Wykaz środków odurzających i substancji psychotropowych

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania

Wykaz środków odurzających i substancji psychotropowych – lista substancji kontrolowanych, których posiadanie, produkcja, przetwarzanie, przewóz i obrót są nielegalne w Polsce bez posiadania odpowiedniego zezwolenia regulowanego Ustawą o przeciwdziałaniu narkomanii[1]. Substancje dzieli się na grupy w założeniu w zależności od stopnia ryzyka powstania uzależnienia w przypadku użycia ich w celach pozamedycznych oraz zakresu ich stosowania w celach medycznych.

Nowelizacja wykazów poprzez Ustawę z dnia 10 czerwca 2010 r. o zmianie ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii[2] weszła w życie 25 sierpnia 2010 roku, a niektóre z wykazów zostały uzupełnione w Ustawie z dnia 15 kwietnia 2011 r. o zmianie ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii[3].

Wykazy I-N, II-N, III-N i IV-N polskiej ustawy są wzorowane na wykazach Jednolitej konwencja o środkach odurzających z 1961 roku, a wykazy I-P, II-P, III-P i IV-P — na wykazach Konwencji o substancjach psychotropowych z 1971 roku. Wykaz prekursorów objętych regulacjami Unii Europejskiej pokrywa się co do listy substancji (ale nie kategoryzacji) z tabelami Konwencji o zwalczaniu nielegalnego obrotu środkami odurzającymi i substancjami psychotropowymi z 1988. Na polskim wykazie w grupie I-N nie ma maślanu dioksafetylu i oripawiny, które są na wykazie I Jednolitej konwencji o środkach odurzających.

Fakt, że wykaz nie zabrania stosowania danej substancji w celach medycznych, nie oznacza, że preparat tej substancji jest zarejestrowany jako lek gotowy lub surowiec do receptury. Obecnie spośród substancji objętych kontrolą zarejestrowanych jest tylko kilka opioidów (morfina, buprenorfina, oksykodon, petydyna, dihydrokodeina, fentanyl, metadon, pentazocyna, difenoksylat, kodeina, ponadto w recepturze etylomorfina), metylofenidat (stymulant na ADHD), benzodiazepiny i kilka innych depresantów OUN. Od grudnia 2012 jest zarejestrowany Sativex, preparat tetrahydrokannabinolu i kannabidiolu[4]. Dostępne jako leki są również efedryna i pseudoefedryna (prekursory metamfetaminy i metkatynonu, ale pierwsza z nich ma także pewne właściwości psychoaktywne sama w sobie). Ponadto kilka leków jest zastrzeżonych do stosowania tylko w leczeniu szpitalnym (remifentanyl, sufentanil i ketamina). Ketamina jest także dostępna w preparacie do leczenia zwierząt.[5][6]

Z drugiej strony część zarejestrowanych leków dostępnych na receptę ma działanie psychoaktywne, ale nie jest objęte wykazem. Tak jest np. w przypadku tramadolu, zopiklonu, zaleplonu i butorfanolu (ten ostatni jest dostępny tylko jako preparat do leczenia zwierząt). Osobom sprzedającym te leki na czarnym rynku grozi odpowiedzialność za nielegalny handel lekami (taka sama jak przy handlu sterydami anabolicznymi). Do niedawna tak samo było z (obecnie wycofanymi) nalbufiną, tapentadolem i modafinilem, mimo że te trzy leki były na "różową" receptę.

Jedyną substancją z wykazu dostępną jako lek bez recepty jest kodeina (a także prekursor pseudoefedryna). Ponadto odnotowywane są przypadki odurzania się dostępnymi bez recepty lekami nieobjętymi wykazem (dekstrometorfan, benzydamina[7] i dimenhydrynat[8]). Inną grupą substancji nieobjętych wykazem są tzw. dopalacze.

Środki odurzające[edytuj | edytuj kod]

Wykaz środków odurzających określony jest w załączniku 1 Ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii.

