Zabłocie (Żywiec)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Herb Żywca Zabłocie
dzielnica Żywca
Dworzec Żywiec - Zabłocie.JPG
Dworzec PKP
Miasto Żywiec
Status dzielnica
Założono XV wiek
W granicach Żywca 1950
Powierzchnia 8,232[1] km²
Ludność (2010)
 • liczba ludności
 • gęstość

~7.700[1]
~935,37 os./km²
Strefa numeracyjna 33
Kod pocztowy 34-310
Tablice rejestracyjne SZY
Położenie na planie Żywca
Położenie na planie Żywca
brak współrzędnych
Commons Galeria zdjęć w Wikimedia Commons

Zabłocie – dzielnica Żywca, położona na lewym brzegu rzeki Soły. Do 1950 roku stanowiła odrębną wieś będącą siedzibą gminy Zabłocie.

Przez dzielnicę przebiegają droga ekspresowa SS69 oraz droga krajowa nr 69 łączące miasto z granicą ze Słowacją w Zwardoniu.

Położenie[edytuj | edytuj kod]

Zabłocie położone jest w zachodniej części miasta i rozciąga się wzdłuż lewego brzegu rzeki Soły.

Dzielnica graniczy:

Historia[edytuj | edytuj kod]

Browar w Żywcu w XIX wieku
Ulica Główna w Zabłociu[2] w I poł. XX wieku
Ulica Główna w Zabłociu[2] w I poł. XX wieku
Fabryka Papieru na początku XX wieku
Dom Towarowy "Beskid" w 1972 roku

Zabłocie było jedną z dziewięciu wsi powstałych w XV wieku na obrzeżach miasta Żywca, od którego oddzielała ją rzeka Soła.

Miejscowość była osobną wsią zanim w procesach urbanizacyjnych została wchłonięta przez miasto Żywiec. W opisie ziemi żywieckiej nazwę obecnej dzielnicy Zabłocie, jako osobnej miejscowości w zlatynizowanej staropolskiej formie Zablocze, wymienia w latach (1470-1480) Jan Długosz w księdze Liber beneficiorum dioecesis Cracoviensis.[3] Długosz w dziele tym wymienia również inną dzielnicę Żywca dawną wieś Moszczanicę w formie Mosczennycza. Obie miejscowości należały wówczas do Piotra Komorowskiego.

Wieś podzielona była na 11 ról, na których osadzono 22 rolników na półrolkach. Posiadali oni po 4 konie, odrabiali pańszczyzny tygodniowo po 2 dni konne i rocznie po 4 dni powabne (na wezwanie). Ponadto płacili czynsze i dostarczali do dworu daniny: raki, jarzębie, gęsi, kury, kapłony, jaja i cielę. Mieli też obowiązek przędzenia oprawy lnianej, dostarczania drzewa i przywozu soli z Wieliczki, którą wożono do Kamesznicy, gdzie była zbywana na Śląsk i Morawy[4].

We wsi były dwa młyny. Młynarzami byli: Grzegorz Szafrański i Marcin Pawlus[4]. Do II wojny światowej istniał również młyn wodny zlokalizowany przy obecnej ul.Futrzarskiej. Należał do Rodziny Kłusaków.

W folwarcznych ogrodach sadzono marchew, cebulę, pietruszkę, kapustę, rzepę, pasternak oraz uprawiano chmiel. Ponadto we wsi znajdowały się trzy stawy rybne.

Zabłocie, stanowiące przedmieście Żywca, było ważnym punktem strategicznym, gdyż most na Sole zapewniał połączenie z traktem wiedeńskim.

W 1833 roku w Zabłociu powstała Fabryka Papieru.

Z inicjatywy księcia Albrechta Fryderyka Habsburga w 1856 roku założony został Arcyksiążęcy Browar w Żywcu.

Wraz z uruchomieniem Galicyjskiej Kolei Transwersalnej w 1884 roku pojawiają się w sprzedaży wyroby fabryczne z pozostałych terenów Austro-Węgier, Prus i różnych regionów Europy, powodując powolny upadek cechów i rzemiosła.

