ZAZ Zaporożec

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj

ZAZ Zaporożec (język ukraiński: Запорожець) – modele samochodów budowanych od roku 1958 w fabryce ZAZ w Ukraińskiej SRR. Różne jego typy produkowane były aż do roku 1994. Słowo Zaporożec oznacza Kozaka z Siczy Zaporoskiej lub mieszkańca Zaporoża.

Podobnie jak VW Garbus w RFN , Polski Fiat 126p w Polsce, czy Trabant w NRD, radziecki Zaporożec miał być "samochodem dla ludu" - nie dość, że był najtańszym radzieckim samochodem, to jeszcze odznaczał się odpornością na kiepskie drogi.

Wszystkie samochody Zaporożec miały napęd na tylną oś i silnik chłodzony powietrzem (umieszczony z tyłu).

W latach 1960-1994 łącznie wyprodukowano 3 422 444 egzemplarzy Zaporożców[1].

ZAZ-965/965A[edytuj | edytuj kod]

ZAZ-965/965A
ZAZ-965A
ZAZ-965A
Producent ZAZ
Okres produkcji 1960–1969
Miejsce produkcji  ZSRR, Ukraińska SRR, Zaporoże
Następca ZAZ-966
Dane techniczne
Segment A
Typy nadwozia 2-drzwiowy sedan
Silniki V4: 887 cm³, 27 KM
Skrzynia biegów 4-biegowa manualna
Rodzaj napędu tylny
Długość 3330 mm
Szerokość 1395 mm
Wysokość 1450 mm
Rozstaw osi 2023 mm
Masa własna 650 kg
Poj. zbiornika paliwa 30 l
Liczba miejsc 4
Dane dodatkowe
Konkurencja Trabant 500/600
Fiat 600
Volkswagen Garbus
Commons Multimedia w Wikimedia Commons

Model ZAZ-965 był produkowany w latach 1960 – 1969. Prace nad projektem małego popularnego samochodu rozpoczęto w 1956 w fabryce MZMA produkującej samochody Moskwicz. Prototyp powstał w 1957, początkowo oznaczony Moskwicz-444. Samochód był ogólnie wzorowany na włoskim Fiacie 600, przede wszystkim w zakresie ogólnego układu, podobnego nadwozia, przeniesienia napędu, zawieszenia tylnego i mechanizmu kierowniczego, lecz nie stanowił jego kopii, jak się czasami uważa[2]. Inny był przede wszystkim silnik (własnej konstrukcji, chłodzony powietrzem, a nie wodą) i większe koła (13-calowe zamiast 12-calowych), a w toku rozwoju prototypów wprowadzono także inny model przedniego zawieszenia na drążkach skrętnych zamiast na resorze (rozwiązanie zaczerpnięte z Volkswagena)[3]. Jednym z powodów wyboru przestarzałego rozwiązania otwierających się do tyłu drzwi było zapewnienie łatwiejszego dostępu dla inwalidów, z myślą o których pojazd był od początku projektowany[3]. W 1958 rząd radziecki zdecydował umieścić produkcję samochodu w nowo przestawionej na profil motoryzacyjny fabryce ZAZ, pod oznaczeniem ZAZ-965 Zaporożec[3]. Dalszy rozwój był już prowadzony w ZAZ-ie.

Podstawowy model ZAZ-965 produkowano od listopada 1960 do 1963, zaś zmodernizowany model ZAZ-965A z mocniejszym silnikiem od listopada 1962 do maja 1969. Ogółem wyprodukowano ich 322.106[3].

Samochód napędzany był czterosuwowym, chłodzonym powietrzem czterocylindrowym silnikiem w układzie widlastym ZAZ-965W o pojemności 746 cm³ i mocy 23 KM[4], a w przypadku modelu ZAZ-965A - silnikiem MeMZ-965 o pojemności 887 cm³ i mocy 27 KM (20,1 kW). Silnik opracował moskiewski instytut NAMI, a produkowała fabryka MeMZ w Melitopolu. Silnik zblokowany ze skrzynią biegów i umieszczony był za tylną osią. Powietrze chłodzące silnik wpadało w obu wersjach przez podłużne żebrowane otwory po bokach tylnej części nadwozia. Od 1966 część samochodów była wyposażona w zmodernizowany 30-konny silnik MeMZ-965A[3]. Wygląd samochodu przechodził drobne zmiany, np. szybko światła pozycyjne przeniesiono z góry błotników przednich pod reflektory, a w 1966 wprowadzono nowy pięciokątny znak fabryczny zamiast gwiazdy oraz wypukłe tłoczenie z przodu, zamiast wklęsłej atrapy wlotu powietrza[2].