Grupa I-N[edytuj | edytuj kod]

Środki odurzające grupy I-N to substancje o dużym potencjale uzależniającym, które mogą być stosowane w celach medycznych, naukowych i przemysłowych.

Grupa zawiera przetwory konopi i maku, liście koki, kokainę, ekgoninę, 16 roślin zdelegalizowanych w 2009 roku (z adnotacją Rośliny żywe lub susz, nasiona, wyciągi oraz ekstrakty), syntetyczne kannabinoidy (AM-694, CP 47,497 wraz z homologami, HU-210, RCS-4 oraz kilkanaście związków odkrytych przez Johna W. Huffmana, których oznaczenia zaczynają się akronimem JWH). Reszta substancji to opioidy.

oraz:

  • izomery środków odurzających wymienionych w niniejszej grupie, jeżeli istnienie takich izomerów jest możliwe w ramach użytego oznaczenia chemicznego, chyba że izomery takie są wyraźnie wyłączone,
  • estry i etery środków odurzających wymienionych w niniejszej grupie, jeżeli istnienie takich estrów i eterów jest możliwe, chyba że są one wymienione w innej grupie,
  • sole środków odurzających wymienionych w niniejszej grupie, włączając w to sole estrów, eterów i izomerów, o których mowa wyżej, jeżeli istnienie takich soli jest możliwe.

Ustawa (w przeciwieństwie do Jednolitej konwencja o środkach odurzających) nie wymienia explicite dekstrometorfanu i dekstrorfanu jako wyłączonych izomerów, jednak w praktyce nie są one objęte kontrolą.

Grupa II-N[edytuj | edytuj kod]

Środki odurzające grupy II-N to substancje o średnim potencjale uzależniającym, które mogą być stosowane w celach medycznych, naukowych i przemysłowych.

Grupa zawiera wyłącznie opioidy.

oraz:

  • izomery środków odurzających wymienionych w niniejszej grupie, jeżeli istnienie takich izomerów jest możliwe w ramach użytego oznaczenia chemicznego, chyba że istnienie takich izomerów jest wyraźnie wyłączone,
  • sole środków odurzających wymienionych w niniejszej grupie, włączając w to sole estrów, eterów i izomerów, o których mowa wyżej, jeżeli istnienie takich soli jest możliwe.

Grupa III-N (preparaty środków grup I-N i II-N objęte kontrolą złagodzoną)[edytuj | edytuj kod]

Środki odurzające grupy III-N to substancje o nieznacznym potencjale uzależniającym podlegające kontroli złagodzonej. Preparaty zawierające substancje z tej grupy mogą być wydawane z apteki bez recepty.

Grupa zawiera wyłącznie preparaty opioidów.

  • preparaty zawierające oprócz innych składników kodeinę, której ilość nie przekracza 50 mg w jednej dawce lub stężenie nie przekracza 1,5% w preparatach w formie niepodzielonej.
  • preparaty zawierające oprócz innych składników: w których ilość środka odurzającego nie przekracza 100 mg w jednej dawce lub stężenie nie przekracza 2,5% w preparatach w formie niepodzielonej.
  • preparaty zawierające w jednej dawce najwyżej 2,5 mg difenoksylatu obliczonego w postaci zasady i nie mniej niż 0,025 mg siarczanu atropiny w jednej dawce.
  • preparaty zawierające w jednej dawce nie więcej niż 0,5 mg difenoksyny oraz takie ilości winianu atropiny, które odpowiadają co najmniej 5% dawki difenoksyny.

Grupa IV-N (podzbiór I-N objęty kontrolą zaostrzoną)[edytuj | edytuj kod]

Środki odurzające grupy IV-N to substancje, co do których stosowana jest kontrola zaostrzona i mogą być stosowane wyłącznie w celu prowadzenia badań oraz w lecznictwie zwierząt.

