Xiao’erjing

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
(Przekierowano z Xiao'erjing)
Skocz do: nawigacja, szukaj
Równoległy zapis arabski i chiński w xiao’erjing

Xiao’erjing (chin. trad. 小兒經, chin. upr. 小儿经, pinyin Xiǎo’érjīng, xiao’erjing شِيَوْ عَر دٍ) zwany również jako Xiaojing (chiń. trad. 小經/消經, upr.小经/消经, pinyin Xiǎojīng/Xiāojīng) to zapis języków chińskich takich jak mandaryński (zwłaszcza dialektów Lanyin, Zhongyuan i północnowschodnich) oraz języka dungańskiego za pomocą zmodyfikowanego pisma arabskiego. Jest też używany przez islamskie mniejszości narodowe w Chinach (Hui, Dongxiang, Salarowie).

Xiao’erjing jest pisane od prawej do lewej, tak jak alfabet arabski i pisma pochodne.

Alfabet[edytuj | edytuj kod]

Xiao’erjing składa się z 36 liter, z których cztery reprezentują samogłoski. Na 36 liter składa się 28 zapożyczonych z arabskiego, 4 litery z perskiego, w tym dwie przekształcone i cztery własne.

Spółgłoski[edytuj | edytuj kod]

Alfabet Końcowa-Środkowa-Początkowa Mandaryńska
wymowa
Hanyu Pinyin Arabska

wymowa
Perska

wymowa
Przykład Uwagi
1 Alif-individua.svg Alif-fina.svg [ɑ], [a] a, a-, -a, -a- [ʔ], [aː], [æː] [ʔ], [ɔ], [æ] اَ(阿 ā) samogłoska
2 Baa-individua.svg Baa-finamezakomenca.svg [p]|[b]- b- [b] [b] بَا(爸 bà)
3 Paa-individua.svg Paa-finamezakomenca.svg [pʰ]- p- (brak) [p] پﹾ(婆 pó) zapożyczona z perskiego
4 Taa-individua.svg Taa-finamezakomenca.svg [tʰ]- t- [t] [t] تَا(塔 tǎ)
5 THaa-individua.svg THaa-finamezakomenca.svg [tɕʰ]-, [ɕ]- q-, x- [θ] [s] ثِئ(些 xiē) inna wymowa dla chińskich słów
6 Tahah-individua.svg Tahah-finamezakomenca.svg [tɕʰ]- q- (brak) (brak) ﭤْﻮ(穷 qióng)
7 Jiim-individua.svg Jiim-finamezakomenca.svg [tʂ]- zh- [dʒ] [dʒ] ﺟﹾ(这 zhè) inna wymowa dla chińskich słów
8 CHaa-individua.svg CHaa-finamezakomenca.svg [tʂʰ]- ch- (brak) [tʃ] ﭼﹾ(车 ché) zapożyczona z perskiego
9 HHaa-individua.svg HHaa-finamezakomenca.svg [x]- h- [ħ] [h] ﺣﹾ(河 hé) używane przed -e, -ei, -en, -eng
10 KHaa-individua.svg KHaa-finamezakomenca.svg [x]- h- [x] [x] ﺧﹸ(湖 hú) używane przed -u, -ua, -uai, -uan, -uang, -ui, -un, -uo
11 Daal-individua.svg Daal-fina.svg [t]|[d]-, [tɕ]- d-, j- [d] [d] دٍْ(钉 dīng) oznacza również parę sylab zaczynających się na j-
12 DHaal-individua.svg DHaal-fina.svg [ts]- z- [ð] [z] ذَىْ(在 zài)
13 Raa-individua.svg Raa-fina.svg -[ɹ] -r [r] [r] لِر(粒 lìr) reprezentuje -r końcowe
14 Zai-individua.svg Zai-fina.svg (brak) (brak) [z] [z] زَكَاة(zakat) używane tylko do zapisu arabskich zapożyczeń
15 Jaa-individua.svg Jaa-fina.svg [ʐ]|[ɻ]- r- (brak) [ʒ] ژﹾ(热 rè) zapożyczona z perskiego
16 Siin-individua.svg Siin-finamezakomenca.svg [s]-, [ɕ]- s-, x- [s] [s] سٍ(信 xìn) również używana z paroma sylabami zaczynającymi się na s- i sh-
