Wybory prezydenckie w Iranie w 2009 roku

Iran

Ten artykuł jest częścią serii: Ustrój i polityka Islamskiej Republiki Iranu Ustrój polityczny Konstytucja Islamskie Zgromadzenie Konsultatywne Przewodniczący Gholam-Ali Haddad-Adel Zgromadzenie Ekspertów Rada Strażników Ali Akbar Haszemi Rafsandżani Prezydent Mahmud Ahmadineżad Najwyższy Przywódca Ali Chamenei Podział administracyjny Partie polityczne Wybory parlamentarne 2008 Wybory prezydenckie 2005 2009 Polityka zagraniczna Wikiprojekt Polityka

Wybory prezydenckie w Iranie odbyły się 12 czerwca 2009 roku (ponieważ zwycięzca pierwszej tury uzyskał 50% plus jeden głos, zbędna była druga tura wyborów, zaplanowana na 19 czerwca 2009). Start w wyborach zapowiedzieli m.in. reprezentujący opcję reformatorską, były prezydent Mohammad Chatami, Mir-Hossein Mousavi, Mehdi Karroubi, urzędujący prezydent Iranu Mahmud Ahmadineżad, Mohsen Rezai.

W połowie marca Mohammad Chatami wycofał swoją kandydaturę z walki o prezydenturę. Chatami zapowiedział, że poprze innego umiarkowanego kandydata, Mira Hosseina Moussaviego.

Uprawnionych do głosowania było około 46 milionów obywateli. Po ogłoszeniu oficjalnych wyników wyborów w Iranie doszło zamieszek. Po czterech dniach od wyborów, 16 czerwca, pod wpływem masowych protestów Rada Strażników zapowiedziała ponowne przeliczenie głosów.

Kampania wyborcza

Jednym z narzędzi kampanii wyborczej kandydata sił reformatorskich Mira Hosseina Moussaviego stał się Internet. Możliwość dotarcia tą drogą do elektoratu zostało jednak ograniczona w związku z zastosowaną przez obecne władze blokadą Facebooka (serwis został odblokowany po kilku dniach). Tegoroczna kampania nie była wolna od przemocy - 5 i 6 czerwca na ulicach Teheranu doszło do starć pomiędzy zwolennikami Ahmadineżada i Mehdiego Karroubiego.

Przebieg wyborów

Z powodu wysokiej frekwencji głosowanie, które miało zakończyć się o godz. 18:00 przedłużono do godz. 21:30. Główny rywal urzędującego prezydenta, Mir-Hossein Mousavi, obawiając się sfałszowania wyników wyborów poprosił swoich zwolenników, aby w noc po wyborach nie kładli się spać i czuwali, a w razie prób manipulacji wynikami głosowania zgromadzili się pod ministerstwem spraw wewnętrznych lub komisjami wyborczymi.

Wyniki wyborów

Po zamknięciu lokali wyborczych zarówno obecny prezydent Mahmud Ahmadineżad jak i jego główny kontrkandydat Mir-Hossein Mousavi ogłosili swoje wyborcze zwycięstwo powołując się na szczątkowe rezultaty 1/5 zliczonych głosów podanych przez IRNA. Zwolennicy Musawiego twierdzili, że zdobył on 58-60% głosów, mimo że Szef Komisji Wyborczej oświadczył wtedy, że Musawi zdobył tylko 28% głosów. Wieczorem Mousavi ostrzegł Irańczyków przed możliwością masowych oszustw wyborczych i zwrócił się do swoich zwolenników o czujność przez całą noc do momentu zliczenia wszystkich głosów. Według danych Państwowej Komisji wyborczej frekwencja wyniosła 82%.

Wybory prezydenckie 2009
Partia		Kandydat	Wynik
			Głosy	% głosów
	Abadgaran	Mahmud Ahmadineżad	24 527 516	63,29%
	Irański Ruch Reformatorski	Mir-Hossein Mousavi	13 216 411	34,10%
	niezależny/konserwatysta	Mohsen Rezaee	678 240	1,75%
	Etemad-e-Melli	Mehdi Karroubi	333 635	0,86%
Suma			38 755 802	100%
Źródło: BBC Persian [1] aktualizacja: 13 czerwca godz. 10:09 wg czasu irańskiego

Wątpliwości w sprawie wyników wyborów

W wystąpieniu telewizyjnym z czwartu na piątek (z 11 na 12 czerwca) Mohsen Rezai przedstawił listę 170 okręgów wyborczych, w ktorych frekwencja w czasie głosowania miała wynieść od 95 do 140%.