Naprzeciwko dworca kolejowego znajdowała się restauracja i hotel Munk. Niedaleko mostu położony był sklep Tugenthata z artykułami kolonialnymi, natomiast artykuły papiernicze można było nabyć w niedalekim sklepie sióstr Kohn na rogu ul. Głównej[2] i Wesołej, naprzeciwko Restauracji Pod Góralem. Przy ul. Głównej[2] znajdowały się też apteka Szczepańskiego oraz magazyn artykułów rolniczych, gospodarstwa domowego i żelaznych. Znaleźć też można było piekarnie Sanetry, Anfrichta i Hechcera, a także drukarnię Ferbera.

Z Zabłocia do Żywca kursowały dorożki i omnibusy.

W 1923 roku przy drodze do Bielska powstała Fabryka Dywanów Orientalnych "Persja" założona przez Ernesta Wachsmana i Izydora Fabiszkiewicza. Zatudniała około 100 osób, przeważnie kobiety. W zakładzie tym powstawały dywany oraz poduszki dekoracyjne[5].

Fabryka Papieru w roku 1930 połączyła się z przedsiębiorstwem Papierniczym "Solali", w wyniku czego powstało przedsiębiorstwo papiernicze Żywiecka Fabryka Papieru "Solali" S.A., obejmujące fabrykę papieru, tektury, zakład przetwórczy, siłownię, tekturownię, drukarnię, litografię i tartak. Do 1939 roku przedsiębiorstwo zatrudniało 850 pracowników, a prezesem zarządu był Ignacy Serog[6].

Do roku 1934 Zabłocie podobnie jak Sporysz i Isep było gminą jednowioskową.

W 1938 roku, z inicjatywy działaczy robotniczych, pracowników Żywieckiej Fabryki Papieru powstał klub sportowy "Czarni".

Po powstaniu gmin zbiorowych w 1934 roku, Zabłocie stało się siedzibą gminy Zabłocie, w skład której wchodziły Radziechowy, Lipowa, Słotwina, Leśna, Ostre i Sienna. Niemcy na czas okupacji włączyli Zabłocie do miasta, ale po wyzwoleniu przywrócony został stan sprzed wojny.

W roku 1950 Zabłocie na stałe zostało włączone do Żywca razem z gromadami Isep i Kocurów oraz przysiółkiem Pawlusie. W związku z tym obszar miasta wzrósł do 3 296 ha, a liczba mieszkańców do 15 715 osób. Dotychczasowa siedziba gminy zbiorowej Zabłocie przeniesiona została do Leśnej.

Na bazie przedwojennej przetwórni owoców Furhmanna w 1951 roku przy ul. Marchlewskiego[2] powstały Żywieckie Zakłady Przetwórcze "Las" podległe Zjednoczeniu Leśnej Produkcji Niedrzewnej. Uruchomiono tu produkcję dżemów, syropów, soków i win owocowych[7].

W 1955 roku w Zabłociu został uruchomiony dworzec PKS[8], położony nieopodal dworca kolejowego przy ul. Marchlewskiego[2].

1 sierpnia 1964 roku odbyło się otwarcie nowego zakładu przemysłowego Żywieckiej Fabryki Sprzętu Szpitalnego przy ul. Hanki Sawickiej[9]. Fabryka została przeniesiona z Zadziela - wsi przeznaczonej pod zalew.

W 1968 roku przy ul. Marchlewskiego[2], naprzeciwko dworca kolejowego, Powszechna Spółdzielnia Spożywców oddała do użytku Spółdzielczy Dom Handlowy "Beskid".

W roku 1969 uruchomiono przy ul. Marchlewskiego[2] 144 Ochotniczy Hufiec Pracy. Był to hufiec stacjonarny, funkcjonujący w oparciu o Powiatowe Przedsiębiorstwo Remontowo-Budowlane, gdzie zatrudnionych było 140 junaków tego hufca[10].

W 1981 roku rozpoczęto modernizację ul. Objazdowej i budowę odcinka od ul. Hanki Sawickiej[9] do ul. Wesołej[11].

