Z mgły zrodzony

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Z mgły zrodzony
Mistborn: The Final Empire
Autor Brandon Sanderson
Miejsce wydania Stany Zjednoczone
Język angielski
Data I wyd. 17 lipca 2006
Wydawca Tor Books
Typ utworu fantasy
Data I wyd. polskiego 21 marca 2008
Pierwszy wydawca polski Wydawnictwo MAG
Przekład Aleksandra Jagiełowicz[1]
poprzednia
brak
następna
Studnia wstąpienia

Z mgły zrodzony (tytuł oryg. Mistborn: The Final Empire) – pierwsza część trylogii Brandona Sandersona Z mgły zrodzony.

Świat[edytuj | edytuj kod]

Świat Z mgły zrodzonego, jaki poznajemy na początku książki, nie jest przyjemnym miejscem. Rośliny tam są żółte, niebo czerwone, a poza deszczem i śniegiem z nieba sypie się też popiół. Miejsce, w którym toczy się akcja, to Ostatnie Imperium – ogromne państwo trzymane żelazną ręką przez tyrana, Ostatniego Imperatora, będącego dla Imperium jednocześnie władcą i bogiem, który, jak mówią, jest nieśmiertelny i rządzi nieprzerwanie od ponad tysiąca lat, kiedy to pokonał potwora zwanego Głębią i uwolnił świat od zła. Społeczeństwo żyjące tam dzieli się wyraźnie na trzy grupy: pierwsza to obligatorzy, członkowie Stalowego Zakonu, zajmującego się kultem Imperatora, wykonywaniem jego praw i sprawami urzędowymi. Druga to arystokracja – obdarzona licznymi przywilejami i prawami grupa podzielona na różnej wielkości i majątku rody, z których dziewięć największych – Venture, Hasting, Elariel, Tekiel, Lekal, Erikeller, Haught, Urbain i Budvias – posiadają własne, pokaźne twierdze w stolicy Imperium, Luthadel, i cieszą się jeszcze większymi możliwościami. O arystokratach mówi się, że są potomkami ludzi, którzy pomogli Ostatniemu Imperatorowi osiągnąć władzę i potęgę. Trzecia i najbardziej liczna grupa, skaa, to niewolnicy pozbawieni jakichkolwiek przywilejów, których życie i śmierć były zależne jedynie od ich arystokratycznych panów. Jeden z przepisów Imperium mówił, że pan może kochać się z dowolną ilością posiadanych kobiet skaa, dopóki każda z nich była później mordowana, aby zapobiec zmieszaniu się szlacheckiej krwi z "poślednią" krwią niewolnika. Jedynie pojedyncze jednostki skaa zdołały zapewnić sobie miejsce w Luthadel jako utalentowani rzemieślnicy i wiedli w miarę przyzwoite życie, chociaż i tak gorsze od najbiedniejszej szlachty. Niewielkie grupki skaa osiadły zaś w Luthadel jako złodziejskie bandy, żyjąc w ukryciu i przeprowadzając na szlachcicach drobne kradzieże.

Fikcyjny świat przedstawiony w serii Z mgły zrodzony znacząco różni się od większości światów wchodzących w kanon gatunku literackiego fantasy. W przeciwieństwie do większości nie opiera się bowiem na żadnym konkretnym okresie historycznym. Obyczaje arystokracji – ogromne bale organizowane w pełnych przepychu siedzibach rodów, intelektualistyczne rozmowy przy winie i wiecznie prowadzone gry polityczne i handlowe – przypominają życie XIX i XIII-wieczne.

Magia[edytuj | edytuj kod]

Jako świat fantastyczny Scadrial (planeta, na której rozgrywa się akcja) nie jest pozbawiona magii. Ta zaś oparta jest na niezwykłych właściwościach, jakie w tym świecie posiadają metale. Ludzie, którzy potrafią je wykorzystywać, to, w zależności od sposobu, w jaki mogą to robić, allomanci i feruchemicy.

