Złotorost ścienny

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Złotorost ścienny
Plecha z pomarańczowymi apotecjami
Plecha z pomarańczowymi apotecjami
Systematyka
Królestwo grzyby
Gromada grzyby workowe
Klasa Lecanoromycetes
Rząd Teloschistales
Rodzina Telostichaceae
Rodzaj złotorost
Gatunek złotorost ścienny
Nazwa systematyczna
Xanthoria parietina (L.) Th. Fr.
Lich. Arctoi: 69 (1860)
"(comns)" Zdjęcia i grafiki w Commons
Plecha z nielicznymi apotecjami w początkowej fazie rozwoju
Xanthoria parietina 3 a1.JPG

Złotorost ścienny (Xanthoria parietina (L.) Th. Fr.) – gatunek grzybów z rodziny złotorostowatych (Teloschistaceae)[1]. Ze względu na symbiozę z glonami zaliczany jest do porostów[2].

Systematyka i nazewnictwo[edytuj | edytuj kod]

Pozycja w klasyfikacji według Index Fungorum: Xanthoria, Teloschistaceae, Teloschistales, Lecanoromycetidae, Lecanoromycetes, Pezizomycotina, Ascomycota, Fungi[1].

Po raz pierwszy gatunek ten zdiagnozowany został w 1753 przez Karola Linneusza jak Lichen parietinus (porost ścienny)[1]. Nazwa polska według Krytycznej listy porostów i grzybów naporostowych Polski[2]. Niektóre synonimy nazwy naukowej[3]:

  • Blasteniospora parietina (L.) Trevis. 1853
  • Geissodea parietina (L.) J. St.-Hil. 1805
  • Imbricaria parietina (L.) DC. 1805
  • Lichen parietinus L. 1753
  • Lobaria parietina (L.) Hoffm. 1796
  • Parmelia parietina (L.) Ach. 1803)
  • Physcia ectanea (Ach.) Linds. 1869
  • Physcia parietina (L.) De Not. 1847
  • Platysma parietinum (L.) Frege 1812
  • Teloschistes parietinus (L.) Norman 1853
  • Xanthoria ectanea (Ach.) Räsänen ex Filson 1969

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Tworzy listkowatą, rozetkowatą lub nieregularną plechę z glonami protokokkoidalnymi. Rozpoznano dwa gatunki tych glonów: Trebouxia arboricola i Trebouxia irregularis[4]. Plecha osiąga szerokość 2-10, wyjątkowo do 20 cm i jej górna powierzchnia ma w miejscach dobrze oświetlonych intensywnie żółtą lub żółtopomarańczową barwę, w zacienionych jest żółtozielona lub szarozielona. Plecha jest głęboko wcinana, jej odcinki są gładkie lub pomarszczone i mają szerokość do 5 mm. Ściśle przylega do podłoża, wznoszą się tylko jej brzegi. Brzegi plechy są poszerzone i zaokrąglone, stykają się z sobą lub zachodzą na siebie. Dolna powierzchnia plechy jest pomarszczona lub żyłkowana i biaława, żółtawe są tylko jej brzegi. Chwytników brak. Reakcje barwne: plecha K + purpurowa[5].

Nie wytwarza ani urwistków, ani izydiów, nie rozmnaża się więc wegetatywnie[6]. Rozmnaża się głównie płciowo; na plesze prawie zawsze występują siedzące lub na krótkich trzoneczkach apotecja lekanorowe. Mają średnicę 1-6 mm i ciemniejsze od plechy tarczki o barwie od żółtopomarańczowej do brunatnopomarańczowej. Brzeżek tarczek jest w kolorze plechy, gładki lub karbowany. Zarodników powstaje po 8 w każdym worku, są dwukomórkowe, dwubiegunowe i mają rozmiar 10-18 × 6-10 μm. Posiadają przegrodę z kanalikiem[5].