W dniu 30 czerwca 1990 roku odbyło się uroczyste oddanie do użytku nowej remizy i pomieszczeń biurowych Zawodowej Straży Pożarnej przy ul. Objazdowej. W tym samym roku przy ul. Hanki Sawickiej[9] otwarta została hurtownia materiałów budowlanych "Silesia"[12]

W związku z transformacją ustrojową, w 1991 roku Rada Miejska dokonała zmiany nazw niektórych ulic i osiedli na terenie Zabłocia: ul. Marchlewskiego przemianowano na Dworcową, ul. Waryńskiego na Ks. prałata Stanisława Słonki, Osiedle PKWN na Osiedle Zgoda oraz ul. Hanki Sawickiej na ul. Fabryczną[13].

Przy ul. Leśnianka zostało otwarte w 1991 roku przedsiębiorstwo produkcyjne "ALPLA", będące filią austriackiego koncernu wytwarzającego opakowania z tworzyw sztucznych[14].

1 kwietnia 1992 przy ul. Fabrycznej otwarty został posterunek Urzędu Celnego[11].

30 września 1992 roku oddano do eksploatacji ostatni odcinek ulicy Objazdowej[15] ze skrzyżowaniem z ulicą Wesołą, mającej odciążyć ruchliwą ul. Dworcową[11].

Żydzi w Zabłociu[edytuj | edytuj kod]

Nakazem królowej Konstancji z 1629 roku Żydom nie wolno było osiedlać się w Żywcu. Duża społeczność żydowska osiedliła się więc w gminach Sporysz, Isep a przede wszystkim w Zabłociu, gdzie w 1921 r. zamieszkiwało ich 624.

Do znanych żydowskich lokali w Zabłociu należały: sklep kolonialny Tugenthata, sklep papierniczy sióstr Kohn, restauracja "Pod Góralem" własność Maksa i Hugona Bergerów, słynna knajpa Mamera, drukarnia Ferbera, piekarnie żydowskie Anfrichta i Hechcera.

Kultura żydowska zaznaczyła się akcentami architektonicznymi, jak okazała synagoga reformowalna, która stanęła na terenie obecnego Zespołu Szkół Budowlano-Drzewnych. Inne charakterystyczne budowle żydowskie z przedwojennego okresu to: Żydowski Dom Ludowy, stadion klubu "Makabi" (obecnie teren dworca autobusowego), Żydowska Szkoła Powszechna, restauracja Gottlieba, kamienice przy ulicy Dworcowej, cmentarz żydowski przy ul. Stolarskiej.

W roku 1937 wielu Żydów wyjechało do Izraela.

Rok 1941 to eksterminacja ludności żydowskiej Zabłocia - większość ludności wyznania mojżeszowego deportowano do getta w Suchej Beskidzkiej, gdzie następnie po 1942 roku trafiali do Oświęcimia.

Zabłocie dzisiaj[edytuj | edytuj kod]

Współczesne Zabłocie jest dzielnicą o charakterze mieszkalno-przemysłowym.

Za centrum dzielnicy można uznać ulicę Dworcową oraz okolice dworca kolejowego i autobusowego.

Zakłady przemysłowe koncentrują się w zachodniej i południowej części Zabłocia.

W okolicy browaru i papierni rozlokowały się osiedla mieszkaniowe (osiedle Osiedle Browar-Kolonia, Osiedle Zgoda, Osiedle Kochanowskiego).

Przy ul. Stolarskiej położone są trzy cmentarze: Cmentarz Parafii św. Floriana (założony 7 listopada 1948 roku), cmentarz żydowski (znajduje się tu 500 macew, najstarsza pochodzi z 1853 roku) i cmentarz komunalny, otwarty 31 października 2005 roku.

9 września 2006 roku w piwnicach browaru uruchomiono Muzeum Browaru Żywiec. Muzeum zajmuje powierzchnię ok. 1600 m². Jego wnętrza odwzorowują proces powstawania piwa w browarze.

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

Dzielnica, w porównaniu ze Śródmieściem, jest uboga w zabytki. Do najważniejszych należą:

  • Kamienice przy ul. Dworcowej, z czego do najcenniejszych należy kamienica nr 49 z 1900 roku.

