Yukichi Fukuzawa

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj

Yukichi Fukuzawa (jap. 福沢諭吉 Fukuzawa Yukichi?, ur. 10 stycznia 1835 w Osace; zm. 3 lutego 1901 w Tokio) – japoński pisarz, pedagog, tłumacz, przedsiębiorca i politolog. Założył Uniwersytet Keiō. Jego poglądy na temat władzy i instytucji publicznych wywarły wpływ na przemiany zachodzące w gwałtownie zmieniającej się Japonii w epoce Meiji. Został uznany za jednego z najbardziej wpływowych myślicieli japońskich i współtwórców współczesnej Japonii.

Młodość[edytuj | edytuj kod]

Pomnik upamiętniający istnienie magazynów należących do hanu Nakatsu w Hotarumachi, dzielnicy Osaki. Jest to miejsce urodzin Yukichi'ego Fukuzawy

Fukuzawa urodził się w zubożałej rodzinie samurajów, należącej do klanu Nakatsu (Kiusiu) w 1835 roku. W wieku czternastu lat wstąpił do szkoły studiów holenderskich (rangaku). W 1853, krótko po przybyciu komandora Matthew Perry'ego, brat Fukuzawy (głowa rodziny) zlecił mu podróż do Nagasaki, gdzie znajdowała się holenderska faktoria na wyspie Dejima. Nakazał Yukichi'emu nauczyć się języka holenderskiego, aby mógł studiować europejskie techniki wojskowe.

Jednakże jego pobyt w Nagasaki był krótkotrwały. Szybko zaczął przyćmiewać swojego gospodarza - Okudairę Iki'ego. Okudaira zaplanował pozbyć się Fukuzawy, pisząc fałszywy list o chorobie jego matki. Fukuzawa, odkrywając fałszerstwo, zaplanował podróż do Edo i kontynuację studiów tam, bo wiedział, że prawdopodobnie nie będzie mógł pozostać w rodzinnej domenie - Nakatsu. Jednak po powrocie do Osaki jego brat nakłonił go do pozostania i zapisania się do szkoły Tekijuku prowadzonej przez fizyka Kōana Ogatę. Uczył się tam przez trzy lata i w pełni opanował język holenderski. W 1858 został oficjalnie mianowany na nauczyciela holenderskiego w rodzinnej domenie i został wysłany do Edo, żeby nauczać rodzinnych wasali.

W następnym roku Japonia otworzyła trzy porty dla amerykańskich i europejskich statków. Fukuzawa, zainteresowany zachodnią cywilizacją, pojechał do Kanagawy, żeby je zobaczyć. Po przybyciu odkrył, że w rzeczywistości większość europejskich kupców mówi po angielsku, a nie holendersku. Rozpoczął wtedy naukę angielskiego, jednak w owym czasie ciężko było znaleźć tłumaczy japońsko-angielskich, a słowniki nie istniały więc jego nauka szła powoli.

Żeglarze z Kanrin Maru, członkowie delegacji japońskiej do Stanów Zjednoczonych (1860). Yukichi Fukuzawa siedzi po prawej stronie.

Ród Tokugawa zadecydował o wysłaniu posłów w imieniu Sioguna do Stanów Zjednoczonych. Fukuzawa zgłosił się jako ochotnik do admirała Kimury Yoshitake. Statek Kimury przybył do San Francisco w 1860. Delegacja pozostała w mieście miesiąc. W tym czasie Fukuzawa zrobił sobie zdjęcie z Amerykanką, które jest jednym z najbardziej znanych zdjęć historycznych Japonii. Znalazł również słownik, od którego rozpoczął naukę angielskiego.

Yukichi Fukuzawa z Theodorą Alice w San Francisco, 1860

Po powrocie Fukuzawa został oficjalnym tłumaczem siogunatu. Krótko po tym wydał swoją pierwszą publikację, japońsko-angielski słownik, tłumaczony ze słownika chińsko-angielskiego, który nazwał "Kaei Tsūgo". W 1862 odwiedził Europę jako jeden z dwóch tłumaczy w czterdziestoosobowej misji wysłanej przez siogunat. Rozmowy prowadzone były w Anglii, Francji, Holandii, Prusach i Rosji. Trwało to prawie cały rok.

Informacje zdobyte podczas podróży zaowocowały słynną pracą Seiyō-jijō (jap. 西洋事情 "Warunki na Zachodzie"?), którą opublikował w dziesięciu tomach w 1867, 1868 i 1870. Opisywała ona zachodnią kulturę i obyczaje w prosty, łatwy do zrozumienia sposób. Szybko stała się bestsellerem. Niedługo po tym został uznany za czołowego eksperta w dziedzinie Zachodu. Postanowił, że jego misją życiową będzie edukowanie swoich rodaków w nowych kierunkach myślowych, które zaowocują wzmocnieniem Japonii i uchronią ją przed europejskim imperializmem.

