Wyspa Sobieszewska

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Herb Gdańska Wyspa Sobieszewska
osiedle Gdańska
Miasto Gdańsk
Status osiedle
W granicach Gdańska 1 grudnia 1973
Powierzchnia 35,79 km²
Ludność (2011)
 • liczba ludności
 • gęstość

3443[1]
96 os./km²
Położenie na planie Gdańska
Położenie na planie Gdańska
Położenie na mapie Gdańska
Mapa lokalizacyjna Gdańska
Wyspa Sobieszewska
Wyspa Sobieszewska
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Wyspa Sobieszewska
Wyspa Sobieszewska
Ziemia 54°20′11″N 18°52′29″E/54,336389 18,874722Na mapach: 54°20′11″N 18°52′29″E/54,336389 18,874722
Commons Galeria zdjęć w Wikimedia Commons
Plaża w Sobieszewie
Prom obok mostu w Sobieszewie
Port rybacki w Świbnie

Wyspa Sobieszewska – osiedle Gdańska położone na wyspie w ujściu Wisły.

Geografia[edytuj | edytuj kod]

Wyspa Sobieszewska – wyspa, od 1973 roku leżąca w granicach Gdańska, otoczona jest:

W najszerszym miejscu wyspa ma ok. 10 km szerokości równoleżnikowej, a w najdłuższym miejscu ok. 6 km długości południkowej.

Południe wyspy jest równinne i bezleśne. Północ porasta Las Mierzei z wydmami w pasie nadmorskim. Najwyższym wzniesieniem jest Góra Mew o wysokości 32 m n.p.m. Na terenie Wyspy panuje łagodny mikroklimat.

Przyroda[edytuj | edytuj kod]

Na terenie Wyspy Sobieszewskiej można spotkać ponad 300 gatunków ptaków, które zatrzymują się tam w swoich migracjach. Niektóre z nich odbywają lęgi, inne zimują na pobliskich wodach, a pozostałe odwiedzają wyspę podczas okresu jesiennych wędrówek. Dlatego powstały tutaj dwa rezerwaty ornitologiczne:

Na terenie rezerwatu Ptasi Raj od 2003 roku funkcjonuje ścieżka przyrodniczo-dydaktyczna. Na wyspie występują także rzadkie gatunki roślin, jak storczyk kruszczyk rdzawoczerwony i mikołajek nadmorski. Wyspa Sobieszewska posiada status „wyspy ekologicznej”.

Jeziora znajdujące się na terenie Wyspy:

Obydwa jeziora leżą na terenie rezerwatu Ptasi Raj. Pomiędzy Wisłą Śmiałą, Morzem i Jeziorem Ptasi Raj znajduje się piaszczysta Mierzeja Messyńska.

Przy ul. Kwiatowej na prywatnej posesji rośnie pomnik przyrody - dąb szypułkowy o obwodzie przy powołaniu 470 cm[2].

Historia[edytuj | edytuj kod]

Na terenie Wyspy odnaleziono ślady osadnictwa z okresu neolitycznego (2000-1700 p.n.e.). Mieszkali tu głównie przedstawiciele kultury rzucewskiej, trudniący się rybołóstwem i myślistwem. W XIV i XV wieku przez teren Wyspy przechodził trakt łączący Gdańsk z Królewcem, a przy nim dwie duże karczmy (Kreczem Newefehre i Kreczem Boemsagk), przy których zaczęły tworzyć się duże osady, w tym Bohnsack (niem. worek fasoli) – późniejsze Sobieszewo.

Przynależność administracyjna terenu Wyspy Sobieszewskiej zmieniała się wielokrotnie na przestrzeni wieków, najczęściej przechodząc między Prusami a miastem Gdańskiem. W okresie rozbicia dzielnicowego była to część księstwa pomorsko-gdańskiego, w okresie krzyżackim komturstwa gdańskiego, a następnie część Gdańska jako Żuławy Gdańskie. Jak pisze Waldemar Nocny: „Począwszy od roku 1472 Rada Miejska oddawała majątki przekazane w jej ręce przez króla polskiego w 1454 roku pod zastaw obywatelom miasta, którzy ponieśli największe nakłady finansowe w czasie wojny z Zakonem Krzyżackim”[3]. Tereny wyspy należały do Gdańska do 1793 r. (II rozbiór Polski), a następnie przeszły we władanie Prus. Po klęsce Prus w wojnie prusko-francuskiej (1806) weszły do ustanowionego przez Napoleona autonomicznego miasta Gdańska. Kongres Wiedeński (1815) znów poddał te tereny pod panowanie pruskie. W okresie międzywojennym Wyspa Sobieszewska znów wchodziła w skład Wolnego Miasta Gdańska.

Granice Wyspy Sobieszewskiej ukształtowały dwa ważne wydarzenia: przedarcie się wezbranej po roztopach Wisły przez miejscowość Górki w 1840 r. oraz stworzenie kolejnego – do chwili obecnej głównego – ujścia rzeki w 1895 r., tym razem siłami człowieka. Niedługo po pierwszym z wydarzeń przebywał w tych stronach Wincenty Pol, który opisał je na podstawie relacji świadków: „Od połowy stycznia 1840 roku sparły się wody średniej Wisły (...). Wisła nie mając w ten sposób kiedy ulać wód swoich, wezbrała na brzegach i zagrażała zniszczeniu całej okolicy. Aż 1 lutego 1840 roku w nocy wyrżnęła się nowym korytem wprost ku morzu (...). To nowe koryto nie ma dotąd nazwiska; a że się Wisła tak poczciwie i raźno ku morzu przebrała – nazwijmy ją tutaj „Śmiałą Wisłą”[4].

Na przełomie XVIII i XIX wieku w okolicy brzegu morskiego wystawiono nadbrzeżny pawilon wypoczynkowy obsługujący coraz liczniejszych kuracjuszy. Znajdowało się tam również kąpielisko. Nieco później, w 1906 roku, zbudowano nad Wisłą Dom Kuracyjny według projektu W. Helda.

W latach 1933-1945 w Orlu (niem. Weidel) przy ul. Lazurowej 4, zlokalizowana była tzw. „Forsterówka”, rezydencja gauleitera i obergruppenführera SS Alberta Forstera, określanego mianem „Kata Pomorza”. Tu szkolono funkcjonariuszy pobliskiego obozu koncentracyjnego Stutthof. Pod koniec II wojny światowej wyspa stanowiła punkt etapowy dla niemieckich uciekinierów, których ewakuowano się na Hel i dalej na Zachód. Jak wspomina Hans Schaufler, porucznik Panzer-Regimentes 35: „znaleźliśmy się na piaszczystej wyspie, jako że delta Wisły rozpościerała się na szerokość około 60 km od Neufahrwasser do Elbing. Nazwaliśmy ten kawałek lądu wśród wody, pomiędzy Schiewenhorst i Neufahr, Wisłą i Bałtykiem – Schnakenburg-Insel (Komarową Wyspą). Tutaj, poza zasięgiem sowieckiej artylerii, kłębił się niesamowity tumult ludzi. Gwar różnojęzyczny tych ludzi z wszystkich ziem Pana Boga przywodził nieodparcie historię budowy wieży Babel, nie tylko dlatego, że wszystko działo się między dwoma rzekami. Wszędzie kopano i grzebano z wielkim przejęciem. Prawie wszystkie narody Europy były tu reprezentowane”[5].

W 1973 roku Wyspę w całości włączono w granice administracyjne Gdańska.

Do roku 2000 na Wyspie znajdował się najdalej na wschód wysunięty 23 dywizjon rakietowy Obrony Powietrznej.

Atrakcje turystyczne[edytuj | edytuj kod]

Osiedla[edytuj | edytuj kod]

Chata rybacka z wędzarnią w Górkach Wschodnich

Ciekawostki[edytuj | edytuj kod]

  • Jak głosi legenda, nazwa „Sobieszewo” upamiętnia fakt, że w tutejszej karczmie na dłuższy czas zatrzymała się Marysieńka Sobieska.
  • Wyspa ma swoje miejsce w literaturze: oprócz jej słynnego gościa, Wincentego Pola (autora nazwy „Wisła Śmiała”), o wyspie pisali Waldemar Nocny („Reguła Trzech”, „Trzynasty kilometr”) oraz Sebastian Miernicki w książce „Pan Samochodzik i Wyspa Sobieszewska”.
  • W Świbnie przy wyrębie lasu pracował Edward Stachura.[6]
  • Granice dzielnicy nie pokrywają się w całości z linią brzegową Wyspy Sobieszewskiej - część dzielnicy na południe od śluzy w Przegalinie leży na stałym lądzie (rejon ulic: Akwenowej i Urwistej, graniczący z sołectwem Błotnik).

Transport[edytuj | edytuj kod]

Most pontonowy, w tle wyspa

Drogi wyjazdowe z Wyspy:

Przez wyspę przebiega droga wojewódzka nr 501.

Od wielu lat planowana jest budowa nowego mostu zwodzonego na wyspę, który zastąpić ma ulegający licznym awariom obecny most pontonowy.

Gdy stan rzeki Martwa Wisła jest za niski bądź za wysoki, most pontonowy jest zamykany, a otwierane całodobowe połączenie promowe wzdłuż mostu.

Autobusy komunikacji miejskiej na Wyspie[edytuj | edytuj kod]

  • w kierunku centrum Gdańska: 112 i N9 (przez Bogatkę – Przejazdowo), 186 (przez Płonię), 212 (przyspieszona)
  • kursujące po Wyspie: 112 i 212 (Przegalina – Świbno – Sobieszewo -> Dworzec Główny), 512 (Sobieszewo – Sobieszewska Pastwa – Przegalina), 186 (Górki Wschodnie – Sobieszewo -> Dworzec Główny)

Przypisy

  1. Podział administracyjny Gdańska – Gdańsk – oficjalna strona miasta.
  2. Wykaz i mapa lokalizacji pomników przyrody na terenie miasta Gdańska. [dostęp 15-06-2014].
  3. W. Nocny, Wyspa Sobieszewska, Gdańsk 2008, s. 47.
  4. W. Pol, Na lodach. Na wyspie. Na groblach, Gdańsk 1898, s. 141.
  5. Za: W. Nocny, op. cit., s. 76.
  6. Wspomina o tym Krzysztof Rutkowski: http://hell.pl/yola/rutkowski/sww001.html.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]