Wychuchol ukraiński

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Wychuchol ukraiński
Desmana moschata[1]
(Linnaeus, 1758)
Okres istnienia: trzeciorzędholocen
Wychuchol ukraiński
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ strunowce
Podtyp kręgowce
Gromada ssaki
Podgromada ssaki żyworodne
Infragromada łożyskowce
Rząd Soricomorpha
Rodzina kretowate
Podrodzina Talpinae
Plemię Desmanini
Rodzaj Desmana
Güldenstädt, 1777
Gatunek wychuchol ukraiński
Synonimy
  • Castor moschatus Linnaeus, 1958[2][3]
  • Mus aquaticus exotica[4]
  • Mus aquaticus[4]
  • Sorex moscovites[4]
  • D. moscovitica (Geoffroy, 1811)[2]
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[5]
Status iucn3.1 VU pl.svg
Zasięg występowania
Mapa występowania
Systematyka Systematyka w Wikispecies
Commons Multimedia w Wikimedia Commons

Wychuchol ukraiński, desman[6], chochoł piżmowy[6][7] (Desmana moschata) – mały ziemnowodny ssak z rodziny kretowatych, jedyny przedstawiciel monotypowego rodzaju Desmana[2], występujący w Rosji, Kazachstanie i na Ukrainie[5]. Zamieszkuje dorzecza Wołgi, Donu, Oki i rzeki Ural[6], a niewielka populacja także brzegi rzeki Desna, ukraińskiego dopływu Dniepru. Międzynarodowa Unia Ochrony Przyrody uznaje go za gatunek zagrożony wyginięciem[5].

Historia badań gatunku[edytuj | edytuj kod]

Po raz pierwszy wychuchol ukraiński został opisany przez francuskiego botanika Charlesa de L'Écluse w 1605 roku w pracy „Exoticorum libri decem”[8]. Autor uznał wówczas zwierzę za gryzonia i nadał mu nazwę Mus aquaticus exotica[4]. Nazwa „desman” wspomniana została po raz pierwszy przez Louisa Daubentona w „L’Histoire Naturelle, générale et particulière, avec la description du Cabinet du Roi” (pod redakcją Georgesa-Louisa Leclerc)[9], który wskazywał, że futra zwierząt (określanych także jako Mus aquaticus) były chętnie kupowane przez ówczesnych kuśnierzy. W 1673 Charleston lokował wychuchola w rzędzie ssaków owadożernych i używał nazwy Sorex moscovites. Karol Linneusz w 10. edycji Systema Naturae w 1758 roku zaliczył jednak gatunek do bobrów i nadał nazwę Castor moschatus. Dopiero w 1777 Johann Anton Güldenstädt sporządził obszerny opis gatunku, zaproponował nazwę Desmana dla nowego rodzaju zwierząt, w którym ulokował wychuchola[4].

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Masywny tułów wychuchola wraz z głową osiąga długość do 25 cm, a ogon do 20 cm. Ciało pokrywa gęsta sierść, która nie namaka w wodzie. Z wierzchu jest wybarwiona na kolor brunatnobury, a od spodu jasnosrebrzysty. Ogon desmana pokryty jest łuskami. Krótkie kończyny zakończone są palcami połączonymi błoną pływną. Małżowiny uszne zwierzęcia są zredukowane, a nos składa się z połączonych ze sobą rurek z chrząstki i przypomina krótką trąbę. Górne siekacze są silnie rozwinięte i służą zwierzęciu do kruszenia skorup mięczaków, które obok pijawek, owadów i roślin stanowią jego główny składnik pożywienia[6].

Rozmieszczenie geograficzne i biotop[edytuj | edytuj kod]

Wychuchol ukraiński występuje w Rosji, Kazachstanie i na Ukrainie, a izolowane populacje na Białorusi wymarły. Obecnie zakres występowania jest bardzo rozdrobniony[5]. Zamieszkuje między innymi dorzecza Wołgi, Donu, Oki i rzeki Ural[6]. Wychuchole zniknęły z terenu Ukrainy pod koniec XIX wieku, w 1950 odnaleziono tam jednak populację, która przetrwała. W 1990 stwierdzono obecność tych zwierząt w rzece Desnie, ukraińskim dopływie Dniepru[5].

Wychuchol kopie nory głównie wzdłuż starorzecza, ale także na brzegach rzek o wolnym nurcie i jezior o głębokości 1-2 m. Na siedlisko wybiera zbiorniki o porośniętej roślinnością wodno-bagienną, w których licznie występują bezkręgowce[5]. Wychuchol lokuje wejście do swoich nor pod wodą. Czasami zajmuje także nory opuszczone przez karczownika[6].

Ekologia[edytuj | edytuj kod]

Jest gatunkiem wszystkożernym[5]. Żeruje w wodzie[6]. Naukowcy odnotowali ponad 72 gatunki bezkręgowców oraz 30 gatunków roślin, które wchodzą w skład diety wychuchola. D. moschata zjada także ryby i płazy[5].

Kopalne ślady występowania[edytuj | edytuj kod]

W trzeciorzędzie i plejstocenie przodkowie wychuchola ukraińskiego zasiedlali tereny Europy, a w przejściowym okresie także i Ameryki Północnej[6]. Skamieniałe ślady gatunku datowane na czwartorzęd odkryto w Niemczech, Rumunii i w Wielkiej Brytanii[3]. Kopalne ślady występowania gatunku odnajdywane są także na terenie Polski[6].

Przypisy

  1. Desmana moschata w: Integrated Taxonomic Information System (ang.)
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 Wilson Don E. & Reeder DeeAnn M. (red.) Desmana moschata. w: Mammal Species of the World. A Taxonomic and Geographic Reference (Wyd. 3.) [on-line]. Johns Hopkins University Press, 2005. (ang.) [dostęp 16 czerwca 2014]
  3. 3,0 3,1 3,2 Desmana moschata Linnaeus 1758 (Russian desman) (ang.). fossilworks.org. [dostęp 2014-06-18].
  4. 4,0 4,1 4,2 4,3 4,4 4,5 Christian G. Rümke. Micropaleontological Bulletins-4 special-Rumke.pdf A review of fossil and recent Desmaninae (Talpidae, Insectivora). „Utrecht Micropaleontological Bulletins”, s. 241, 1985. Loonzetterij Abe. ISSN 0083-4963 (ang.). 
  5. 5,0 5,1 5,2 5,3 5,4 5,5 5,6 5,7 Desmana moschata. Czerwona Księga Gatunków Zagrożonych (IUCN Red List of Threatened Species) (ang.)
  6. 6,0 6,1 6,2 6,3 6,4 6,5 6,6 6,7 6,8 6,9 Kazimierz Kowalski (redaktor naukowy), Adam Krzanowski, Henryk Kubiak, G. Rzebik-Kowalska, L. Sych: Mały słownik zoologiczny: Ssaki. Warszawa: Wiedza Powszechna, 1973. ISBN 83-214-0637-8.
  7. 7,0 7,1 Zygmunt Kraczkiewicz: SSAKI. Wrocław: Polskie Towarzystwo Zoologiczne - Komisja Nazewnictwa Zwierząt Kręgowych, 1968, s. 81, seria: Polskie nazewnictwo zoologiczne.
  8. 8,0 8,1 Charles de L'Écluse: Exoticorum libri decem. 1605, s. 325.
  9. 9,0 9,1 Louis Jean Daubenton: L’Histoire Naturelle, générale et particulière, avec la description du Cabinet du Roi. Paryż.