Obiekty publiczne[edytuj | edytuj kod]

Turystyka[edytuj | edytuj kod]

Szlaki turystyczne[edytuj | edytuj kod]

Przez dzielnicę przebiegają dwa nizinne szlaki turystyczne:

Szlak architektury icon.svg Szlak Zabytków Techniki[edytuj | edytuj kod]

Zabłocie leży na Szlaku Zabytków Techniki Województwa Śląskiego. Obiektami leżącymi na tymże szlaku są Browar i Muzeum Browaru Żywiec.

Kultura[edytuj | edytuj kod]

Do 1939 roku życie kulturalne Zabłocia koncentrowało się wokół tradycji, szkoły, i harcerstwa. Ludność żydowska miała swoją placówkę kulturalną w postaci domu ludowego, gdzie odbywały się przedstawienia teatralne i inne imprezy kulturalne.

Noc sylwestrową w Zabłociu uświetniały co roku zabłockie "dziady". Dziś tradycję tę podtrzymuje impreza folklorystyczna pod nazwą "Żywieckie Gody".

Kolejarze zabłoccy mieli przed wojną 25 osobową orkiestrę dętą, która występami uświetniała uroczystości państwowe i kościelne.

W 1938 roku w szkole w Zabłociu został założony chór szkolny. Śpiewał on m.in. na szkolnych nabożeństwach w budującym się kościele.

Dobrze rozwinięte było w Zabłociu harcerstwo. Istniało tu kilka drużyn harcerskich i zuchowych, które były organizatorem życia kulturalnego dla siebie i dla lokalnej społeczności.

Po II wojnie światowej organizacją życia kulturalnego zajęły się niektóre zakłady pracy.

W 1967 roku w dzielnicy oddany został do użytku Zakładowy Dom Kultury Żywieckiej Fabryki Papieru "Solali". Znajdowało się tam kino Papiernik i biblioteka. W latach 90. bibliotekę i kino zlikwidowano.

Obecnie w budynku dawnego Zakładowego Domu Kultury Fabryki Papieru "Solali", położonym przy ul. Księdza Prałata Stanisława Słonki 31, swoją działalność prowadzi filia Miejskiego Centrum Kultury o nazwie Papiernik.

Edukacja[edytuj | edytuj kod]

Zespół Szkół Budowlano-Drzewnych

Na terenie dzielnicy Zabłocie znajdują się następujące placówki edukacyjne:

Przedszkola[edytuj | edytuj kod]

  • Przedszkole nr 1, ul. Księdza Prałata Stanisława Słonki 4

Szkoły podstawowe[edytuj | edytuj kod]

  • Szkoła Podstawowa nr 1 im. Wojska Polskiego przy ul. Księdza Prałata Stanisława Słonki 14 - otwarta została 11 września 1899 roku i otrzymała imię cesarza Franciszka Józefa I. Do szkoły na naukę codzienną uczęszczało 296 uczniów. W 1921 roku została przekształcona w szkołę siedmioklasową, a w 1928 roku nadano jej imię św. Jana Kantego. W 1938 roku w 13 oddziałach uczyło się 684 uczniów. W 1964 roku szkoła otrzymała nowy gmach i imię Ludowego Wojska Polskiego. Parcelę pod budowę szkoły ofiarowała Żywiecka Fabryka Papieru. W 1999 roku szkoła otrzymała imię Wojska Polskiego.

Gimnazja[edytuj | edytuj kod]

  • Gimnazjum nr 1 im. Jana Pawła II przy ul. Dworcowej 26 (dawniej Szkoła Podstawowa nr 7) - powstało w wyniku reformy szkolnictwa w 1999 roku poprzez przekształcenie z dotychczasowej Szkoły Podstawowej nr 7. W roku 2002 szkołę opuścili pierwsi absolwenci.

Szkoły średnie[edytuj | edytuj kod]

  • Zespół Szkół Budowlano-Drzewnych im. Armii Krajowej przy ul. Szkolnej 2 - powstała 1 września 1887 jako Krajowa Szkoła Przemysłowa Dla Stolarstwa i Zabawek. Później dokonano zmiany nazwy na Uzupełniająca Szkoła Przemysłowa. Do 1914 roku szkoła kształciła tylko chłopców. W 1925 roku dokonano kolejnej zmiany nazwy szkoły Publiczna Szkoła Zawodowa Dokształcająca. Od 1947 roku szkoła prowadziła naukę w 2 systemach: dziennym oraz wieczorowym. Szkoła od 1956 roku podjęła kształcenie młodzieży w 50 zawodach. Dokonano też zmiany nazwy szkoły na Zasadniczą Szkołę Zawodową, która utrzymała się do 1975 roku, w którym to przekształcono ją w Zespół Szkół Budowlano-Drzewnych.

