Złotówka krakowska

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Złotówka krakowska
Zlote krakowskie.jpg
Awers 5 groszówki krakowskiej i rewers złotówki krakowskiej z 1835
Państwo Wolne Miasto Kraków Wolne Miasto Kraków
Podział 1 złoty = 30 groszy
Symbol ZŁP (stosowano symbol złotych polskich w zw. z unią walutową z Królestwem Polskim)
Monety 5, 10 groszy, 1 złoty
Mennica Wiedeń, mennica cesarska
Projekt złotówki krakowskiej nosi wyraźne znamiona podobieństwa do wprowadzonych przez rząd powstańczy w 1831 r. Królestwie Polskim złotych polskich

Złotówka krakowska – waluta obiegowa Wolnego Miasta Krakowa od 1835 roku. Złoty krakowski dzielił się na 30 groszy.

Wolne Miasto Kraków, utworzone na mocy postanowień kongresu wiedeńskiego w 1815 roku, otrzymało prawo do bicia własnej monety, ale z powodu unii monetarnej z Królestwem Polskim, Kraków nie wykorzystywał tego przywileju aż do 1835 r. Od 1815 r. w obiegu na terytorium Wolnego Miasta pozostawała waluta Królestwa Polskiego, złoty polski. W okresie powstania listopadowego w Wolnym Mieście Krakowie używano również złotych polskich wprowadzonych do obiegu przez rząd powstańczy. Na monetach tych umieszczony był herb Królestwa Polskiego z Orłem i Pogonią, zastępujący obowiązujący do wybuchu powstania herb z rosyjskim orłem dwugłowym i tarczą z orłem polskim na jego piersi.

Dzieje złotówki krakowskiej[edytuj | edytuj kod]

W 1835 r. po wprowadzeniu przez rząd rosyjski na monetach Królestwa Polskiego nowego wzoru godła państwowego, w którym z piersi orła carskiego usunięto tarczę z orłem polskim, Senat Wolnego Miasta Krakowa, pod presją swoich własnych obywateli, którzy odmawiali przyjmowania nowych monet[1], na znak protestu przeciwko posunięciu władz rosyjskich postanowił skorzystać z przyznanego mu w 1815 r. prawa bicia własnej monety i w 1835 r. wprowadził do obiegu złotówki krakowskie. Do obiegu weszły 3 monety srebrne:[2][3]

  • 5 groszy o masie 1.45 g (wybite w nakładzie 180 000 szt.)
  • 10 groszy o masie 2.90 g (wybite w nakładzie 150 000 szt.)
  • 1 złoty o masie 3.20 g (wybity w nakładzie 20 000 szt.)

Monety zostały wybite w mennicy cesarskiej w Wiedniu[2]. Planowano wprowadzenie dalszych walorów. Przygotowano próbne monety: 3 grosze miedziane i 2 złote srebrne (z napisem: WOLNY KRAY KRAKOWA)[4]. Do ich wprowadzenia w obieg jednak już nie doszło.

Obok złotówek krakowskich w obiegu pozostawały również złotówki Królestwa Polskiego (Kraków nie emitował własnych banknotów, musiał więc używać banknotów Królestwa w walucie złotowej). Złotówka krakowska podzieliła los Wolnego Miasta – po zajęciu Krakowa przez Austriaków w 1846 r. moneta pozostawała jeszcze w obiegu do końca 1847 r. Wymieniano ją po kursie: 1 złoty reński (czyli gulden lub floren austriacki) = 4 złote krakowskie 12 gr[2]. Siłę nabywczą krakowskiej złotówki można ocenić na podstawie zachowanego rachunku stolarza z 1845 roku, który tak wycenił swoje usługi:[2]

  • stół z szufladą – 18 zł.
  • 12 krzeseł – 175 zł.
  • biurko z dwoma szufladami – 48 zł

Dzisiaj (2011) złotówki krakowskie ze względu na niewielką liczbę wybitych egzemplarzy i krótki czas pozostawania w obiegu (jedynie ok. 12 lat) stanowią unikatową pozycję w kolekcji każdego numizmatyka.

Projekt monet[edytuj | edytuj kod]

Nie jest znane nazwisko projektanta monet dla Wolnego Miasta Krakowa, ale noszą one wyraźne znamiona podobieństwa do serii monet w walucie złotowej wprowadzonych w 1831 przez rząd powstańczy w Królestwie Polskim (monety te były również przez krótki czas w obiegu na obszarze Wolnego Miasta Krakowa).

Awers złotego krakowskiego i monet zdawkowych jest identyczny; centralnym elementem jest herb Wolnego Miasta Krakowa ozdobiony koroną, nad którą znajduje się półkolisty napis WOLNE MIASTO KRAKOW (a nie Kraków)[3]. Również rewers złotego krakowskiego i monet zdawkowych jest identyczny, różni się on jedynie średnicą i nominałem; głównym elementem rewersu jest wieniec złożony z dwóch gałązek dębowych, w którym podany jest nominał oraz data 1835.

Przypisy

  1. Tadeusz Kałkowski: Tysiąc lat monety polskiej, Kraków 1974, str. 370
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 Tadeusz Kałkowski: Tysiąc lat monety polskiej, Kraków 1974, str. 371
  3. 3,0 3,1 Czesław Kamiński, Edmund Kopicki: Katalog monet polskich 1764-1864, KAW, Warszawa 1977, str. 142
  4. Czesław Kamiński, Edmund Kopicki: Katalog monet polskich 1764-1864, KAW, Warszawa 1977, str. 143

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Tadeusz Kałkowski: Tysiąc lat monety polskiej, Wydawnictwo Literackie, Kraków 1974,
  • Czesław Kamiński, Edmund Kopicki: Katalog monet polskich 1764-1864, KAW, Warszawa 1977,
  • Chester Krause, Clifford Mishler: Standard Catalog of World Coins, 19th Century Edition, 1801-1900, Iola 1997, ISBN 0-87341-427-6