17 Saa-individua.svg Saa-finamezakomenca.svg [s]- s- (brak) (brak) SaaKasrah.svg(思 sī) używana tylko dla tonu wchodzącego
18 SHiin-individua.svg SHiin-finamezakomenca.svg [ʂ]-, [ɕ]- sh-, x- [ʃ] [ʃ] شِ(是 shì) również używana z paroma sylabami zaczynającymi się na x-
19 SSaad-individua.svg SSaad-finamezakomenca.svg [s]- s- [sˁ]|[sˠ] [s] صْ(色 sè)
20 DDaad-individua.svg DDaad-finamezakomenca.svg (brak) (brak) [dˁ]|[ðˠ] [z] الْضَّاد(Świat arabski) używana tylko do zapisu arabskich zapożyczeń
21 Caa-individua.svg Caa-finamezakomenca.svg [tsʰ]- c- (brak) (brak) ڞْ(册 cè)
22 TTaa-individua.svg TTaa-finamezakomenca.svg [ts]- z- [tˁ]|[tˠ] [t] طٌ(遵zūn) inna wymowa dla chińskich słów
23 ZZaa-individua.svg ZZaa-finamezakomenca.svg [ts]- z- [ðˁ]|[ðˠ] [z] ظْ(作zuò) inna wymowa dla chińskich słów
24 Ain-individua.svg Ain-finamezakomenca.svg [ə] e, e-, -e, -e- [ʕ] [ʔ] ﻋﹶ(恶 è) w chińskich wyrazach samogłoska, ale w wyrazach pochodzenia arabskiego i perskiego spółgłoska
25 GHain-individua.svg GHain-finamezakomenca.svg (brak) (brak) [ɣ]|[ʁ] [ɣ], [q], [ɢ], [x] غَبْن(szalbierstwo) używane tylko do zapisu zapożyczeń arabskich
26 Faa-individua.svg Faa-finamezakomenca.svg [f]- f- [f] [f] فِ(废 fèi)
27 Qaaf-individua.svg Qaaf-finamezakomenca.svg [k]|[ɡ]- g- [q] [q], [ɢ] قَ(个 ge) inna wymowa dla chińskich słów
28 Kaaf-individua.svg Kaaf-finamezakomenca.svg (brak) (brak) [k] (brak) كَلِمَة (przysłowie) używane tylko do zapisu zapożyczeń arabskich
28 Kahah-individua.svg Kahah-finamezakomenca.svg [kʰ]- k- (brak) [k] ﮎْ(可 kě) zapożyczona z perskiego
29 Gaaf-individua.svg Gaaf-finamezakomenca.svg (brak) (brak) (brak) [ɡ] گنج(skarb) używane tylko do zapisu zapożyczeń perskich
30 NGaa-individua.svg NGaa-finamezakomenca.svg [ŋ]-, [ɲ]- ng-, gn- (brak) (brak) ݣْا(仰 ngǎng) rzadko używana, zazwyczaj do zapisu [ŋ]- na początku wyrazu (Ningxia i Mongolia Wewnętrzna) lub [ɲ]- na początku wyrazu (Gansu i Qinghai)
31 Laam-individua.svg Laam-finamezakomenca.svg [l]- l- [l]|[lˁ] [l] لِ(里 lǐ)
32 Miim-individua.svg Miim-finamezakomenca.svg [m]|[n]- m-, n- [m] [m] مِ(秘 mì)
33 Nuun-individua.svg Nuun-finamezakomenca.svg [n]- n- [n] [n] نِ(你 nǐ)
34 Haa-individua.svg Haa-finamezakomenca.svg [x]- h- [h] [h], [ɛ], [æ] هَا(哈 hā) najczęściej używana do zapisu zapożyczeń arabskich, używana przez sylabami zaczynającymi się na -a, -ai, -an, -ang, -ao
35 Waau-individua.svg Waau-fina.svg [u], [ʊ] wu, u-, -u, -u- [w], [uː], [y] [v], [u], [o], [ow] ءُ(无 wú) samogłoska
36 Yaa-individua.svg Yaa-finamezakomenca.svg (brak) (brak) [j], [iː] (brak) يَوْم(Dzień Sądu Ostatecznego) używana tylko do zapisu zapożyczeń arabskich; samogłoska
36 Yaa-Persa-individua.svg Yaa-Persa-finamezakomenca.svg [i], [ɪ] yi, i-, -i, -i- (brak) [j], [i], [e] يَا(呀 ya) samogłoska; zapożyczona z perskiego

Samogłoski i wygłosy[edytuj | edytuj kod]