Przemysł[edytuj | edytuj kod]

Browar w Żywcu

Zabłocie należy do najbardziej uprzemysłowionych dzielnic Żywca. Pierwsze fabryki przemysłu lekkiego powstały w XIX wieku. Największym zakładem w Zabłociu był Arcyksiążęcy Browar.

W 1885 uruchomiona została Fabryka Wyrobu Masy z Drzewa na Papier nazywana później Fabryką Papieru Solali. Na początku XX wieku zatrudniała ok. 400 robotników. Pracuje wspomniana cegielnia.

W roku 1846 została założona nad Sołą Fabryka Mydła i Świec Szymona Munka.

W roku 1921 Strauss i Gross uruchomili w Zabłociu przy dzisiejszej ulicy Garbarskiej Fabrykę Skór i Pasów "Siła" Strauss i S-ka. W 1959 roku Zakłady weszły w skład Południowych Zakładów Skórzanych, następnie Południowych Zakładów Przemysłu Skórzanego "Chełmek". Ogłoszenie upadłości firmy nastąpiło 7 września 1999 roku.

Obecnie zakłady przemysłowe koncentrują się w centralnej (ul. Garbarska, Bielska, Księdza Prałata Stanisława Słonki, Mleczarska) i zachodniej (ul. Stolarska, Łączna, Prosta, Leśnianka, Fabryczna, Przemysłowa) części dzielnicy. Do największych z nich należą: Famed (sprzęt medyczny), Ponar (maszyny do przetwórstwa tworzyw sztucznych), Bond (wyroby odzieżowe), Hutchinson (produkty dla branży motoryzacyjnej), Tanled (dwoiny foliowane i chodaki), czy Silesia (materiały budowlane).

Przy ul. Kabaty znajduje się wysypisko śmieci.

Browar w Żywcu[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: Browar w Żywcu.

W Zabłociu przy ul. Browarnej znajduje się browar założony w 1856 roku przez arcyksięcia Albrechta Fryderyka Habsburga. Jednym z głównych powodów budowy zakładu w sercu Kotliny Żywieckiej był nieograniczony dostęp do czystej górskiej wody, wypływającej spod masywu Skrzycznego. Browar w Żywcu zlokalizowano na terenie dóbr żywieckich, będących już wówczas, od ponad 30 lat, w rękach cesarskiej rodziny Habsburgów. Decyzja o założeniu nowoczesnego browaru fabrycznego, wykorzystującego siłę energii parowej oraz najnowsze zdobycze nauki w zakresie fermentacji, była niezwykle trafna. Już dwanaście lat po założeniu browar żywiecki wysunął się na pierwsze miejsce wśród 260 browarów działających w Galicji. Pod koniec XIX wieku najsławniejszymi markami piw żywieckich były: Cesarskie, Eksportowe, Marcowe, Piwo Lagrowe oraz piwa specjalne: Porter i Ale.
W ciągu ubiegłego półwiecza Żywiec zdobył wiele nagród w międzynarodowych konkursach i festiwalach piwnych, m.in. w Kolonii, Paryżu, Brukseli, Norymberdze, Londynie, Rzymie, Luksemburgu, Genewie, Lizbonie, Chicago, za wysoką jakość i niepowtarzalny smak. Na światowych rynkach od kilkudziesięciu lat pozycjonuje się go jako piwo, którego sekret kryje się w krystalicznie czystej wodzie z polskich gór. Dziś marka Żywiec stanowi 58% eksportu polskich piwnych marek.

Handel[edytuj | edytuj kod]

Zabłocie nie posiada własnego centrum handlowego, ale wzdłuż ul. Dworcowej, która stanowi reprezentacyjną ulicę dzielnicy, rozlokowała się większość placówek handlowych. Znajdują się tutaj supermarkety Biedronka i Savia oraz dom towarowy.

