Wyrzysk
 |
Ten artykuł wymaga uzupełnienia źródeł podanych informacji. Informacje nieweryfikowalne mogą zostać zakwestionowane i usunięte. Aby uczynić artykuł weryfikowalnym, należy podać przypisy do materiałów opublikowanych w wiarygodnych źródłach. Uwaga: Aby ułatwić pracę, dodaj do szablonu parametr |data=2012-01 |
| Wyrzysk | |||||
|
|||||
| Państwo |  Polska |
||||
| Województwo | wielkopolskie | ||||
| Powiat | pilski | ||||
| Gmina | Wyrzysk gmina miejsko-wiejska |
||||
| Założono | przed 1320 | ||||
| Prawa miejskie | XV w. | ||||
| Burmistrz | Maria Bratkowska | ||||
| Powierzchnia | 4,12 km² | ||||
| Wysokość | 90 m n.p.m. | ||||
| Ludność (2009) • liczba • gęstość |
5232 1270 os./km² |
||||
| Strefa numeracyjna |
+48 67 | ||||
| Kod pocztowy | 89-300 | ||||
| Tablice rejestracyjne | PP | ||||
|
Położenie na mapie Polski
  Wyrzysk
|
|||||
| Na mapach: | |||||
| TERC (TERYT) |
4303819084 | ||||
|
Urząd miejski
ul. Bydgoska 2989-300 Wyrzysk |
|||||
 Multimedia w Wikimedia Commons |
|||||
 Hasło Wyrzysk w Wikisłowniku |
|||||
| Strona internetowa | |||||
Wyrzysk (niem. Wirsitz) – miasto nad Łobżonką w woj. wielkopolskim, w powiecie pilskim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Wyrzysk. W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do woj. pilskiego. Leży w historycznej Krajnie.
Według danych z 31 grudnia 2009 miasto liczyło 5232 mieszkańców[1].
Spis treści |
[edytuj] Położenie
Wyrzysk leży 35 km na wschód od Piły, na południowym skraju Pojezierza Krajeńskiego, w pobliżu Doliny Noteci, w głębokiej dolinie rzeki Łobżonki, w pagórkowatej, malowniczej okolicy. W bliskiej okolicy przebiega droga krajowa nr 10 Szczecin-Warszawa stanowiąca północne obejście Wyrzyska a przez miasto prowadzą drogi wojewódzkie nr 194 do Gołańczy i nr 242 do Więcborka. 4 km na południe od miasta znajduje się stacja kolejowa Wyrzysk - Osiek na linii Piła-Bydgoszcz.
[edytuj] Historia
Prawdopodobnie jako pierwsi osiedlili się w wyrzyskim odcinku rzeki Łobżonki Celtowie na początku naszej ery. Osada znana w źródłach od 1320. W XIV dziedziczyli ją Pałukowie. W XV wieku Wyrzysk wspominany jest jako miasto, od 1772 w zaborze pruskim, później własność różnych rodów szlacheckich, od 1773 sprzedana królowi pruskiemu Fryderykowi II. Pierwotna lokacja miasta nie powiodła się i miasto lokowano ponownie między 1744 a 1773. Rozwój Wyrzyska na przełomie XVIII i XIX wieku związany był z założeniem tutaj jednej z baz regulacji Noteci. 1 stycznia 1919 Wyrzysk opanowany został przez powstańców wielkopolskich. W końcu 1939 Niemcy na terenie dawnej strzelnicy i cmentarza ewangelickiego zamordowali 26 Polaków.
W latach 1818-1975 miasto było stolicą powiatu wyrzyskiego. Do 1938 r. leżało w woj. poznańskim, później do 1939 w pomorskim a od 1945 – w bydgoskim. Po reformie administracyjnej w 1975 roku terytorium powiatu zostało podzielone pomiędzy nowe (mniejsze) województwo bydgoskie i województwo pilskie. Powiatu nie przywrócono także w roku 1999 a miasto włączono do powiatu pilskiego w woj. wielkopolskim.
[edytuj] Znane osoby
- w 1734 urodził się Franciszek Ksawery Rydzyński późniejszy biskup chełmiński oraz senator Księstwa Warszawskiego
- w 1912 urodził się Wernher von Braun
- urodził się pisarz Michał Mędlewski
- urodziła się siatkarka Urszula Bejga
[edytuj] Gospodarka
W Wyrzysku znajduje się kilka niewielkich przedsiębiorstw produkcyjnych. Działa tu Przedsiębiorstwo Budowlane "PBR" S.A. jak i DOMBUD Zakład Budownictwa Ogólnego Wiesław Fenske.
[edytuj] Zabytki
- kościół św. Marcina składający się z nawy bocznej i wieży - dawnej świątyni neogotyckiej z lat 1859-1860 oraz nawy głównej zbudowanej w 1946; część neogotycka nakryta jest w prezbiterium sklepieniem krzyżowo-żebrowym, w pozostałej części stropem belkowym; we wnętrzu:
- dwór z połowy XIX w.
- młyn wodny z muru pruskiego
- dawna synagoga z 2. połowy XIX w.
- domy eklektyczne i secesyjne z końca XIX w. i początku XX w.
- wczesnośredniowieczne grodzisko stożkowate "Czubatka"
- pomniki i miejsca pamięci:
- pomnik 26 ofiar hitleryzmu
- głaz upamiętniający gen. Władysława Andersa z 1992
- na cmentarzu pomnik i kwatera żołnierzy Armii Czerwonej, mogiła ofiar hitleryzmu oraz tablica na miejscu egzekucji w 1939[potrzebne źródło]
[edytuj] Przyroda
- w odległości 3-4 km na południe od miasta stroma krawędź Doliny Noteci, z kulminacją na Dębowej Górze (194 m n.p.m.)
- wzdłuż szosy do Osieka szereg pomnikowych drzew, m.in. dębów i lip
[edytuj] Sport
- Wyrzyski Ludowy Klub Sportowy Łobzonka
[edytuj] Zobacz też
Przypisy
- ↑ Ludność. Stan i struktura w przekroju terytorialnym (Stan w dniu 31 XII 2009 r.). Warszawa: Główny Urząd Statystyczny, 2010-06, s. 105. ISSN 1734-6118. [dostęp 16 lipca 2010].
[edytuj] Linki zewnętrzne
- Strona internetowa Wyrzyska
- Mapy: Emapi • Google Maps • Targeo • Zumi
- Zdjęcia satelitarne: Google Maps • Wikimapia • Zumi
|
|||||||||||||||||
|
||||||||||||||||
|
||||||||||||||