Grupa zawiera opioidy i przetwory konopi.

oraz:

  • izomery środków odurzających wymienionych w niniejszej grupie, jeżeli istnienie takich izomerów jest możliwe w ramach użytego oznaczenia chemicznego, chyba że izomery takie są wyraźnie wyłączone,
  • estry i etery środków odurzających wymienionych w niniejszej grupie, jeżeli istnienie takich estrów i eterów jest możliwe, chyba że są one wymienione w innej grupie,
  • sole środków odurzających wymienionych w niniejszej grupie, włączając w to sole estrów, eterów i izomerów, o których mowa wyżej, jeżeli istnienie takich soli jest możliwe.

Substancje psychotropowe[edytuj | edytuj kod]

Substancje psychotropowe określone są w załączniku 2 Ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii.

Grupa I-P[edytuj | edytuj kod]

Substancje psychotropowe grupy I-P to substancje o braku zastosowań medycznych i o dużym potencjale nadużywania, które są wyłączone z obrotu farmaceutycznego i mogą być używane jedynie w celu prowadzenia badań naukowych.

  • tetrahydrokannabinole – następujące izomery i ich warianty stereochemiczne:
    • Δ6a,10a-tetrahydrokannabinol - 7,8,9,10-tetrahydro-6,6,9-trimetylo-3-pentylo-6H-dibenzo[b,d]piran-1-ol,
    • Δ6a,7-tetrahydrokannabinol - (9R,10aR)-8,9,10,10a-tetrahydro-6,6,9-trimetylo-3-pentylo-6H-dibenzo[b,d]piran-1-ol,
    • Δ7-tetrahydrokannabinol - (6aR,9R,10aR)-6a,9,10,10a-tetrahydro-6,6,9-trimetylo-3-pentylo-6H-dibenzo[b,d]piran-1-ol,
    • Δ8-tetrahydrokannabinol - (6aR,10aR)-6a,7,10,10a-tetrahydro-6,6,9-trimetylo-3-pentylo-6H-dibenzo[b,d]piran-1-ol,
    • Δ10-tetrahydrokannabinol - 6a,7,8,9-tetrahydro-6,6,9-trimetylo-3-pentylo-6H-dibenzo[b,d]piran-1-ol,
    • Δ9,11-tetrahydrokannabinol - (6aR,10aR)-6a,7,8,9,10,10a-heksahydro-6,6,9-trimetylo-3-pentylo-6H-dibenzo[b,d]piran-1-ol,

oraz:

  • sole substancji zamieszczonych w tej grupie w każdym przypadku, gdy istnienie takich soli jest możliwe,
  • stereoizomery substancji zamieszczonych w tej grupie, jeżeli istnienie takich stereoizomerów jest możliwe w ramach użytego oznaczenia chemicznego, chyba że stereoizomery takie są wyraźnie wyłączone.

Grupa II-P[edytuj | edytuj kod]

Substancje psychotropowe grupy II-P to substancje o niewielkich zastosowaniach medycznych i o dużym potencjale nadużywania, które mogą być stosowane w celach medycznych, naukowych i przemysłowych.

oraz:

  • izomery substancji psychotropowych wymienionych w niniejszej grupie, jeżeli istnienie takich izomerów jest możliwe w ramach użytego oznaczenia chemicznego, chyba że izomery takie są wyraźnie wyłączone,
  • estry i etery substancji psychotropowych wymienionych w niniejszej grupie, jeżeli istnienie takich estrów i eterów jest możliwe, chyba że są one wymienione w innej grupie,
  • sole substancji psychotropowych wymienionych w niniejszej grupie, włączając w to sole estrów, eterów i izomerów, o których mowa wyżej, jeżeli istnienie takich soli jest możliwe.

Grupa III-P[edytuj | edytuj kod]

Substancje psychotropowe grupy III-P to substancje o istotnych zastosowaniach medycznych i średnim potencjale nadużywania, które mogą być stosowane w celach medycznych, naukowych i przemysłowych.

oraz sole substancji zamieszczonych w tej grupie w każdym przypadku, gdy istnienie takich soli jest możliwe.