Allomancja[edytuj | edytuj kod]

Allomanci potrafią spalać metale, które znajdują się w ich żołądku, dzięki czemu uzyskują specjalne możliwości. Metale allomantyczne dzielą się na pary, z których jeden Przyciąga, a drugi Odpycha – ich działanie jest od siebie odwrotne, z czego jeden metal jest stopem drugiego. Pary zaś dzielą się na metale wewnętrzne i zewnętrzne, jedne działające na samego użyuwającego, drugie zaś – na inne osoby. Wszystkie zaś metale można podzielić na trzy grupy: zwykłe, które używają wszyscy allomanci, wyższe, będące o wiele rzadsze, oraz boskie, o wiele potężniejsze od pozostałych, wymykające się wszelkim prawom. Allomanci dzielą się na dwie kategorie – Mglistych oraz Zrodzonych z Mgły. Mgliści to ludzie "przypisani" do pojedynczego metalu, mogący spalać tylko ten jeden. Zrodzeni zaś mogą używać ich wszystkich. Każdy, kto potrafi spalać więcej niż jeden metal, potrafi spalać je wszystkie. Każdy Zrodzony ma moce uśpione przy urodzeniu, korzystać z nich może dopiero po Złamaniu, czyli przeżyciu jakiejś głębokiej, psychicznej traumy. Dlatego właśnie Zrodzeni z Mgły uchodzą za ludzi mrocznych i groźnych. Jedyne znane przypadki allomantów to potomkowie arystokratów, każdy skaa mający tę umiejętność jest przynajmniej w pewnej części potomkiem szlachcica.

Metale zwyczajne:

Fizyczne:

  • Żelazo – Przyciąga znajdujące się dookoła metale.
  • Stal – Odpycha znajdujące się dookoła metale.
  • Cyna – wzmacnia zmysły spalającego.
  • Cyna z ołowiem – wzmacnia ciało spalającego.

Psychiczne:

  • Cynk – Uspokaja cudze uczucia.
  • Mosiądz – Rozpala cudze uczucia.
  • Miedź – Ukrywa używanie allomancji przed brązem.
  • Brąz – Pozwala na wyczucie pobliskich Allomantów.

Metale wyższe:

  • Złoto – pokazuje spalającemu jego przeszłość i możliwe konsekwencje, gdyby poczynił w życiu inne wybory. Jest rzadko używane, gdyż nie ma realnego zastosowania, a może spowodować traumatyczne przeżycia.
  • Elektrum – pokazuje spalającemu jego przyszłość. Jego użyteczność polega głównie na możliwości obrony przed atium.
  • Aluminium – natychmiastowo niszczy wszystkie metale znajdujące się w żołądku.
  • Duraluminium – natychmiastowo wzmacnia wielokrotnie wszystkie spalane w tym samym czasie metale, zużywając ich zapasy w jednym, potężnym wybuchu mocy.

Metale boskie:

  • Atium – pozwala na zobaczenie przyszłości innych ludzi, pokazując ich "cienie", poruszające się tak, jak poruszą się oni, dodatkowo wzmacniając umysł i pozwalając mu przetworzyć te informacje. Spalający atium jest właściwie niepokonany w walce i jedyny sposób na wyrównanie szans jest spalenie atium lub elektrum samemu. Wtedy oboje walczących widzi przyszłość, i każda zmiana zamiarów jednego zmienia zamiary drugiego, co zmienia zamiary pierwszego i tak w koło, tworząc chaos i tysiące widocznych cieni atium.
  • Malatium, Jedenasty Metal – pozwala na zajrzenie w czyjąś przeszłość.

Lista metali jest oparta na ostatniej wydanej w Polsce części, Bohater wieków.

Feruchemia[edytuj | edytuj kod]

Feruchemicy również korzystają z metali, jednak zamiast spalając je, zamykają w nich własne cechy. Każdy metal ma jakąś cechę, którą można go uzupełnić. Metal nigdy się nie zużywa i można go wykorzystywać w nieskończoność, co jest wyższością nad mocami allomantów, jednak wymaga od Feruchemika spędzenia jakiegoś czasu na magazynowaniu cechy – przykładowo napełniając pierścień cechą przytomności, sam jest na granicy snu – im dłużej, tym więcej cechy tej może wykorzystać w przyszłości. W przeciwieństwie do allomantów, nie musi mieć metali w żołądku – musi go po prostu dotykać. Feruchemik może zużyć daną cechę w dużo krótszym czasie niż spędził na jej magazynowaniu – mając dwa miesiące zmagazynowanej siły, może przez kolejne dwa być nieco silniejszym, ale może też zużyć tę siłę w ciągu godziny i przebić mur dłońmi. Jedyni znani feruchemicy pochodzą z prowincji Terris. Zostali niemal całkowicie wymordowani przez Ostatniego Imperatora i są dużo mniej liczni niż allomanci. Feruchemicy nazywają swoje metale "metalmyślami":

  • Żelazomyśl – ciężar.
  • Stalmyśl – szybkość.
  • Cynomyśl – ostrość zmysłów (zmysły można przechowywać oddzielnie, na przykład tylko słuch).
  • Cynoołowiomyśl – siła.
  • Mosiądzmyśl – ciepło.
  • Cynkmyśl – szybkość myślenia.
  • Miedziomyśl – wspomnienia i myśli.
  • Brązmyśl – przytomność.
  • Atiummyśl – wiek.
  • Złotomyśl – zdrowie.