Jedną z wad samochodu był bardzo mały bagażnik z przodu (0,1 m³), ograniczony kołem zapasowym i 30-litrowym zbiornikiem paliwa, dostępnym po otwarciu bagażnika[3]. ZAZ-695 był jednak popularnym samochodem, dobrze dostosowanym do warunków eksploatacji, zwłaszcza kiepskich dróg gruntowych. Popularnie nazywany był gorbatyj ("garbaty")[3]. Z ceną 1800 rubli dla ZAZ-965 i 2200 rubli dla 965A, był najtańszym radzieckim samochodem na rynku[2].

Produkowano także specjalne wersje dla inwalidów, ze zmodyfikowanym, głównie ręcznym sterowaniem - ZAZ-965B na bazie modelu bazowego i AB i AR na bazie ZAZ-965A. Ich wielkość produkcji dochodziła do 20% produkcji fabryki. Produkowano też samochody w lepiej wykończonej wersji eksportowej ZAZ-965AE, znanej także jako Jałta (wyróżniały ją m.in. boczne listwy, lusterko wsteczne na lewym błotniku i wyposażenie standardowe w radio i popielniczkę)[2].

Galeria[edytuj | edytuj kod]


ZAZ-966/968/968M[edytuj | edytuj kod]

ZAZ-966/968/968M
ZAZ-968
ZAZ-968
Producent ZAZ
Okres produkcji 1966–1994
Miejsce produkcji  Ukraina, Zaporoże
(do 1991 r. ZSRR, Ukraińska SRR)
Poprzednik ZAZ-965
Następca ZAZ Tavria
Dane techniczne
Segment B
Typy nadwozia 2-drzwiowy sedan
2-drzwiowy pick-up (968 Mp)
Silniki V4: 1197 cm³
Skrzynia biegów 4-biegowa manualna
Rodzaj napędu tylny
Długość 3724-3765 mm
Szerokość 1490-1570 mm
Wysokość 1368-1400 mm
Rozstaw osi 2160 mm
Masa własna 740-840 kg
Poj. zbiornika paliwa 30 l
Dane dodatkowe
Konkurencja FSM Syrena 105
NSU Prinz
Trabant 601
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
ZAZ-968M
Zaz 968m

Model ZAZ-966 wytwarzany był od listopada 1966 do końca 1972 (model dla inwalidów do stycznia 1973)[2]. Prototypy samochodu powstały już w 1961. Nadwozie przestało przypominać Fiata 600 - tym razem styliści wzorowali się na "pontonowym" nadwoziu samochodu Chevrolet Corvair, także z silnikiem z tyłu (pomimo przywoływanego często podobieństwa do NSU Prinz 4, NSU i Zaporożec powstały w tym samym czasie)[2]. Bazowy model otrzymał nowy silnik MeMZ-968 (pojemność wzrosła do 1197 cm³, moc podwyższono do 41KM), a nadwozie wyposażono w charakterystyczne wloty powietrza chłodzącego silnik po bokach, zwane "uszami"; stąd samochód popularnie nazywany był uszastyj[2]. Prostszym i produkowanym jako pierwszy wariantem, był ZAZ-966W (ros. ЗАЗ-966В), z 30-konnym silnikiem pojemności 887 cm³ z ZAZ-965A[2]. Przednie zawieszenie oparte na drążkach skrętnych oraz sprężynach z amortyzatorami hydraulicznymi było kopią rozwiązania pochodzącego z Volkswagena. W stosunku do modelu 965 zmieniono tylne zawieszenie, które opierało się na wahaczach wleczonych oraz sprężynach z amortyzatorami hydraulicznymi. Ciekawie rozwiązany został system nagrzewania wnętrza pojazdu – do tego celu służyła nagrzewnica zasilana benzyną. Różnica temperatur przed i po nagrzaniu wg danych producenta dochodziła do 80 °C[1], aczkolwiek w praktyce działało słabo[5].

