Zdobycie Krakowa

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
(Przekierowano z Wyzwolenie Krakowa)
Skocz do: nawigacja, szukaj
Zdobycie Krakowa w kontekście operacji wiślańsko-odrzańskiej przebiegającej od stycznia do kwietnia 1945
Most Dębnicki na Wiśle zniszczony przez wycofujących się Niemców. W tle Wawel
Kaplica Mariacka na Wawelu po zrzuceniu przez sowieckie lotnictwo bomby lotniczej na dziedziniec Stefana Batorego

Zdobycie Krakowa – walki o Kraków oddziałów 1 Frontu Ukraińskiego 18 stycznia 1945 roku podczas operacji wiślańsko-odrzańskiej.

Niemieckie przygotowania obronne[edytuj | edytuj kod]

W styczniu 1945 roku wobec zbliżającej się do Krakowa Armii Czerwonej, Hans Frank uciekł do Bawarii, gdzie w Neuhaus am Schliersee (obecnie dzielnica miejscowości Schliersee) urządził filię Generalnego Gubernatorstwa w Polsce (Außenstelle des Generalgouvernements Polen). Z Krakowa zabrał, uprzednio zrabowane w Polsce, liczne dzieła sztuki, między innymi dzieła Rembrandta, Rafaela oraz Leonarda da Vinci.

Kraków jako stolica Generalnego Gubernatorstwa był przygotowany do obrony:

  • Obrona „dzielnicy rządowej” – okolice AGH i ulicy Królewskiej
  • Fortyfikacja budynków na skrzyżowaniach ulic i tworzenie wokół nich punktów oporu
  • Wykorzystanie fortów c.k. Twierdzy Kraków rozmieszczonych na wzgórzach pomiędzy Kosocicami i Prokocimiem, a Skotnikami. W grudniu 1944 roku Wehrmacht wykorzystał forty północnego i wschodniego frontu III pierścienia dla organizacji pozycji obronnej, stawiając krótkotrwały opór wojskom radzieckim. Fort 2 (3) „Kościuszko” przemianowany przez Niemców na „Fort Liszt” pełnił rolę centrum łączności oraz centrali telefonicznej. Osobną rolę spełnił fort 43 „Pasternik” jako centrala minerska do odpalenia ładunków wybuchowych w zaminowanym mieście. Dramatu tego oszczędziły Krakowowi jednostki armii podziemnej, niszcząc połączenia kablowe i rozbrajając część ładunków. Wycofując się, Niemcy wysadzili i zniszczyli kilka obiektów.
  • Przygotowania do wysadzenia elektrowni, gazowni, wodociągów
  • Przygotowania do wysadzenia mostów
  • Ciekawym rozwiązaniem były również specjalne betonowe słupy – tzw. „Fallkorper”. W razie potrzeby były one przewracane za pomocą ładunku wybuchowego, powstrzymując w ten sposób zbliżający się pojazd. Tego typu przeszkody można było spotkać w okolicach Placu Dominikańskiego.

Atak sowiecki[edytuj | edytuj kod]

Główne natarcie na samo miasto szło od północnego zachodu przez Bronowice oraz od północy przez Prądnik Czerwony. Bardzo szybko doszło też do zajęcia przez wojska sowieckie przyczółku w Pychowicach. Dla Niemców oznaczało to realne zagrożenie odcięcia drogi odwrotu.

18 stycznia po południu, 317 Pułk Strzelecki zajął Łobzów, 203 Pułk Strzelecki – dworzec towarowy, a 22 Pułk Strzelecki – Olszę i Rakowice. Do Rynku było więc jeszcze parę kilometrów, a zatem trudno mówić o zajęciu miasta właśnie w dniu 18 stycznia.

Dopiero 19 stycznia przed południem pododdziały sowieckie zajęły Stare Miasto. Walki w dzisiejszych południowych dzielnicach oraz na południe od Krakowa (LibertówMogilany) trwały jeszcze do 23 stycznia. Wycofujące się oddziały niemieckie zdołały jedynie wysadzić w powietrze wszystkie mosty na Wiśle. Ostatnie oddziały niemieckie broniły się na Krzemionkach.

W Moskwie oddano 24 salwy z 324 dział, zaś z rozkazu Stalina dowodzona przez gen. płk. Iwana Korownikowa 135 Dywizja Strzelecka (ZSRR) 59 Armii otrzymała miano „krakowskiej”.

Następstwa[edytuj | edytuj kod]

Wojska 1 Frontu Ukraińskiego zajęły większą część Krakowa. Zgodnie z taktyką Koniewa nie prowadzenia w miarę możliwości walk na terenie wyzwalanych miast, żołnierze Armii Czerwonej zostali poinformowani o najważniejszych i najcenniejszych obiektach zabytkowego miasta i wiedzieli, że ich zadaniem jest nie tylko zdobycie, ale i ocalenie Krakowa. W swojej książce Czterdziesty piąty Iwan Koniew pisał:

Quote-alpha.png
Rzeczą niezmiernie ważną było osiągnięcie szybkości działań wszystkich wojsk uczestniczących w natarciu na Kraków. Tylko to mogło uratować miasto przed zburzeniem, a chcieliby zdobyć je nietknięte. Dowództwo Frontu zrezygnowało z uderzeń na nie artylerii i lotnictwa.

Miejska Rada Narodowa w Krakowie na uroczystej sesji w dniu 23 kwietnia 1955 nadała marszałkowi Iwanowi Koniewowi honorowe obywatelstwo miasta Krakowa dając wyraz głębokiej wdzięczności mieszkańców miasta dowódcy 1. Frontu Ukraińskiego, którego bohaterskie wojska wyzwoliły Kraków spod okupacji hitlerowskiej i ocaliły go przed zniszczeniem.

W rzeczywistości w trakcie operacji wyzwalania sowiecka artyleria i lotnictwo zniszczyły ponad 450 budynków, w tym doszczętnie kamienice wokół Dworca Głównego. 17 stycznia 1945 na Dziedziniec Stefana Batorego na Wawelu zrzucona została bomba lotnicza, która uszkodziła część zamku oraz katedrę. Po wojnie ukrywano także grabieże i gwałty dokonywane przez żołnierzy Armii Czerwonej na cywilnej ludności miasta oraz represje, jakimi poddawani byli żołnierze Armii Krajowej pomimo pomocy w trakcie wyzwolenia. Kontrowersje budzi informacja o zaminowaniu miasta przez Niemców oraz rozbrojeniu przez sowieckich saperów, powielana po wojnie w książkach i filmach propagandowych jako „manewr, który ocalił Kraków”.

Marszałek Iwan Koniew został odznaczony przez Radę Państwa PRL Krzyżem Wielkim Orderu Wojennego Virtuti Militari za wyzwolenie i ocalenie Krakowa.

Ciekawostki[edytuj | edytuj kod]

  • W latach 80. XX w. ustawiono w Krakowie pomnik marsz. Iwana Koniewa, którego autorem był prof. Antoni Hajdecki. Pomnik zdemontowano w styczniu 1991. Został on na prośbę Rady Narodowej z Kirowa w Rosji przekazany do tego miasta.
  • Zespół Piwnicy pod Baranami nagrał utwór pt. Marszałek Koniew, będący fragmentem wywiadu z prof. Antonim Hajdeckim.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • И. С. Конев: Сорок пятый. Moskwa: Voenizdat, 1966.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]