Zabłudów

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Zabłudów
Herb Flaga
Herb Zabłudowa Flaga Zabłudowa
Państwo  Polska
Województwo  podlaskie
Powiat białostocki
Gmina Zabłudów
gmina miejsko-wiejska
Aglomeracja białostocka
Data założenia 1553
Burmistrz Jacek Lulewicz
Powierzchnia 14,30 km²
Populacja (30.06.2012)
• liczba ludności
• gęstość

2500
174,83 os./km²
Strefa numeracyjna
(+48) 85
Kod pocztowy 16-060
Położenie na mapie gminy Zabłudów
Mapa lokalizacyjna gminy Zabłudów
Zabłudów
Zabłudów
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Zabłudów
Zabłudów
Ziemia 53°01′N 23°20′E/53,016667 23,333333Na mapach: 53°01′N 23°20′E/53,016667 23,333333
TERC
(TERYT)
3202602144
Urząd miejski
Rynek 8
16-060 Zabłudów
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Wikisłownik Hasło Zabłudów w Wikisłowniku
Strona internetowa

Zabłudówmiasto w woj. podlaskim, w powiecie białostockim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Zabłudów. Miasto zaliczane jest do aglomeracji białostockiej.

Według danych z 30 czerwca 2012 miasto miało 2500 mieszkańców[1].

Miejscowość jest siedzibą parafii:

Położenie[edytuj | edytuj kod]

Zabłudów znajduje się około 20 km na południowy wschód od Białegostoku. Wchodzi w skład aglomeracji białostockiej.

Według danych z 1 stycznia 2010 powierzchnia miasta wynosiła 14,30 km²[2].

Przez miasto przebiega droga krajowa nr. 19, Białystok-Lublin. Początek ma tutaj również droga wojewódzka nr 685 łącząca DK. 19 z Hajnówką.

Komunikację z Białymstokiem zapewniają przecinające się w mieście liczne kursy firm przewozowych, głównie PKS. Najwięcej połączeń zapewnia PKS Białystok.

W latach 1975–1998 miasto administracyjnie należało do woj. białostockiego.

Historia[edytuj | edytuj kod]

W 1550 istniał już dwór zabłudowski[3]. Miasto lokowane na surowym korzeniu w 1553 na prawie magdeburskim dzięki staraniom Grzegorza Chodkiewicza i zgodą Zygmunta Augusta z prawem do targu i dwóch jarmarków. W 1567 Grzegorz Chodkiewicz ufundował w Zabłudowie parafie prawosławną i katolicką[4]. Własność Chodkiewiczów, którzy za 30 tys. groszy sprzedali dobra zabłudowskie w 1599 Krzysztofowi Radziwiłłowi, w którego rodzie Zabłudów pozostał do początków XIX w. Zabudowania dworskie znajdowały się po przeciwnej niż miasto stronie rzeki Rudnie i prowadziła do niego grobla. W XVI w. miasto było ośrodkiem reformacji. Po 1622 miasto zostało otoczone wałami obronnymi, o czym wspomina ordynacja Janusza Radziwiłła z 1635. W 1638 wydano Żydom zgodę na budowę w mieście bożnicy. Przed 1655 przy cerkwi Zaśnięcia Matki Bożej powstał monaster pod tym samym wezwaniem, fundacja Janusza i Marii Radziwiłłów[5].

W 1654 król Jan II Kazimierz zatwierdził prawo magdeburskie dla miasta i nadał mu herb z jednorożcem. W mieście ukrywali się arianie: Zbigniew Morsztyn, Samuel Mierzyński, Maciej Przypkowski. Odbył się tu ich ostatni synod, a tutejszy ich zbór przetrwał do 1860[6].

25 grudnia 1659 miasto zostało spalone przez wojska moskiewskie Iwana Chowańskiego, które wymordowały mieszkańców zgromadzonych na mszy w kościele. W 1685 pożar zniszczył kościół katolicki i zbór ewangelicki. Około 1748 w miejscu dawnego dworu zbudowano murowany barokowy pałac kryty dachówką holenderką.