Praca[edytuj | edytuj kod]

Twórczość Fukuzawy była jego największym wkładem w okres Meiji. Pomiędzy 1872 a 1876 opublikował siedemnaście tomów Gakumon-no susume (jap. 学問のすゝめ "Zachęta do nauki"?). Podkreśla wagę zrozumienia reguł równouprawnienia i edukacji jako klucza do potęgi. Wspierał edukację; ufundował jeden z największych japońskich uniwersytetów, prestiżowy Keio-gijuku, znany dzisiaj jako Uniwersytet Keiō. Wierzył we wzmacnianie rozumu poprzez edukację i studia. jednym z najczęściej czytanych w owym czasie jego artykułów, nosił tytuł Datsu-A Ron (jap. 脱亜論?), przetłumaczony jako "Opuścić Azję".

W tomach Gakumon no susume bronił swojej głównej zasady "niepodległości narodu, przez niepodległość osoby". Za osobę niepodległą uważał taką, która nie musi polegać na sile innej osoby. Miał nadzieję, że taką postawą społeczną zaszczepi w Japończykach poczucie własnej siły i przez to stworzy naród gotowy do rywalizacji z innymi. Wiedział, że społeczeństwa zachodnie stały się potężne w stosunku do innych narodów właśnie przez edukację, indywidualizm, konkurencję i wymianę pomysłów.

Fukuzawa opublikował wiele wpływowych rozpraw i krytyk. Jedną z ważniejszych była opublikowana w 1875 Bunmeiron-no gairyaku (jap. 文明論之概略 "Szkic teorii cywilizacji"?). Zawarł w niej swoje poglądy na temat cywilizacji. Według niego, cywilizacje są zależne zarówno od czasu i okoliczności, jak i od porównania. Na przykład Chiny były stosunkowo dobrze rozwinięte w stosunku do kolonii w Afryce, a narody europejskie stały na najwyższym poziomie w tamtym czasie. Wiele poglądów Fukuzawy podzielali jego koledzy z grupy myślicieli Meirokusha (jap. 明六社?). Zostały opublikowane jako jego wkład do Meiroku Zasshi (jap. 明六雑誌?), naukowej gazecie, którą pomagał wydawać. W swoich książkach i dziennikach mówi o światowej "cywilizacji" i co ona oznacza. Nawołuje do ruchu w kierunku tej "cywilizacji", co ma oznaczać dobrobyt materialny i duchowy, wyniesienie życia ludzkiego na "najwyższy plan". "Ruch w kierunku cywilizacji" powinien oznaczać pościg za wiedzą i prawością. Uważał, że różnica między silnym i słabym, małym i dużym wynika tylko z różnicy w ich wiedzy i wykształceniu. Uważał także, że Japonia nie powinna polegać tylko na imporcie zagranicznych towarów i broni, ale na rozwoju wiedzy i tworzeniu przedsiębiorstw na niej bazujących.

Krytyka[edytuj | edytuj kod]

Fukuzawa był później krytykowany za wspieranie japońskiego imperializmu swoją pracą Datsu-A Ron ("Opuścić Azję"), opublikowaną w 1885, oraz za wpieranie pierwszej wojny chińsko-japońskiej (1894-1895). Jednak Datsu-A Ron było właściwie odpowiedzią na porażkę Korei, która podjęła próby przeprowadzenia reform. Działania te wspierał, zapraszając młodych, koreańskich arystokratów do swojej szkoły. Praca została opublikowana jako wycofanie się z tego wsparcia. Pomoc, której udzielał, nigdy nie miała doprowadzić do całkowitej niezależności półwyspu, a jedynie wprowadzić Koreę pod jeszcze większy wpływ Japonii. Demonstracją tego były walki o władzę, toczone w Korei przez Koreańczyków wspieranych przez Fukuzawę i Cesarską Armią Japońską podczas pierwszej wojny chińsko-japońskiej.

Entuzjazm Fukuzawy do wspierania pierwszej wojny chińsko-japońskiej miał wiele wspólnego z jego opinią na temat planu modernizacji. Jak wielu członków rządu, wierzył on, że unowocześnienie Azji może być dokonane jedynie przy użyciu siły. Uważał, że Chiny znajdujące się pod jarzmem zacofanej władzy, nie będą mogły przeprowadzić reform o własnych siłach. Podczas wojny nadal praktykowano tam zwyczaj krępowania stóp, opium sprzedawane było na ulicach, a skorumpowani urzędnicy nie mogli poradzić sobie z zagranicznymi wpływami. Chiny wyprzedawały ważne gałęzie przemysłu narodowego, żeby spłacić zagraniczne długi. Japończycy widzieli także swoje poniżenie ze strony zachodnich mocarstw. Aby uniknąć losu Chin, Fukuzawa dążył z jednej strony do demonstrowania sprawności japońskiej armii, a z drugiej - do zmiany nastawienia opinii publicznej na Zachodzie i zmuszenia jej do rewizji swoich poglądów na temat traktowania Japonii. Dlatego też Fukuzawa widział w krajach azjatyckich zarówno zagrożenie, jak i szansę.

Fukuzawa napisał w Datsu-A Ron: "Moim zdaniem, te dwa kraje, (Chiny i Korea) nie mogą przetrwać jako kraje niepodległe pod nawałnicą wpływów zachodnich na Wschodzie (...) Działania prawego człowieka nie mają żadnego wpływu, jeżeli żyje on w sąsiedztwie miasta, gdzie mieszkają ludzie znani ze swej głupoty, samowoli, okrucieństwa i samolubności. Wszystkie czyny, których się podejmie, będą zawsze przyćmione i pogrzebane przez ohydę jego sąsiadów".