Występowanie i siedlisko[edytuj | edytuj kod]

Gatunek szeroko rozprzestrzeniony; występuje na wszystkich kontynentach oprócz Antarktydy[7]. W Polsce pospolity na terenie całego kraju. Rośnie na korze i drewnie drzew i krzewów, zarówno liściastych, jak i iglastych (rzadziej), a także na skałach wapiennych, betonie i na słomianych dachach[5].

Swoje szerokie rozprzestrzenienie złotorost ścienny zawdzięcza dużej odporności na zanieczyszczenia. Jest w dużym stopniu odporny również na metale ciężkie, z tego też powodu znalazł zastosowanie w biomonitoringu[8]. Na skali porostowej znajduje się w 3 grupie porostów mogących rosnąć w powietrzu silnie zanieczyszczonym.

Jest gatunkiem azotolubnym, z tego też powodu często występuje na obszarach zaludnionych i rolniczych, o dużym stopniu eutrofizacji[9]. Za powrót tego gatunku w XX wieku do lokalnej flory porostów w prowincji Ontario w południowej Kanadzie uważa się właśnie odkładanie się w glebie azotanów skutek rozwoju przemysłu i rolnictwa[10].

Biochemia[edytuj | edytuj kod]

Większość porostów wytwarza grupę związków chemicznych zwanych kwasami porostowymi[5]. Złotorost ścienny wytwarza związek chemiczny o nazwie antrachinon. Jego pomarańczowe kryształki znajdują się w górnej korze plechy. W wytwarzaniu tego związku bierze udział promieniowanie UV oraz enzymy z grupy fotosyntetaz wytwarzane przez znajdujące się w nim glony z rodzaju Trebouxia[11].

Gatunki podobne[edytuj | edytuj kod]

W takich samych siedliskach występuje złotorost wieloowocnikowy (Xanthoria polycarpa). Ma jednak mniejszą i bardziej poduszeczkowatą plechę, oraz większe i bardziej liczne (w stosunku do wielkości plechy) owocniki[5].

Przypisy

  1. 1,0 1,1 1,2 Index Fungorum (ang.). [dostęp 2013-11-12].
  2. 2,0 2,1 Wiesław Fałtynowicz: The Lichenes, Lichenicolous and allied Fungi of Poland. Krytyczna lista porostów i grzybów naporostowych Polski. Kraków: Instytut Botaniki im. W. Szafera PAN, 2003. ISBN 83-89648-06-7.
  3. Species Fungorum (ang.). [dostęp 2014-04-25].
  4. Ahmadjian, Vernon. (1993). The lichen symbiosis. New York: John Wiley. pp. 32–33. ISBN 0-471-57885-1
  5. 5,0 5,1 5,2 5,3 5,4 Hanna Wójciak: Porosty, mszaki, paprotniki. Warszawa: Multico Oficyna Wydawnicza, 2010. ISBN 978-83-7073-552-4.
  6. Geiser, Linda, McCune, Bruce (1997). Macrolichens of the Pacific Northwest. Corvallis: Oregon State University Press. p. 321. ISBN 0-87071-394-9
  7. Discover Life Maps. [dostęp 2014-04-18].
  8. Brunialti G, Frati L. (2007). Biomonitoring of nine elements by the lichen Xanthoria parietina in Adriatic Italy: A retrospective study over a 7-year time span.Science of the Total Environment 387(1–3): 289-300
  9. Gaio-Oliveira G, Dahlman L, Palmqvist K, Máguas C. (2004). "Ammonium uptake in the nitrophytic lichen Xanthoria parietina and its effects on vitality and balance between symbionts."Lichenologist 36: 75–86
  10. Brodo IM, Lewis C, Craig B. (2007). "Xanthoria parietina, a coastal lichen, rediscovered in Ontario." Northeastern Naturalist 14(2): 300–6
  11. Solhaug KA, Gauslaa Y. (2004). "Photosynthates stimulate the UV-B induced fungal anthraquinone synthesis in the foliose lichen Xanthoria parietina." Plant Cell and Environment 27: 167–76