ma podjąć w środę, 24 czerwca[15].

24 czerwca swój wniosek w sprawie nieprawidłowości podczas wyborów prezydenckich wycofał Mohsen Rezai. Swoją decyzję umotywował trudną sytuacją polityczną i społeczną w kraju oraz zbyt małą ilością czasu Rady Strażników do rozpatrzenia wniosku. Łącznie do organu tego wpłynęło ponad 600 wniosków[16].

Boudewijn F. Roukema z toruńskiego Uniwersytetu Mikołaja Kopernika zastosował do wyników wyborów prawo Benforda, zwykle stosowane w kryminalistyce do wykrywania oszustw podatkowych. Prawo to obowiązuje dla wielu zmiennych obserwowanych w świecie rzeczywistym, jednak nie jest zwykle spełnione, gdy ktoś wymyśla liczby starając się, by wyglądały na przypadkowe. Roukema zaobserwował, iż rozkład pierwszych cyfr liczby głosów oddanych w wyborach w poszczególnych okręgach na Mehdiego Karroubiego nie zgadza się z rozkładem Benforda (poziom istotności 0,007). Wśród pierwszych cyfr dwukrotnie częściej niż powinna pojawia się siódemka. Anomalie występują w trzech z sześciu największych okręgów i są to właśnie okręgi w których aktualny prezydent Mahmud Ahmadineżad miał proporcjonalnie wyższe poparcie niż w reszcie kraju[17]. Jednakże statystycy Nate Silver[18] i Andrew Gelman[19] wyrazili sceptycyzm w kwestii znaczenia tego wyniku.

Po przeliczeniu 10% losowo wybranych głosów Rada Strażnków Konstytucji potwierdziła wyborcze zwycięstwo dotychczasowego prezydenta Iranu, Mahmuda Ahmadineżada, i odrzuciła wszelkie oskarżenia o nieprawidłowości w czasie przeprowadzania wyborów[20].

Ponowny wybór prezydenta Mahmuda Ahmadineżada poparło również Stowarzyszenie Naukowców z Kum, nie popierające początkowo jego kandydatury. Odmienne zdanie prezentuje kilkunastu naukowców ze Zgromadzenia Nauczycieli i Naukowców, które skrytykowało nie tylko wynik wyborów prezydenckich, ale także działanie Rady Strażników – kwestionując jej niezależność i bezstronność[21].

Zamieszki powyborcze[edytuj | edytuj kod]

Zamieszki w Iranie
Pochód zwolenników Musawiego w Teheranie

Po ogłoszeniu oficjalnych wyników przez irańskie MSW, na ulicach Teheranu i innych większych miast kraju wybuchły zamieszki, oceniane na najpoważniejsze od ponad 10 lat. Istnieją podejrzenia, iż wybory zostały sfałszowane[22][23]. Zamieszki zostały wywołane przez zwolenników Mira-Hoesjna Mousaviego. Co najmniej trzy osoby zginęły, a pięć zostało rannych. Ponad 100 przedstawicieli obozu reformatorskiego zostało aresztowanych, w tym brat byłego prezydenta – Mohammad Reza Chatami. Wszyscy aresztowani byli członkami opozycyjnego względem Ahmadineżada ugrupowania Moszarekat. Władze Iranu – by ograniczyć demonstracje niezadowolonego społeczeństwa – zablokowały możliwość wysyłania sms-ów. Zablokowane zostały również strony internetowe zwolenników Mousaviego oraz internetowy portal społecznościowy Facebook. Włoska telewizja RAI podała, że jej ekipa znalazła się w samym środku zamieszek pod sztabem Mousaviego. Pobito ich irańskiego tłumacza, a policja skonfiskowała kamery i taśmy[24].

Wikimedia Commons

Przypisy

  1. 1,0 1,1 1,2 Chatami potwierdza rezygnację z walki o fotel prezydenta. Gazeta.pl, 2009-03-17. [dostęp 17 marca 2009].
  2. 2,0 2,1 gazeta.pl: Iran: Rozpoczęły się wybory prezydenckie (pol.). [dostęp 12.06.2009].
  3. Wybory w Iranie w czerwcu przyszłego roku. rp.pl, 2008-09-07. [dostęp 22 września 2008].
  4. Chatami nie pokona Ahmadineżada. Dziennik.pl, 2009-03-16. [dostęp 17 marca 2009].
  5. Iran: Wyniki wyborów mogą się zmienić. Money.pl, 2009-06-16. [dostęp 2009-06-16].
  6. 6,0 6,1 Iran przed wyborami blokuje Facebook-a. rp.pl, 2009-05-25. [dostęp 26 maja 2009].
  7. Iran: serwis Facebook odblokowany (pol.). Onet.pl, 26.05.2009. [dostęp 2009-06-12].
  8. Starcia zwolenników i przeciwników Ahmadineżada. rp.pl, 2009-06-06. [dostęp 7 czerwca 2009].
  9. 9,0 9,1 Iran: Wybory wygrał obecny prezydent Mahmud Ahmadineżad (pol.). Gazeta.pl, 2009-06-12. [dostęp 2009-06-12].
  10. Tvp.info.: Irańskie wybory bez niespodzianki (pol.). [dostęp 13 czerwca 2009].
  11. tvn24.pl: Ahmadineżad świętuje zwycięstwo (pol.). [dostęp 13.06.2009].
  12. PSZ.pl: Wybory prezydenckie w Iranie: Prowadzi Ahmadineżad (pol.). [dostęp 13 czerwca 2009].
  13. Iran: frekwencja sięgnęła 140 proc.? "Trzy noce nachodzili duchownych" (pol.). Onet.pl, 2009-06-19. [dostęp 2009-06-20].
  14. Teheran: Wiece zwolenników Ahmadineżada i Mousawiego (pol.). PSZ, 2009-06-16. [dostęp 2009-06-16].
  15. Rada Strażników gotowa przeliczyć 10 proc. głosów (pol.). Onet.pl, 2009-06-20. [dostęp 2009-06-20].
  16. Iran: wycofano jeden wniosek w sprawie nieprawidłowości wyborczych (pol.). Onet.pl, 2009-06-24. [dostęp 2009-06-26].
  17. Boudewijn F. Roukema: Benford's Law anomalies in the 2009 Iranian presidential election. [dostęp 27 czerwca 2009].
  18. Nate Silver. Karroubi's Unlucky 7's?. „fivethirtyeight.com”, 18 czerwca 2009. 
  19. Andrew Gelman. Unconvincing (to me) Use of Benford's Law to Demonstrate Election Fraud in Iran. „fivethirtyeight.com”, 18 czerwca, 2009. 
  20. Iran: Rada Strażników Konstytucji potwierdza zwycięstwo Ahmadineżada (pol.). PSZ, 2009-06-30. [dostęp 2009-06-30].
  21. Agnieszka Domagalik: Iran: Grupa szyickich duchownych odrzuca wyniki wyborów (pol.). PSZ, 2009-07-07. [dostęp 2009-07-07].
  22. Zamieszki po wyborach w Iranie. Tysiące osób na ulicach (pol.). Gazeta.pl. [dostęp 2009-06-13].
  23. Krzysztof Pacyński: Iran: Największe zamieszki od ponad 10 lat (pol.). Lewica.pl. [dostęp 2009-06-13].
  24. Ponad 100 irańskich reformatorów w więzieniach (pol.). tvn24.pl, 14.06.2009. [dostęp 2009-06-14].