Planowana jest budowa centrum handlowego na terenie dworca autobusowego podczas jego modernizacji[16]

Religia[edytuj | edytuj kod]

Na terenie Zabłocia przy ul. Browarnej znajduje się kościół parafialny św. Floriana, który jest jedynym kościołem rzymskokatolickim w obrębie dzielnicy.

Zabłocie od początku swojego istnienia należało do parafii Narodzenia Najświętszej Marii Panny w Żywcu. W 1868 roku dla mieszkańców wsi wydzielono osobny ołtarz św. Agnieszki w Kościele św. Krzyża. Dopiero 27 maja 1935 roku rozpoczęła się budowa kościoła w Zabłociu. 29 czerwca 1948 roku erygowano tutaj samodzielną parafię. Budowę kościoła zakończono w 1954 roku.

W dzielnicy znajdują się także Zbór Kościoła Adwentystów Dnia Siódmego (ul. Półkole), Zbór Kościoła Ewangelicznych Chrześcijan (ul. Półkole) oraz Zbór Ewangeliczny „Jeruzalem” (ul. Piękna).

Komunikacja[edytuj | edytuj kod]

Transport drogowy[edytuj | edytuj kod]

Główne arterie komunikacyjne Zabłocia to:

Droga krajowa nr 69 nosi nazwę ul. Wesołej, następnie przechodzi w Aleję Armii Krajowej, a za rondem nosi nazwę ul. Browarnej[17].

Droga wojewódzka nr 945 w granicach dzielnicy poprowadzona jest ul. Wesołą na odcinku od skrzyżowania z Al. Armii Krajowej do skrzyżowania z ul. Dworcową, która ma status drogi wojewódzkiej do przejścia w ul. Kościuszki.

Ponadto status drogi powiatowej ma ul. Leśnianka biegnąca od Alei Armii Krajowej w kierunku wsi Leśna

W sąsiedztwie Osiedla Zgoda znajduje się węzeł drogowy typu WB Żywiec-Browar, gdzie przecinają się droga ekspresowa SS69 oraz droga krajowa nr 69.

Kolej[edytuj | edytuj kod]

Przystanek kolejowy Pietrzykowice Żywieckie

Przez Zabłocie przebiega linia kolejowa nr 139 Katowice - Skalite Serafinov i 97 Skawina - Żywiec, która została otwarta w 1884 roku jako część Galicyjskiej Kolei Transwersalnej.

Przy ul. Dworcowej znajduje się centralny dworzec kolejowy w mieście - stacja kolejowa Żywiec. Pierwszy budynek dworca kolejowego powstał w roku 1878, z chwilą uruchomienia kolei relacji Bielsko - Żywiec. W roku 1884 nastąpiło połączenie kolejowe z Suchą, a pośrednio z Krakowem, oraz ze Zwardoniem, a przez Słowację - z Wiedniem. Ówczesny dworzec kolejowy był długim, jednopiętrowym budynkiem, typowym dla całej ówczesnej monarchii austro-węgierskiej. Jeszcze przed I wojną światową dawny budynek dworca został przebudowany przez żywieckiego budowniczego Roberta Fussgangera w stylu podhalańskim. Został on jednak zniszczony przez uciekających Niemców w 1945 roku. Po wojnie został odbudowany według poprzednich planów i ma takie same dachy i szczyty, identyczną stolarkę drzwiową i okienną oraz taką samą halą główną. Nie odbudowano jednak zadaszenia peronu. Dworzec posiada trzy perony i połączony jest przejściem nadziemnym z Aleją Armii Krajowej oraz przejściem podziemnym z dworcem autobusowym.

Przy ul. Wesołej w północnej części dzielnicy znajduje się przystanek kolejowy Pietrzykowice Żywieckie. Posiada jeden peron z którego kursują pociągi w kierunku Katowic i Żyliny.

Komunikacja autobusowa[edytuj | edytuj kod]

Na terenie dzielnicy znajduje się 28 przystanków komunikacji miejskiej. W Zabłociu, przy ul. Dworcowej, nieopodal dworca kolejowego znajduje się dworzec autobusowy. Wokół dworca zlokalizowanych jest także wiele małych sklepików i punktów usługowych.

Osiedla[edytuj | edytuj kod]

Przypisy