We wtorek 16 czerwca 2009 Rada Strażników ogłosiła, że gotowa jest przeliczyć powtórnie głosy, w tych obszarach, w których przegrani kandydaci kwestionują wyniki wyborów, a ona dopatrzy się poważnych uchybień proceduralnych. Sprzeciwiła się jednak anulowaniu całego głosowania.

20 czerwca Rada Strażników zaproponowała trzem przegranym kandydatom – Mir-Hosseinowi Mousaviemu, Mohsene Rezaeemu oraz Mehdi Karroubiemu – przeliczenie na nadzwyczajnym posiedzeniu Rady, w ich obecności, 10% losowo wybranych głosów. Na posiedzeniu pojawił się jedynie Mohsen Rezai. Ostateczną decyzję co do wyników wyborów Rada ma podjąć w środę, 24 czerwca.

24 czerwca swój wniosek w sprawie nieprawidłowości podczas wyborów prezydenckich wycofał Mohsen Rezai. Swoją decyzję umotywował trudną sytuacją polityczną i społeczną w kraju oraz zbyt małą ilością czasu Rady Strażników do rozpatrzenia wniosku. Łącznie do organu tego wpłynęło ponad 600 wniosków.

Boudewijn F. Roukema z toruńskiego Uniwersytetu Mikołaja Kopernika zastosował do wyników wyborów prawo Benforda, zwykle stosowane w kryminalistyce do wykrywania oszustw podatkowych. Prawo to obowiązuje dla wielu zmiennych obserwowanych w świecie rzeczywistym, jednak nie jest zwykle spełnione, gdy ktoś wymyśla liczby starając się, by wyglądały na przypadkowe. Roukema zaobserwował, iż rozkład pierwszych cyfr liczby głosów oddanych w wyborach w poszczególnych okręgach na Mehdiego Karroubiego nie zgadza się z rozkładem Benforda (poziom istotności 0,007). Wśród pierwszych cyfr dwukrotnie częściej niż powinna pojawia się siódemka. Anomalie występują w trzech z sześciu największych okręgów i są to właśnie okręgi w których aktualny prezydent Mahmud Ahmadineżad miał proporcjonalnie wyższe poparcie niż w reszcie kraju. Jednakże statystycy Nate Silver i Andrew Gelman wyrazili sceptycyzm w kwestii znaczenia tego wyniku.

Po przeliczeniu 10% losowo wybranych głosów Rada Strażnków Konstytucji potwierdziła wyborcze zwycięstwo dotychczasowego prezydenta Iranu, Mahmuda Ahmadineżada, i odrzuciła wszelkie oskarżenia o nieprawidłowości w czasie przeprowadzania wyborów.

Ponowny wybór prezydenta Mahmuda Ahmadineżada poparło również Stowarzyszenie Naukowców z Kum, nie popierające początkowo jego kandydatury. Odmienne zdanie prezentuje kilkunastu naukowców ze Zgromadzenia Nauczycieli i Naukowców, które skrytykowało nie tylko wynik wyborów prezydenckich, ale także działanie Rady Strażników – kwestionując jej niezależność i bezstronność.

Zamieszki powyborcze

Zamieszki w Iranie

Pochód zwolenników Musawiego w Teheranie

Po ogłoszeniu oficjalnych wyników przez irańskie MSW, na ulicach Teheranu i innych większych miast kraju wybuchły zamieszki, oceniane na najpoważniejsze od ponad 10 lat. Istnieją podejrzenia, iż wybory zostały sfałszowane. Zamieszki zostały wywołane przez zwolenników Mira-Hoesjna Mousaviego. Co najmniej trzy osoby zginęły, a pięć zostało rannych. Ponad 100 przedstawicieli obozu reformatorskiego zostało aresztowanych, w tym brat byłego prezydenta – Mohammad Reza Chatami. Wszyscy aresztowani byli członkami opozycyjnego względem Ahmadineżada ugrupowania Moszarekat. Władze Iranu – by ograniczyć demonstracje niezadowolonego społeczeństwa – zablokowały możliwość wysyłania sms-ów. Zablokowane zostały również strony internetowe zwolenników Mousaviego oraz internetowy portal społecznościowy Facebook. Włoska telewizja RAI podała, że jej ekipa znalazła się w samym środku zamieszek pod sztabem Mousaviego. Pobito ich irańskiego tłumacza, a policja skonfiskowała kamery i taśmy.