Od 1795 w zaborze pruskim, od pokoju w Tylży w 1807 w zaborze rosyjskim. W 1824 monaster zabłudowski, nieczynny od trzech lat wskutek zniszczenia w pożarze[4], został formalnie zamknięty[7]. W XIX w. nastąpiło gwałtowne zwiększenie ilości ludności żydowskiej w mieście, która pod koniec wieku stanowiła już 60% mieszkańców. 15 sierpnia 1915 został spalony pałac przez uciekające wojska rosyjskie. Od 1918 w niepodległej Polsce, w 1939-1941 pod okupacją sowiecką, a następnie niemiecką (1941-1944), podczas której Niemcy wymordowali ludność żydowską (ok. 1,4 tys. wywiezionych do obozu zagłady w Treblince w 1942). Podczas wojny miasto zniszczono w 50%. 24 czerwca 1941 spalono m.in. najcenniejszy zabytek Zabłudowa – unikatową wielką drewnianą synagogę z 1646. W 1944 miasto zostało zajęte przez Armię Czerwoną.

W roku 1965 w mieście miał miejsce tak zwany cud zabłudowski.

Rynek[edytuj | edytuj kod]

Zabłudowski rynek miał dzisiejszy kształt od początku swego istnienia, który zawdzięcza Grzegorzowi Chodkiewiczowi. Jak na ówczesne czasy był duży, kształtem przypominał kwadrat; w jego krańcach wyznaczono pary ulic wychodzące z każdego rogu, które zbiegały się pod kątem prostym. W jego północno-wschodniej części usytuowano kościół parafialny pw. Wniebowzięcia NMP (w późniejszych czasach kościołowi nadano wezwanie Świętych Apostołów Piotra i Pawła). Po stronie południowo-wschodniej rynku mieści się cerkiew prawosławna pw. Zaśnięcia Bogurodzicy; parafia prawosławna przy klasztorze zabłudowskim powstała w tym samym czasie, co kościół łaciński[4].

W 1608 Krzysztof Radziwiłł ufundował zbór kalwiński, który był umiejscowiony między rynkiem miejskim a stawem dworskim.

W Zabłudowie istniały dwa cmentarze żydowskie. Pierwszy z nich, obecnie już nieistniejący, zlokalizowany był w centrum miasta, drugi – XIX-wieczny, był umiejscowiony w południowo-zachodniej części miasta.

Pomiędzy grudniem 1913 a marcem 1914 rynek oraz dwie ulice oświetlono lampami gazowymi. Przy rynku ustawiono dwie latarnie, a na ulicach Białostockiej i Surażskiej po jednej.

W 2009 rozpoczęła się przebudowa ulicy Białostockiej (część Drogi Krajowej nr 19), oraz budowa ronda u zbiegu ulic Białostockiej, Rynek, A. Mickiewicza (początek Drogi wojewódzkiej nr 685) i Bielskiej.

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

Kościół parafialny pw. świętych Piotra i Pawła

Transport[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. GUS-Główny Urząd Statystyczny (pol.). stat.gov.pl. [dostęp 2013-01-19].
  2. Powierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym w 2010 r. Warszawa: Główny Urząd Statystyczny, 2010-08-20. ISSN 1505-5507.
  3. Józef Maroszek, Prawa i przywileje miasta i dóbr ziemskich Zabłudów XV-XVIII w., Białystok 1994. s. 7.
  4. 4,0 4,1 4,2 Bołtryk M.. Zapomniany Zabłudów. „Przegląd Prawosławny”. 10 (270), grudzień 2007. ISSN 1230-1078. 
  5. H. Surynowicz, Życie monastyczne na Grodzieńszczyźnie w XIX wieku, [w:] red. A. Mironowicz, U. Pawluczuk, P. Chomik: Życie monastyczne w Rzeczypospolitej. Białystok: Zakład Historii Kultur Pogranicza Instytutu Socjologii Uniwersytetu w Białymstoku, 2001, s. 197-199. ISBN 8390292882.
  6. Dziedzictwo ekai.pl
  7. Pawluczuk U. A.: Życie monastyczne w II Rzeczypospolitej. Wydawnictwo Uniwersytetu w Białymstoku, 2007, s. 29. ISBN 978-83-7431-127-4.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]