Yamata no Orochi

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Susanoo zabijający Yamata-no-Orochi namalowany w 1870 przez Toyohara Chikanobu
Susanoo walczący z Yamato no Orochi
Władca Gozu walczący z smokiem
Susanoo no Mikoto obserwujący bestię pływającą pod wodą na obrazie Utagawy Kuniyoshiego (1797-1861)

Yamata no Orochi (jap. 八岐大蛇、八俣遠呂智、八俣遠呂知 Ośmio-rozgałęziony olbrzymi wąż?) lub Orochi (Ośmio-głowy wąż) – legendarny potwór z japońskiej mitologii o ośmiu głowach i ośmiu ogonach. Został zabity przez Susanoo Shintō, boga burz.

Mitologia[edytuj | edytuj kod]

Legendy o Yamata no Orochi pochodzą oryginalnie z dwóch starożytnych tekstów z japońskiej mitologii i historii. W pierwszej wersji z 680 roku n.e. imię smoka zostało zapisane w Kojiki jako 八岐遠呂智, a w wersji z 720 roku n.e. w Nihongi zapisano je jako 八岐遠呂智. W obu wersjach mitu o Orochim bóg burz i wiatrów Susanoo czy też Susa-no-Ō jest wygnany z nieba za oszukiwanie swojej siostry Amaterasu, bogini słońca.

Po wydaleniu z nieba, Susanoo spotyka dwa "Bóstwa ziemskie" (國神) w pobliżu źródła Hi River (簸川), w prowincji Izumo. Bogowie są załamani, ponieważ zostali zmuszeni do oddawania bestii jedną ze swoich córek co roku przez kolejnych siedem lat, a właśnie nadszedł okres gdy muszą poświęcić ósmą z nich Kushi-Inada-hime (jap. 櫛名田比売 grzebień / cudowną księżniczkę pola ryżu?). Kojiki podaje następującą wersję historii:

Tak więc, po wydaleniu, [Jego-Ekscelencja-Szybki-Porywczy-Pan] zstąpił do miejsca [zwanego] Tori-kami w pobliżu źródła rzeki Hi w kraju Izumo. W tym czasie zauważył pałeczki do jedzenia płynące w dół strumienia. Więc Jego-Ekscelencja-Szybki-Porywczy-Pan, myśląc, że ktoś musi zamieszkiwać w górze rzeki, udał się w poszukiwaniu ludzi, gdzie natknął się na starca i staruszkę, którzy trzymali młodą dziewczynę między sobą i rzewnie płakali. Więc postanowił zapytać: "Kim wy jesteście?", na pytanie stary człowiek odpowiedział: "Jestem ziemskim bóstwem, dzieckiem Bóstwa Właściciela-Wielkiej-Góry, a imię nadane mi to Głaszczący-Stopy-Staruszek, a imię mej małżonki to Głaszcząca-Dłonie-Staruszka, z kolej moja córka nosi imię Cudownej-Księżniczki-Pola". Więc Susanoo znowu zapytał: "Co jest przyczyną waszego płaczu ?" [Starzec] odpowiedział:" Pierwotnie miałem osiem młodych córek, ale ośmio-rozwidlony wąż Koshi przybywał raz do roku i je zjadał [jedną], a teraz nadszedł wyznaczony czas gdy przybędzie dlatego płaczemy." Wtedy rzekł do niego: "Jaką przybiera formę ?" , a [starzec] odpowiedział: "Jego oczy są jak akahagachi, ma jedno ciało, a osiem głów i osiem ogonów. Ponadto na jego ciele rośnie mech, a także Chamaecyparis i Cryptomeria. Jest długi na osiem wzgórz i osiem dolin, a jedno jego spojrzenie na brzuchu powoduje ciągłe krwawienie i stan zapalny." (To co tu nazywane jest akahagachi jest nowoczesnym hohodzuki [zimowa-wiśnia]). Następnie Jego-Ekscelencja-Szybki-Porywczy-Pan powiedział do Starego Bóstwa: "Jeśli to jest twoja córka możesz mi ją zaoferować ?", a ten odpowiedział: "Z całym szacunkiem, ale nie znamy twojego imienia." Wtedy on odpowiedział: "Jestem starszym bratem Wielkiego-Bóstwa-Sierpniowego-Błyszczącego-Nieba, a teraz zstąpiłem z nieba." Wtedy Bóstwa Głaszczący-Stopy-Staruszek i Głaszcząca-Dłonie-Staruszka padły na kolana i powiedziały:"Jeśli tak ma być, z szacunkiem oferujemy [ją dla ciebie]". Więc Jego-Ekscelencja-Szybki-Porywczy-Pan, jednocześnie biorąc za żonę młodą dziewczynę zamienił ją w grzebień o niezliczonych zębach, który trzymał w swoich włosach, po czym powiedział do Bóstw Głaszczącego-Stopy-Staruszka i Głaszczącej-Dłonie-Staruszki: "Wydestylujcie osiem razy wyrafinowany trunek. Należy także w całym ogrodzeniu przygotować osiem wejść, a w każdym postawić bramę, a w nich postawić [również] osiem platform. Na każdej platformie należy postawić pojemnik na alkohol i nalać do każdego z nich ośmiokrotnie destylowane wyrafinowane trunki i czekać." Więc gdy czekali po przygotowaniu wszystkiego zgodnie z jego rozkazami, ośmio-rozwidlony wąż przyszedł tak jak [staruszek] powiedział i natychmiast zanurzył głowę w każdej kadzi pijąc alkohol. Gdy skończył pić był zbyt nietrzeźwy, aby utrzymać w powietrzu [głowy], więc upadł na ziemię i zasnął. Następnie Jego-Ekscelencja-Szybki-Porywczy-Pan wyciągnął swoją szablę i pociął węża na kawałki, tak, aby płynąca tam rzeka Hi zmieniła się w rzekę krwi. A gdy próbował przeciąć ogon, krawędź miecza sierpa złamała się. Uważając, że to dziwne, iż jego miecz został zniszczony, spojrzał w miejsce, gdzie uderzył, i odnalazł wielki miecz. Zabrał dziwny miecz i przekazał go swojej siostrze Wielkiemu-Bóstwu-Sierpniowego-Błyszczącego-Nieba. Był to Wielki Miecz-Trawosiecz. (Chamberlain 1919:71-3)


Porównując tą wersję do tej opisanej w Nihongi (Aston 1896:1:52-53) Yamata no Orochi "to było osiem rozwidlonych głów i osiem rozwidlonych ogonów, a jego oczy były czerwone, jak zimowe wiśnie, a na plecach rosły jodły i cyprysy. Rozciągał się on na osiem wzgórz i osiem dolin." Nazwy botaniczne użyte do opisania Orochi to akahagachi lub hoozuki ("zimowa wiśnia lub japońska latarnia, Physalis"), hikage ("mech, Lycopodiopsida"), Hinoki ("Japoński cytrus, Chamaecyparis") oraz Sugi ("Japoński cedr , Cryptomeria").

Legendarny miecz Kusanagi-no-Tsurugi wraz z Yata no Kagami i Yasakani-no Magatama są trzema Japońskimi regaliami cesarskimi.

Etymologia[edytuj | edytuj kod]

Japońska nazwa orochi (大蛇) pochodzi od starego japońskiego woröti (z regularnym o- z wo- , Miller 1971:25-7), ale jej etymologia jest enigmatyczna. Oprócz tego starożytnego znaczenia Orochi jego zapis w kanji (大蛇) jest często wyrażany w daija jako "wielki wąż, duży wąż".

Carr (1990:169) stwierdza, że japońscy uczeni schylają się ku wersji iż Orochi pochodzi od woröti, a zachodni językoznawcy sugerują iż jest to zapożyczenie z austronezyjskich, tungusko-mandżurskich i indoeuropejskich języków. Najprawdopodobniejszym wnioskiem etymologicznym jest to iż japońskie o- z 尾 oznacza "ogon" (czyli tam, gdzie Susanoo odkrył święty miecz), ō 大 to "wielki, wielki", lub oro 峰 oznacza "szczyt, szczyt", a -chi oznacza "Bóg, duch" (był spokrewniony z smokiem rzeki).