Podobnie, jak poprzednik, samochód miał duże możliwości pokonywania kiepskich dróg - lepsze od innych radzieckich samochodów osobowych, czemu sprzyjało niezależne zawieszenie, spory prześwit, brak wystających elementów podwozia, duże 13-calowe koła jak na mały samochód oraz korzystny rozkład obciążeń (60% na przednią oś)[5]. ZAZ-966 był nieco większy i wygodniejszy od modelu 965, z większym bagażnikiem dzięki innemu profilowi przedniej części nadwozia i przeniesieniu baku paliwa do tyłu. Znacząco wprawdzie wzrosła cena samochodu - do 3000 rubli za model 966W[2] i 3500 za późniejszą wersję 968, lecz np. Żiguli (Łada) 2101 kosztowała wówczas 5500 rubli[2]. Wadą samochodu, podobnie, jak poprzedniego modelu, pozostało przegrzewanie się silnika w lecie[5]. Na bazie modelu 966W wytwarzano też kilka specjalnych wersji dla inwalidów (WR, WB, WB2)[2].

Nieco zmodernizowany model ZAZ-968 produkowany był od 1971 do 1978 roku[5]. Widoczną zmianą była rezygnacja z chromowanej fałszywej kraty na ścianie czołowej, zamienionej przez chromowaną poziomą ozdobę[2]. Oprócz drobnych zmian, zmodernizowano deskę rozdzielczą i ulepszono hamulce przednie, natomiast silnik pozostał ten sam MeMz-968. Od 1973 do 1980 produkowano wersję ZAZ-968A, dostosowaną do nowych standardów w dziedzinie bezpieczeństwa samochodów, która otrzymała m.in. bezpieczną kolumnę kierownicy i bardziej miękką deskę rozdzielczą z tworzywa sztucznego zamiast metalowej[5]. Także ZAZ-968 posiadał wersje dla inwalidów, ze słabszym 27-konnym silnikiem (ZAZ-968R, B, B2, AB, AB2)[5]. Pod koniec 1974 roku wprowadzono drobne zmiany zewnętrzne, nowe siedzenia, dwuobwodowy układ hamulcowy. Wprowadzono także model z mocniejszym 45-konnym silnikiem (MeMz968A). W roku 1978 wprowadzono model ZAZ-968M. Usunięto w nim wspomniane m.in. wystające wloty powietrza, zastępując je kratkami, wprowadzono zespolone lampy tylne, przednie lampy pozycyjne przeniesiono do kloszy reflektorów, zmieniono przednie kierunkowskazy. W ramach ujednolicania wprowadzono wiele elementów z samochodów WAZ (Łada/Żiguli) – m.in. lusterko wewnętrzne, przełączniki świateł, kierunkowskazów i wycieraczek, lampkę wewnętrzną, pompę paliwa, pompę hamulcową). Auto sprzedawano w dwóch wersjach silnikowych: 45 KM i 50 KM (zmieniono gaźnik oraz wprowadzono suchy filtr powietrza). Produkcję zakończono 1 lipca 1994[1].

Następcą Zaporożca jest produkowany od 1988 samochód Tavria, z napędem na przednie koła i silnikiem chłodzonym cieczą.

Galeria[edytuj | edytuj kod]

Dane techniczne[edytuj | edytuj kod]

Wersja Silnik: Układ zasilania: Średnica × skok tłoka: St. sprężania: Moc maksymalna: Maks. moment obrotowy 0-100 km/h: V-max:
Silniki benzynowe:
0.9[6] V4 0,9 l (887 cm³), OHV gaźnik 72,00 mm x 54,50 mm 6,50:1 29 KM (21,6 kW) przy 4000-4200 obr/min 52 N•m przy 2800-3000 obr/min b/d 100 km/h
1.2[7] V4 1,2 l (1197 cm³), OHV gaźnik 76,00 mm x 66,00 mm 7,10:1 41 KM (29,8 kW) przy 4200 obr/min 76 N•m przy 2700 obr/min b/d 121 km/h
1.2[8] V4 1,2 l (1197 cm³), OHV gaźnik 76,00 mm x 66,00 mm 8,40:1 50 KM (37,3 kW) przy 4500 obr/min 80 N•m przy 3200 obr/min b/d 121 km/h