Fabuła[edytuj | edytuj kod]

Historia opisana w Z mgły zrodzonym obraca się wokół złodziejki Vin, szesnastoletniej dziewczyny należącej do jednej z żyjących pod marginesem prawa band skaa. Dzięki pewnym umiejętnościom, pozwalającym jej z niezrozumiałych przyczyn kontrolować emocje innych ludzi, zdołała przez długi czas przeżyć w niebezpiecznych warunkach. Drugą kluczową postacią fabularną jest Kelsier, potężny Zrodzony z Mgły i buntownik, znany jako Ocalały z Hatshin, kopalń służących jednocześnie jako więzienie, ponieważ jest jedyną znaną osobą, której udało się z nich uciec. W momencie rozpoczęcia opowieści szajka Vin planuje dużą akcję, której częścią jest podpisanie fałszywej umowy z Kantonem Finansów, jednym z ministerstw Stalowego Zakonu. Vin, ze względu na swoje umiejętności, uczestniczy w tej akcji, co jednak zostaje wykryte przez obligatorów, którzy wysyłają za nimi pościg. Kelsier jednak, zainteresowany możliwościami dziewczyny, udaremnia atak i stawia się w kryjówce szajki, gdzie namawia Vin do dołączenia do pewnej szykowanej przez niego akcji. Wyjaśnia jej też, że jej umiejętności to allomancja, a dziewczyna okazuje się być Zrodzonym z Mgły, najrzadszym rodzajem allomantów, potrafiącym używać wszystkich metali zamiast jedynie jednego. Vin dowiaduje się, że planowane przez Kelsiera i jego ludzi przedsięwzięcie to nic innego, niż plan obalenia Ostatniego Imperatora. Zgadza się dołączyć do grupy i ostatecznie pomaga w realizacji planu.

Postacie[edytuj | edytuj kod]

  • Vin – pół-skaa, złodziejka, która posiadła moc Zrodzonego. Jest uczennicą Kelsiera oraz główną bohaterką.
  • Kelsier – Ocalały z Czeluści Hathsin i jeden z najlepszych Zrodzonych w historii. Uciekł z Czeluści i zorganizował najlepszą złodziejską szajkę, której zadaniem jest obalenie Imperatora. Jest nauczycielem Vin, a historia jest częściowo opowiedziana z jego punktu widzenia.
  • Dockson – wieloletni przyjaciel Kelsiera i członek załogi. Nie jest Allomantą, ale trzyma z załogą ze względu na jego zdolności organizacyjne i administracyjne.
  • Hammond albo "Ham" – członek załogi Kelsiera, jest Cynozbrojnym. Ham lubi filozoficzne potyczki, a zwłaszcza te z Breezem.
  • Ladrian lub Breeze – członek załogi Kelsiera, jest Uspokajaczem. Breeze lubi wino, prawie tak bardzo jak siebie.
  • Cladent lub "Clubs" – członek załogi, jest Dymiarzem, w jego warsztacie znajduje się kryjówka bandy.
  • Lestibournes albo "Spook" – uczeń, a zarazem siostrzeniec Clubsa. Spala Cynę, jest najmłodszy z ekipy i mówi w ulicznym dialekcie.
  • Ostatni Imeprator – władca i "bóg" Ostatniego Imperium. Nikt nie wie, kim jest i skąd pochodzi. Ponoć niegdyś przed Wstąpieniem pokonał mityczną Głębię i otrzymał boską moc.
  • Marsh – brat Kelsiera i zarazem Szperacz. Nie lubi Kelsiera, jednak pomaga mu w obaleniu Imperium.
  • Sazed – Terrisjanin. Jest Opiekunem, a specjalizuje się w religii. Korzystanie z Feruchemii i jest przyjacielem Kelsiera.
  • Elend Venture – szlachcic, syn Straffa Venture. Zakochuje się z wzajemnością w Vin.

Przypisy

  1. www.mag.com.pl: Profil książki na stronie wydawnictwa MAG. [dostęp 2011-07-18].

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]