Yotsuya-kaidan

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj

Tōkaidō-Yotsuya-kaidan (jap. 東海道四谷怪談?) - jest to japońska sztuka teatralna stworzona przez pisarza Nanbokiego Tsuruyę IV w 1825 roku. Opowiada o tragicznych losach Oiwy i jej męża - Iemona Tamiyi.

Sztuka została wystawiona po raz pierwszy w lipcu 1825 roku w teatrze Nakamuraza w Edo (dzisiejszym Tokio). Pierwotna wersja posiadała dwa dramaty połączone ze sobą: Kana-dehon Chūshingura (jap. 仮名手本忠臣蔵 Skarbiec wasalnej lojalności?) oraz ten utwór; które były wystawiane w ciągu dwóch dni. Pierwszego dnia wystawiono Kana-dehon Chūshingura (akt I do aktu VI), a następnie Tōkaidō-Yotsuya-kaidan - akt I do aktu III. Drugiego dnia zaczęto od sceny z kanałem Onbo. Odegrano potem Kana-dehon Chūshingura od aktu VII do XI, Tōkaidō-Yotsuya-kaidan od aktu IV do V.

Obecnie istnieje w znacznie skróconej wersji i zazwyczaj interpretuje się jako opowiadanie - Ghost Story of Yotsuya.

Treść[edytuj | edytuj kod]

Treść dramatu jest podzielona na dwie części. Pierwsza opowiada o dwóch służących, którzy zamordowali swoich mistrzów. Zostali złapani i straceni jeszcze tego samego dnia. Druga przedstawia samuraja, który odkrył, że jego nałożnica romansuje ze służącym. Mściwy samuraj zabił ich oboje, następnie przybił do drewnianych drzwi i wrzucił do rzeki Kanda.

Iemon, bezrobotny rōnin, żonaty z Oiwą, zmuszony zostaje do robienia papierowych parasoli, aby utrzymać siebie, Oiwę oraz ich syna. Jest to praca dość upokarzająca dla mężczyzny, przez co żywi on urazę do swojej żony.

Pewnego dnia poznaje wnuczkę bogatego sąsiada, w której się zakochuje z wzajemnością. Pragnąc poślubić młodą kobietę, Iemon postanawia otruć Oiwę. W tym celu podaje jej 'lekarstwo' mające przywrócić jej siły. Choć trucizna jej od razu nie zabija, ale za to bardzo ją oszpeca: kobiecie zaczynają wypadać włosy, a jedno oko wypływa z oczodołu. Wkrótce Oiwa umiera.

Kiedy służący - Kohei Kobote uświadamia sobie morderstwo, Iemon oskarża go o kradzież i także jego zabija. Ciało Oiwy oraz Kobote przybija do drewnianych drzwi i wrzuca do płynącej nieopodal rzeki.

Choć nie istniały już przeszkody, by główny bohater nie mógł się ożenić, w dniu ślubu dochodzi do tragicznego wydarzenia: kiedy Iemon podniósł welon małżonki, ujrzał zniekształconą twarz Oiwy. Przestraszył się tak bardzo, że chwycił leżącą niedaleko katanę i obciął głowę nowo poślubionej małżonce.

Przerażony po tym zdarzeniu, postanowił pójść do domu nowego teścia, aby poinformować go o swojej zbrodni, lecz po drodze spotkał ducha Kohei, co skończyło się pozbawieniem głowy swojego teścia.

Duch Oiwy prześladuje go na każdym kroku. Gdziekolwiek się uda, widzi jej zniekształcone oblicze.

Pewnego dnia Iemon udaje się nad rzekę, aby łowić ryby i odpocząć. Gdy w wodzie widzi drewniane drzwi z przybitymi zwłokami Oiwy i Kohei, ogarnia go przerażenie i ucieka do małej chatki w górach. Po chwili jednak liny i winorośle przemieniają się w węże, a dym z ogniska we włosy Oiwy. Niedługo potem, Iemon spotyka Yomoshichiego - brata Oiwy, który z chęci pomszczenia śmierci swej siostry, zabija go.

Adaptacje[edytuj | edytuj kod]

Popularność legendy tłumaczy się na różne sposoby. Przede wszystkim pasowała ona do nastrojów, jakie wówczas panowały. Era Bunsei (1818-1830) była czasem fermentu społecznego i stłumiona pozycja kobiet w społeczeństwie była poważną sprawą. Przemiana z bezsilności w olbrzymią moc była czymś, do czego ludzie mogli się ustosunkować. Oiwa, z delikatnej ofiary przeistoczyła się w potężnego mściciela, podczas gdy Iemon odmienia się z dręczyciela w dręczonego. Co więcej, Oiwa jest duchem bardziej bezpośrednim w zemście niż Okiku, inny popularny duch kabuki. Jest bardziej brutalna. Ten dodatkowy poziom przemocy przyprawiał o dreszcze emocji publiczność, która szukała coraz więcej agresywnych form rozrywki.

Najsłynniejsze jej przedstawienie w teatrze kabuki, to wypływające prawe oko oraz zniekształcona na skutek działania trucizny twarz. Często także jest pokazywana bez włosów, jako inny efekt trucizny (wszak legenda mówi o wypadaniu włosów). Yotsuya-kaidan został wykorzystany do filmów więcej razy, niż jakiekolwiek inne opowiadanie. Dokładna liczba adaptacji jest nieznana, gdyż wiele filmów uległo zniszczeniu podczas okupacji. Ich liczbę jednak szacuje się obecnie na ponad 30 wersji.

Pierwsza ekranizacja powstała w 1912 r., a kolejnych - w latach 1913-1937 - było 18. Niektóre znacznie różniły się od pierwowzoru. Adaptacja z 1942 r. w reżyserii Keisuke Kinoshity, usunęła upiorne elementy i przedstawiła Oiwę jako widmo winnej psychiki jej męża.

Za adaptację najwierniejszą pierwotnej wersji, uważa się dzieło Nobuo Nakagawy z 1959 r., zatytułowane Tōkaidō-Yotsuya-kaidan.

W 1994 r. Kinji Fukasaku wrócił do korzeni teatru kabuki i połączył historie Chūshingura oraz Yotsuya-kaidan w jeden film - Crest of Betrayal.

Wpływ na kulturę[edytuj | edytuj kod]

Trudno mierzyć wpływ legendy o Oiwie na współczesne japońskie horrory. Wiele z jej cech jest typowa dla onryō, wliczając w to jej białe kimono, które w Japonii jest symbolem żałoby oraz długie, wyglądające niechlujnie włosy. W tym sensie jej wpływ jest nie większy niż inny w podobnym gatunku. Jednakże postać Sadako z filmowego Ringu jest czystym hołdem dla Oiwy. Jej ostatnie pojawienie się jest bezpośrednią adaptacją z legendy, wliczając w to spadające kaskadą czarne włosy oraz łypiące, zdeformowane oko.