Zabrzeż

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Zabrzeż
Kościół w Zabrzeży
Kościół w Zabrzeży
Państwo  Polska
Województwo małopolskie
Powiat nowosądecki
Gmina Łącko
Liczba ludności 1123[1]
Strefa numeracyjna (+48) 18
Tablice rejestracyjne KNS
SIMC 0446925
Położenie na mapie województwa małopolskiego
Mapa lokalizacyjna województwa małopolskiego
Zabrzeż
Zabrzeż
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Zabrzeż
Zabrzeż
Ziemia 49°32′37″N 20°23′44″E/49,543611 20,395556Na mapach: 49°32′37″N 20°23′44″E/49,543611 20,395556
Commons Multimedia w Wikimedia Commons

Zabrzeżwieś w Polsce położona w województwie małopolskim, w powiecie nowosądeckim, w gminie Łącko. W latach 1975-1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa nowosądeckiego.

Położenie[edytuj | edytuj kod]

Wieś jest położona u ujścia Kamienicy Gorczańskiej do Dunajca, na pograniczu trzech pasm górskich: Beskidu Wyspowego (tereny po północnej stronie Kamienicy), Gorców (po południowej stronie Kamienicy) i Beskidu Sądeckiego (po wschodniej stronie Dunajca). Na obydwu zboczach doliny Kamienicy znajdują się liczne wzniesienia: Byniowa (688 m) z doskonałym widokiem na Tatry i Beskidy; Twarogi (845 m), Koziarnia (609 m) z szeroką panoramą szczytów Beskidu Wyspowego, Beskidu Sądeckiego i Pienin oraz Babia Góra (460 m).

W Zabrzeży znajduje się ważne skrzyżowanie, na którym droga łącząca „zakopiankę” z doliną Dunajca (Lubień-Mszana-Szczawa-Kamienica-Zabrzeż) łączy się z drogą z Nowego Sącza do Krościenka i Szczawnicy.

Zarys historii[edytuj | edytuj kod]

Na spłaszczonym wierzchołku Babiej Góry znajdują się ślady grodziska z ostatniej fazy kultury łużyckiej, najdalej wysuniętego na południe w dolinie Dunajca.

Najstarsze ślady osadnictwa odkryto na Babiej Górze (446 m):

  • grodzisko z okresu kultury łużyckiej (III okresu brązu: 1200-1000 r. p.n.e.) oraz wczesnej epoki żelaza (okres halsztacki)
  • powtórne osadnictwo na Babiej Górze miało miejsce w czasie krakowskiej fazy osadniczej (XII-XIII w.); po XIII w. wzniesiono tu niewielki zamek obronny otoczony murem kamiennym; na szczycie od strony wschodniej widać wyraźne ślady głębokiej średniowiecznej suchej fosy
Information icon.svg Osobny artykuł: Zamek w Zabrzeży.

Rejon Zabrzeży należał najpierw do księcia krakowskiego, potem – w wyniku zapisu wieczystego – przejęła go Kinga, żona Bolesława Wstydliwego. Najstarsza wzmianka o samej wsi datuje się na rok 1312. Według legendy w początkach XVII w., w czasie wojen z Portą Osmańską, osadzono tu jeńców tureckich, mile byli tu też przyjmowani okoliczni zbójnicy.

Zabrzeż, wraz z sąsiednimi wsiami będącymi obecnie jej przysiółkami (Wietrznica, Boczów i Byniowa), weszła do klucza wsi należących do starosądeckiego klasztoru klarysek i pozostawała w nim aż do okresu rozbiorów. W latach 1855-1867 Zabrzeż należała do powiatu krościeńskiego. Wówczas to zarządcami Zabrzeży, podobnie jak pobliskiej Kamienicy, była rodzina Szalayów, właściciele i twórcy uzdrowiska Szczawnica.

Zabrzeż obecnie[edytuj | edytuj kod]

Zabrzeż to duża wieś letniskowa (1122 mieszkańców). Miejscowość turystyczna i duży ośrodek sadownictwa; podobnie jak w sąsiednim Łącku uprawia się tu przede wszystkim jabłonie i śliwy. Warto zobaczyć stojącą koło szkoły dwukondygnacyjną kapliczkę, która w dawnych wiekach służyła podobno również jako punkt ostrzegawczy – w razie zagrożenia rozpalano wokół niej ogniska. Ciekawym miejscem jest bez wątpienia tzw. Babia Góra, grodzisko z okresu kultury łużyckiej i z okresu halsztackiego. Wznosi się ona 85 m nad wsią, a jej nazwa ma pochodzić od pewnej staruszki mieszkającej tu w XV stuleciu. Kobieta była ponoć życzliwej natury i pomagała ludziom, toteż w 500 rocznicę jej śmierci wystawiono na górze krzyż. Zabrzeż jest jednym z ośrodków kultury ludowej Sądecczyzny.

W Zabrzeży-Wietrznicach, w korycie Dunajca, znajduje się jedyny w Polsce sztuczny tor kajakowy przeznaczony do sportu wyczynowego, umożliwiający pełne treningi kadry narodowej seniorów i juniorów. Organizowane są tutaj najwyższej rangi międzynarodowe zawody w kajakarstwie górskim, takie jak Mistrzostwa Europy czy Mistrzostwa Świata.

Z Zabrzeży wywodzą się liczni artyści i twórcy ludowi, m.in.:

  • Antoni Kurzeja – badacz dziejów wsi, autor książki Z rodzinnych stron Mikołaja Zyndrama wodza spod Grunwaldu, Brody 1910
  • Jan Bucyk (1915-1976) – nauczyciel, artysta malarz, jego obrazy zdobią sale Urzędu Gminy w Łącku
  • Stanisław Klimek (1906-1985) – poeta ludowy, autor licznych wierszy głoszących piękno łąckiej przyrody
  • Dominik Konopka (1926-1985) – artysta rzeźbiarz, autor licznych rzeźb w drewnie o tematyce sakralnej
  • Franciszek Janc – artysta ludowy, twórca strojów górali łąckich, zdobywca licznych nagród i wyróżnień

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy