Wyspy Szczęśliwe

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania

Wyspy Szczęśliwe (gr. Μακάριοι Νήσοι Makárioi Nḗsoi lub Wyspy Szczęśliwych gr. Μακάρων Νήσοι Makárōn Nḗsoi) – w mitologii greckiej część Hadesu – miejsce, dokąd (według niektórych wierzeń) mieli się udawać cnotliwi zmarli, by tam zaznawać wiekuistego spokoju.

Identyfikacja i położenie[edytuj | edytuj kod]

Lokowano je jako wyspy położone na zachód od Libii - za Słupami Heraklesa, na Atlantyku. Według niektórych wersji mitologii właśnie na tych wyspach - a nie w górach Atlasu - znajdować się miał Ogród Hesperyd. Szczegółowy ich opis podawał Pindar w Odach olimpijskich, oraz jego naśladowcy, umiejscawiając tam postaci takie, jak Achilles, Alkmena, Kadmos, Diomedes, Likos, Medea, Peleus, Penelopa, Radamantys i Telegon.

W późniejszej mitologii identyfikowano je (przynajmniej co do funkcji) z Polami Elizejskimi, jak z miejscem uświęconym przez piorun (elyseum), gdzie Zeus poraził piorunem Semele. Taką informacje podaje bizantyjska encyklopedia Suda oraz Ioannes Tzetzes (ok. 1110-1185), umiejscawiając jednak Pola Elizejskie w cytadeli (akropol) w Tebach, czyli rozumiejąc "Wyspy Szczęśliwe" tylko przenośnie.

Przy innych próbach lokalizacji geograficznej toponimów mitologii greckiej Wyspy Szczęśliwe identyfikowane były często z Wyspami Kanaryjskimi. Wydaje się, że jako pierwszy takiej identyfikacji dokonał Flawiusz Filostrat[1] utożsamiając Wyspy Szczęśliwe z wyspami mauretańskimi, nad którymi panował berberyjski król Numidii i Cezarei - Juba II. Poczynając od XII w. jako takie identyfikowali je zwłaszcza Portugalczycy i Hiszpanie.

Idąc za tą identyfikacją, od gr. nazwy Wysp Szczęśliwych wulkaniczne wyspy położone na północno-wschodnim Atlantyku, przy wybrzeżach Europy i Afryki: Wyspy Kanaryjskie, Azory, Wyspy Zielonego Przylądka, Maderę z przylegającymi wyspami oraz Wyspy Dzikie (Selvagens) nazywa się łączną nazwą Makaronezji. Ta ostatnia nazwa ma znaczenie geofizyczne, botaniczne, a także używana jest w terminologii programów polityki regionalnej Unii Europejskiej[2].

Wyspy Szczęśliwe znane są też z mitologii celtyckiej jako Avalon, wyspa położona na zachodzie, gdzieś w obrębie Wysp Brytyjskich. Podobnie na zachodzie położona jest Czysta Ziemia[3] buddy Amidy oraz Błogosławiona Kraina Aman lub wyspa Numenor z powieści J. R. R. Tolkiena Silmarillion. We wszystkich wersjach są archetypicznymi wyobrażeniami raju - miejsca szczęśliwego życia pozagrobowego.

Znaczenie metaforyczne[edytuj | edytuj kod]

Nazwę "Wyspy Szczęśliwe" nadaje się niekiedy także - metaforycznie innym wyspom i archipelagom, zwł. egzotycznym, na tzw. Morzach Południowych, gdzie życie wydaje się toczyć beztrosko, np. Grenadynom na Morzu Karaibskim, Wyspom Na Wietrze na Polinezji[4], a nawet Wyspom Alandzkim na północnym Bałtyku.

"Wyspy szczęśliwe" jako motyw literacki i kulturowy[edytuj | edytuj kod]

"Wyspy szczęśliwe" są symbolem rzeczywistości wymarzonej, wolnej od cierpień - życia pozagrobowego, życia wypełnionego sensem, marzeń godnych spełnienia (z tego względu towarzyszy on często sprawom związanym z mówieniem o przedwczesnej śmierci - zob. np. refleksje towarzyszące muzyce zespołu Katarsis czy refleksje onkologiczne o. Michała Zioło OP); albo po prostu lepszej przyszłości, czy nawet idylli, arkadii, rzeczywistości pozbawionej codziennych trosk. Dochodzi do tego motyw literacki oddalenia - "Samotnej wyspy" (zob. Thomas Merton, Nikt nie jest samotną wyspą).

Wyspy Szczęśliwe są przedmiotem poszukiwań literackich od czasów starożytności. Najbardziej znane utwory podejmujące ten temat, choć nieopatrzone takim tytułem, to:

W polskiej literaturze o Wyspach Szczęśliwych (wprost lub w metaforze) pisali m.in.:

Pod takim tytułem przełożono także:

Wyspy Szczęśliwe to także tytuł:

Nawiązują w tytule do Wysp Szczęśliwych:

Przypisy

  1. Żywot Apoloniusza z Tiany, V, 3
  2. program Interreg-III
  3. sanskr. Sukhavati, chiń. Jingtu, jap. Jodo
  4. zob. Sverre Holmsen, Polinezyjski pasat, Iskry, Warszawa 1957, 1968