Dane techniczne modelu ZAZ-968M[edytuj | edytuj kod]

  • Masa własna pojazdu (sucha): 750 kg
  • Masa pojazdu gotowego do jazdy: 800 kg
  • Masa pojazdu w pełni obciążonego: 1200 kg
  • Maksymalne obciążenie osi przedniej: 300 kg
  • Maksymalne obciążenie osi tylnej: 900 kg
  • Dopuszczalna masa bagażu w bagażniku: 50 kg
  • Długość: 3765 mm
  • Szerokość: 1490 mm
  • Wysokość (bez obciążenia): 1400 mm
  • Rozstaw przednich kół: 1240 mm
  • Rozstaw tylnych kół: 1226 mm
  • Prześwit (przy pełnym obciążeniu): 185 mm
  • Kąt natarcia: 31°
  • Kąt zejścia: 26°
  • Średnica zawracania (między krawężnikami): 10,6 m
  • Prędkość maksymalna: 130 km/h
  • Droga hamowania 80-0 km/h (z pełnym obciążeniem): 43,2 m
  • Przyspieszenie 0-100 km/h (z dwiema osobami): 32 s
  • Zużycie paliwa (z gaźnikiem K-133):
    • przy 90 km/h: 6,5 l/100 km
    • w mieście: 9,5 l/100 km
    • ogrzewanie 0,85 l/h

Stosowane modele silników:

  • MeMZ-9683
  • MeMZ-968GE (nowy dwugardzielowy gaźnik i zmieniony wydech)
  • MeMZ-968BE (jw. dodatkowo nowa głowica z mniejszymi komorami spalania):

Rodzaj silnika: gaźnikowy, czterosuwowy, górnozaworowy, chłodzony powietrzem

  • Liczba cylindrów: 4 w układzie V (pod kątem 90°)
  • Pojemność: 1197 cm³
  • Średnica cylindra: 76 mm
  • Moc maksymalna (przy 4400-4500 obr/min):
    • MeMZ-9683: 41 KM
    • MeMZ-968GE: 45 KM
    • MeMZ-968BE: 50 KM
  • Maksymalny moment obrotowy: 7,8-8,3 kGm (przy 3500-3600 obr/min)
  • Paliwo:
    • MeMZ-9683: Etylina 76
    • MeMZ-968GE: Etylina 76
    • MeMZ-968BE: Etylina 93
  • Stopień kompresji:
    • MeMZ-9683: 7,2:1
    • MeMZ-968GE: 7,2:1
    • MeMZ-968BE: 8,4:1
  • Minimalna temperatura uruchamiania (bez podgrzewania): -15° C
  • Prędkość obrotowa silnika na biegu jałowym: 910 obr/min
  • Kolejność zapłonu: 1-3-4-2

Przypisy

  1. 1,0 1,1 1,2 Zaporożec ZAZ-968 - Krzepki Kozak z Zaporoża (pol.). W: Auto Świat [on-line]. [dostęp 26-07-2010].
  2. 2,00 2,01 2,02 2,03 2,04 2,05 2,06 2,07 2,08 2,09 2,10 2,11 ZAZ-966 "Zaporożec", Avtolegendy SSSR Nr.36, DeAgostini 2010, ISSN 2071-095X, (ros.)
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 3,5 3,6 ZAZ-965/965A, Avtolegendy SSSR Nr.17, DeAgostini 2009, ISSN 2071-095X, (ros.)
  4. Lew M. Szugurow, Awtomobili Rossii i SSSR, 1993, ISBN 5-87483-006-5, s.28-29 (ros.)
  5. 5,0 5,1 5,2 5,3 5,4 5,5 ZAZ-968A, Avtolegendy SSSR Nr.4, DeAgostini 2008, ISBN 978-5-9774-0409-9, (ros.)
  6. 1968 ZAZ 966 B technical specifications (ang.). W: carfolio.com [on-line]. [dostęp 26-07-2010].
  7. 1972 ZAZ 966 technical specifications (ang.). W: carfolio.com [on-line]. [dostęp 26-07-2010].
  8. 1972 ZAZ 968 technical specifications (ang.). W: carfolio.com [on-line]. [dostęp 26-07-2010].