Znak Mandaryńska
wymowa
Hanyu Pinyin Przykład Uwagi
1 HamzahFatHHah.svglubAlifFatHHah.svg [ɑ] a اَ(阿 ā)
2 FatHHahAlif-malplena.svg -[ɑ] -a دَا(大 dà)
3 YaaFatHHahAlif.svg [iɑ] ya يَا(呀 ya)
4 KasrahAlif-malplena.svg -[iɑ] -ia كِا(家 jiā) używany tylko z sylabami zaczynającymi się na j-, q-, x-, l-
5 WaauFatHHah.svg [uɑ] wa وَ(娃 wá)
6 DammahWaauFatHHah-malplena.svg -[uɑ] -ua قُوَ(刮 guā)
7 (brak) [o] o (brak) rzadko występujący, nie ma zapisu w xiao’erjing
8 (brak) [uo]|[uɔ] wo (brak) rzadko występujący, nie ma zapisu w xiao’erjing
9 AinFatHHah.svg [ə]|[ɤ] e ﻋﹶ(恶è)
10 Sukuun-malplena.svglubFatHHahAin-malplena.svg -[ə]|[ɤ] -e دْ(德 dé)
11 WaauFatHHahAin.svg [uə] wo وْ(我 wǒ)
12 DammahWaauFatHHahAin-malplena.svg -[uə] -uo قُوَع(国 guó)
13 AinFatHHahRaa.svg [ɑɻ] er عَر(儿 ér)
14 Raa-malplena.svg -[ɻ] -r لِر(粒 lìr) „r” końcowe
15 (brak) [ɛ] ê (brak) rzadko występujący, nie ma zapisu w xiao’erjing
16 AlifKasrahYaaHamzah.svg [iɛ] ye اِئ(耶 yē)
17 KasrahYaaHamzah-malplena.svg -[iɛ] -ie كِئ(解 jiě)
18 YaaDammahWaauHamzah.svg [yɛ] yue يُؤ(约 yuē)
19 DammahWaauHamzah-malplena.svg -[yɛ] -üe, -ue كُؤ(决 jué) używany tylko z sylabami zaczynającymi się na j-, q-, x-, l-, n-
20 HamzahKasrah.svglubAlifKasrah.svg [i] yi ءِ(意 yì)
21 Kasrah-malplena.svg -[i] -i ﭼﹺ(其 qí)
22 Kasrah-malplena.svg -[Z-kunMalsuprapunkto.svg] -i ذِ(子 zǐ) używany tylko z sylabami zaczynającymi się na z-, c-, s-
23 Kasrah-malplena.svg -[ɨ] -i ﺟﹺ(知 zhī) używany tylko z sylabami zaczynającymi się na zh-, ch-, sh-, r-
24 AlifFatHHahYaaSukuun.svg [aɪ] ai اَىْ(爱 ài)
25 FatHHahYaaSukuun-malplena.svg -[aɪ] -ai كَىْ(凯 kǎi)
26 (brak) [eɪ] ei (brak) rzadko występujący, nie ma zapisu w xiao’erjing
27 DammahWaauKasrah-malplena.svglubWaauHamzahKasrah-malplena.svg -[eɪ] -ei دِؤ(得 děi)
28 WaauFatHHahYaaSukuun.svg [uaɪ] wai وَىْ(歪 wāi)
29 DammahWaauFatHHahYaaSukuun-malplena.svg -[uaɪ] -uai كُوَىْ(块 kuài)
30 WaauKasrah.svg [ueɪ] wei وِ(为 wèi)
31 DammahWaauKasrah-malplena.svg -[ueɪ] -ui حُوِ(回 huí)
32 HamzahDammah.svglubAlifDammah.svg [u] wu ءُ(无 wú)
33 Dammah-malplena.svglubDammahWaauSukuun-malplena.svg -[u] -u كُو(苦 kǔ)
34 AlifFatHHahWaauSukuun.svg [aʊ] ao اَوْ(奥 ào)
35 FatHHahWaauSukuun-malplena.svg -[aʊ] -ao قَوْ(高 gāo)
36 AinKasrahWaauSukuun.svg [əʊ]|[ɤʊ] ou عِوْ(偶 ǒu)
37 KasrahWaauSukuun-malplena.svg -[əʊ]|[ɤʊ] -ou كِوْ(口 kǒu)
38 YaaFatHHahWaauSukuun.svg [iaʊ] yao يَوْ(要 yào)
39 KasrahYaaFatHHahWaauSukuun-malplena.svg -[iaʊ] -iao كِيَوْ(教 jiào)