Analogie mitologiczne[edytuj | edytuj kod]

Polycephaly lub wielogłowe zwierzęta są rzadkością w biologii, lecz dość często spotykane w mitologii i heraldyce. Wielogłowy smok, podobnie jak 8-głowy Orochi i 3-głowy Trisiras, są częstym motywem w mitologii porównawczej. Na przykład, wielogłowy smok w mitologii greckiej to Bóg Wiatru Tyfon którego potomstwo posiadało wiele głów, w tym 9-głową Hydrę lernejską zabita przez Herkulesa czy tez smok Ladon.

Dwa inne przykłady pochodzą z japońskiego buddyzmu, które zostały przeniesionego z indyjskich mitów o smokach. Benzaiten czy też japońska Saraswati rzekomo zabiła 5-głowego smoka na wyspie Enoshima w 552 r. n.e. oraz Kuzuryū 九頭龍 "9-głowy smok", pochodzący od Nagaraj króla wężów Vasuki i Shesha, jest czczony w Sanktuarium w Togakushi, w prefekturze Nagano. (Porównywany z Jiutouniao 九頭鳥 "dziewięcio-głowy ptak" z mitologii chińskiej.)

Japoński Yamata no Orochi jest porównany z wielogłowymi smokami i wężami z różnych kultur m.in.:

  • Balaur w Rumuńskiej Mitologii
  • Bune w Chrześcijańskiej Demonologii
  • Kāliyā w Indyjskiej Mitologii
  • Nehebkau w Egipskiej Mitologii
  • Żmij w Słowiańskiej Mitologii

W kulturze popularnej[edytuj | edytuj kod]

  • Orochi pojawił się w japońskim filmie z 1959 roku pod tytułem "The Three Treasures".
  • Yamata no Orochi pojawił się w animowanym filmie z 1963 "Mała księżniczka i ośmiogłowy smok".
  • Orochi pojawił się również w remaku filmu z 1994 pod tytułem "Orochi, Ośmiogłowy smok".
  • W 2001 roku w filmie "Godzilla, Mothra i King Ghidorah: Wielka bitwa potworów", King Ghidorah, przeciwnik Godzilli jest podobny do Yamata no Orochi.
  • W latach 2004-2005 Orochi pojawił się jako przeciwnik w mandze (i anime) "Kapłanki przeklętych dni".
  • Orochi jest jednym z bossów w grze z 2006 roku Capcomu - "Ōkami".
  • Yamata no Orochi to forma ducha stróża Ryo z mangi (i anime) "Król Szamanów".

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Aston, William George, 1896. Nihongi: Chronicles of Japan from the Earliest Times to A.D. 697. 2 vols. Kegan Paul. 1972 Tuttle reprint.
  • Benedict, Paul K. 1985. "Toppakō: Tōnan Ajia no gengo kara Nihongo e 突破口等東南アジアの言語から日本え," Nishi Yoshio 西義郎, tr. Computational Analyses of Asian and African Languages 25.
  • Benedict, Paul K. 1990. Japanese Austro/Tai. Karoma.
  • Carr, Michael. 1990. "Chinese Dragon Names", Linguistics of the Tibeto-Burman Area 13.2:87-189.
  • Chamberlain, Basil H., tr. 1919. The Kojiki, Records of Ancient Matters. 1981 Tuttle reprint.
  • Littleton, C. Scott. 1981. "Susa-nö-wo versus Ya-mata nö woröti: An Indo-European Theme in Japanese Mythology." History of Religions 20:269-80.
  • Miller, Roy Andrew. 1971. Japanese and the Other Altaic Languages. University of Chicago Press.
  • Miller, Roy Andrew. 1987. "[Review of] Toppakō: Tōnan Ajia no gengo kara Nihongo e … By Paul K. Benedict. Translated by Nishi Yoshio." Language 63.3:643-648.
  • Smith, G. Elliot. 1919. The Evolution of the Dragon. London: Longmans, Green & Company.
  • Visser, Marinus Willern de. 1913. The Dragon in China and Japan. J. Müller.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]