Wyspa Odrodzenia

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
zdjęcie satelitarne, listopad 1994

Wyspa Odrodzenia (ros. Остров Возрождения – Ostrow Wozrożdienija; po uzbecku Tiklanish orollari), do około 2001 roku wyspa na Jeziorze Aralskim, obecnie – w wyniku systematycznego obniżania się poziomu wody – półwysep. Znajduje się głównie w południowej części jeziora i rozciąga się południkowo, rozdzielając dawne Wielkie Jezioro, jak nazywano niegdyś południową, większą część Jeziora Aralskiego, na dwie części – wschodnią i zachodnią. Terytorium to dzieli granica pomiędzy Kazachstanem a Uzbekistanem, przy czym delimitacji ani demarkacji terenu nie dokonano, toteż pozostaje on terytorium spornym.

mapa Jeziora Aralskiego z 1853; pośrodku widoczne Carskie Wyspy
tworzenie się pomostu lądowego pomiędzy lądem stałym a południowym brzegiem wyspy

Pierwsi europejscy podróżnicy i kartografowie dotarli do Jeziora Aralskiego w XVIII wieku (m.in. Dmitrij Gładyszew i Iwan Murawin w 1740). Na mapach z tamtych czasów na Jeziorze Aralskim widoczne są bardzo liczne wyspy, zresztą kazachska i uzbecka nazwa jeziora – Arał tengyzy i Orol dengizi – oznacza "Morze Wysp". Na mapie Aleksieja Butakowa z roku 1853 widoczny jest m.in. archipelag Carskich Wysp (przybliżone współrzędne geograficzne 45°10'N 59°10'E), z których dwie największe nazwane są Wyspą Mikołaja I oraz Wyspą Carewicza. Kilkadziesiąt kilometrów na południe od Carskich Wysp znajdują się dwie kolejne (Bellingshausena i Łazariewa). Wszystkie te wyspy, w miarę wysychania Jeziora Aralskiego na przestrzeni XX wieku[1] powiększały swoje terytorium, by w rezultacie połączyć się w dużą wyspę, którą nazwano Wyspą Odrodzenia[2]. Południowy skraj tej wyspy latem 2001 połączył się z uzbeckim brzegiem jeziora[3], zamieniając wyspę w półwysep, a wkrótce oczekiwane jest połączenie się również północnego cypla dawnej wyspy z brzegiem kazachskim, przez co dawne Jezioro Aralskie, a ściślej jego południowa część rozdzielona zostanie na dwie części – wschodnią i zachodnią.

W 1948 wybudowano na wyspie tajne laboratorium testowania broni biologicznej. Przy laboratorium znajdowało się zamieszkane przez ok. 1500 osób osiedle o nazwie Kantubek (Кантюбек) i drugie o nazwie Wozrożdienije (Возрождениe), obydwa obecnie opustoszałe i zrujnowane. Na zdjęciach satelitarnych tej okolicy widoczne jest także duże lotnisko z czterema krzyżującymi się pasami startowymi[4], z których najdłuższy ma blisko 3 km długości. W laboratorium hodowano, testowano i przechowywano odmiany m.in. wąglika i licznych innych bakterii mogących służyć do wywoływania epidemii na terytorium przeciwnika. Laboratorium zostało opuszczone w roku 1991, a wiele spośród znajdujących się tam pojemników ze śmiercionośną zawartością (m.in. z przetrwalnikami wąglika) nie zostało zniszczonych ani prawidłowo zabezpieczonych przed uszkodzeniem (w tym m.in. przed korozją). Skala zagrożenia, jakiego można obawiać się po tym laboratorium znana jest między innymi dzięki uciekinierowi ze Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich, Kantajanowi Alibekowowi, który kierował sowieckim programem wąglika w broni biologicznej w innym kazachskim centrum broni biologicznej, w Stepnogorsku. Porzucone i rdzewiejące pojemniki z bakteriami wyhodowanymi na Wyspie Odrodzenia mogą się rozszczelnić i wówczas za pośrednictwem ptaków[5] – a od 2001 roku, kiedy wyspa stała się półwyspem i ma już połączenie lądowe z resztą kontynentu, również za pośrednictwem zwierząt lądowych, np. gadów takich jak węże – zarazki mogą być rozwleczone wokoło i w rezultacie zagrozić ludziom.

Na wiosnę i latem 2002 Brian Hayes, amerykański biochemik, poprowadził 113-osobową ekspedycję, która na mocy porozumienia między rządami Uzbekistanu i USA zneutralizowała od 100 do 200 ton wąglika. Koszt tej trzymiesięcznej operacji wyniósł około 5 milionów dolarów.

Przypisy

  1. proces ten przyspieszył znacznie po roku 1960, kiedy dały o sobie znać skutki nieprzemyślanej gospodarki Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich, zużywającej zasoby wodne rzek zasilających jezioro do nawadniania upraw bawełny i kiedy doszło do regionalnej katastrofy ekologicznej
  2. równocześnie okoliczne płycizny przekształciły się w nowe wyspy, które przez pewien czas nosiły samodzielne nazwy – np. Koнстантин (Konstantin), Комсомольская (Komsomolskaja), a później połączyły się z główną wyspą
  3. zob. fotografia po lewej na dole
  4. współrzędne geograficzne 45°9'29.53"N, 59°17'46.86"E
  5. od czasu nasilenia się procesu degradacji Jeziora Aralskiego ptaki są jednak w jego okolicy coraz rzadziej spotykane

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

Na mapach: 45°09′30″N 59°17′47″E/45,158333 59,296389