40 YaaKasrahWaauSukuun.svg [iəʊ]|[iɤʊ] you يِوْ(有 yǒu)
41 KasrahYaaFatHHahWaauSukuun-malplena.svg -[iəʊ]|[iɤʊ] -iu نِيِوْ(牛 niú)
42 YaaDammahWaauSukuun.svg [y] yu ىُ(与 yǔ)
43 DammahWaauSukuun-malplena.svgiDammahWaauDammah-malplena.svg -[y] -ü, -u نُوُ(女 nǚ) używany tylko z sylabami zaczynającymi się na j-, q-, x-, l-, n-
44 HamzahFatHHatanAlif.svg [an] an ءًا(安 ān)
45 FatHHatanAlif-malplena.svg -[an] -an دًا(但 dàn)
46 AinKasratan.svglubAinDammatan.svglubHamzahDammatan.svg [ən] en ءٌ(恩 ēn)
47 Kasratan-malplena.svglubDammatan-malplena.svg -[ən] -en قٍ(根 gēn)
48 HamzahKasratan.svglubAlifKasratan.svg [in] yin ءٍ(因 yīn)
49 Kasratan-malplena.svg -[in] -in ٿٍ(勤 qín)
50 YaaDammatan.svg [yn] yun ىٌ(孕 yùn)
51 Dammatan-malplena.svg -[yn] -un کﹲ(均 jūn) używany tylko z sylabami zaczynającymi się na j-, q-, x-
52 YaaFatHHatanAlif.svg [iɛn] yan يًا(严 yán)
53 KasrahYaaFatHHatanAlif-malplena.svg -[iɛn] -ian لِيًا(练 liàn)
54 WaauFatHHatanAlif.svg [uan]|[wan] wan وًا(万 wàn)
55 DammahWaauFatHHatanAlif-malplena.svg -[uan] -uan كُوًا(宽 kuān)
56 YaaDammahWaauFatHHatanAlif.svg [yɛn] yuan يُوًا(源 yuán)
57 DammahWaauFatHHatanAlif-malplena.svg -[yɛn] -uan كُوًا(捐 juān) używany tylko z sylabami zaczynającymi się na j-, q-, x-
58 WaauDammatan.svg [uən]|[wən] wen وٌ(问 wèn)
59 Dammatan-malplena.svg -[uən] -un کﹲ(困 kùn)
60 HamzahSukuunAlif.svg [ɑŋ] ang ءْا(昂 áng)
61 SukuunAlif-malplena.svg -[ɑŋ] -ang قْا(刚 gāng)
62 (brak) [əŋ] eng (brak) rzadko występujący, nie ma zapisu w xiao’erjing
63 Kasratan-malplena.svglubSukuunAin-malplena.svg -[ɤŋ] -eng قْع(更 gèng)
64 YaaSukuunKasratan.svg [iŋ] ying ىٍْ(应 yīng)
65 SukuunKasratan-malplena.svg -[iŋ] -ing لٍْ(另 lìng)
66 SukuunWaau-malplena.svg -[ʊŋ] -ong خْو(宏 hóng)
67 YaaSukuunKasrahWaau.svglubYaaSukuunWaau.svg [yʊŋ] yong يْو(用 yòng)
68 SukuunKasrahWaau-malplena.svglubSukuunWaau-malplena.svg -[yʊŋ] -iong ﭤْﻮ(穷 qióng) używany tylko z sylabami zaczynającymi się na j-, q-, x-
69 YaaSukuunAlif.svg [iɑŋ] yang يْا(羊 yáng)
70 KasrahYaaSukuunAlif-malplena.svg -[iɑŋ] -iang لِيْا(良 liáng)
71 WaauSukuunAlif.svg [uɑŋ]|[wɑŋ] wang وْا(忘 wàng)
72 DammahWaauSukuunAlif-malplena.svg -[uɑŋ] -uang كُوْا(况 kuàng)
73 WaauSukuunAin.svg [uɤŋ]|[wɤŋ] weng وْع(翁 wēng)


W zapożyczeniach perskich i arabskich zapisuje się tylko długie samogłoski, krótkie są pomijane. Podczas gdy znaki diakrytyczne oznaczające samogłoski w arabskich i perskich słowach, w chińskich takie znaki nie mogą być pominięte.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]