Grupa IV-P[edytuj | edytuj kod]

Substancje psychotropowe grupy IV-P to substancje o istotnych zastosowaniach medycznych i małym potencjale nadużywania, które mogą być stosowane w celach medycznych, naukowych i przemysłowych.

oraz sole substancji zamieszczonych w tej grupie w każdym przypadku, gdy istnienie takich soli jest możliwe.

Prekursory narkotykowe[edytuj | edytuj kod]

Dawniej załącznik 1 Ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii określał wykaz prekursorów narkotykowych (a załączniki 2 i 3 odpowiednio środki odurzające i substancje psychotropowe). Obejmował on nitroetan i benzaldehyd, które obecnie nie są objęte kontrolą (nie są i nie były też objęte Konwencją o zwalczaniu nielegalnego obrotu środkami odurzającymi i substancjami psychotropowymi), a ponadto miał nieco inną kategoryzację substancji. Obecnie listę prekursorów określa Rozporządzenie (WE) nr 273/2004[9].

Kategoria 1[edytuj | edytuj kod]

Prekursory kategorii 1 (dawniej grupa I-R) to substancje o dużym potencjale użycia do produkcji narkotyków.

oraz:

  • formy stereoizomeryczne substancji wymienionych w tej kategorii, niebędące katyną, w każdym przypadku gdy występowanie takich form jest możliwe,
  • sole substancji wymienionych w tej kategorii, niebędące solami katyny, w każdym przypadku gdy istnienie takich soli jest możliwe.

Kategoria 2[edytuj | edytuj kod]

Prekursory kategorii 2 (dawniej grupa IIA-R) to substancje o małym potencjale użycia do produkcji narkotyków.

oraz sole substancji wymienionych w tej kategorii w każdym przypadku, gdy istnienie takich soli jest możliwe.

Kategoria 3[edytuj | edytuj kod]

Prekursory kategorii 3 (dawniej grupa IIB-R) to substancje powszechnie dostępne o nikłym potencjale użycia do produkcji narkotyków.

oraz sole substancji wymienionych w tej kategorii, niebędące solami kwasu solnego i kwasu siarkowego, w każdym przypadku gdy istnienie takich soli jest możliwe.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Konwencje międzynarodowe:

Ustawodawstwo polskie:

Ustawodawstwo USA:

Uwagi

  1. 1,00 1,01 1,02 1,03 1,04 1,05 1,06 1,07 1,08 1,09 1,10 1,11 1,12 1,13 1,14 1,15 Rośliny żywe lub susz, nasiona, wyciągi oraz ekstrakty.
  2. Nazwa zaczynająca się od akronimu „CP” oznacza substancję otrzymaną pierwotnie w laboratorium firmy Pfizer.
  3. Akronim „HU” oznacza związek otrzymany na Uniwersytecie Hebrajskim (ang. Hebrew University).
  4. 4,0 4,1 4,2 4,3 4,4 4,5 4,6 4,7 4,8 4,9 Akronim „JWH” oznacza związek otrzymany przez Johna W. Huffmana.
  5. 5,0 5,1 Ziele konopi innych niż włókniste oraz wyciągi, nalewki farmaceutyczne, a także wszystkie inne wyciągi z konopi innych niż włókniste.
  6. Koncentraty – produkty powstające w procesie otrzymywania alkaloidów ze słomy makowej, jeżeli produkty te są wprowadzone do obrotu.
    Wyciągi – inne niż koncentraty produkty otrzymywane ze słomy makowej przy jej ekstrakcji wodą lub jakimkolwiek innym rozpuszczalnikiem, a także inne produkty otrzymywane przez przerób mleczka makowego.
  7. 7,0 7,1 Substancja może być stosowana w lecznictwie zwierząt.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Katarzyna Łucarz, Anna Muszyńska: Ustawa o przeciwdziałaniu narkomanii. Komentarz. Warszawa: Wolters Kluwer, 2008. ISBN 9788375268751.