Zabrzeż

Zabrzeż
Państwo	Polska
Województwo	małopolskie
Powiat	nowosądecki
Gmina	Łącko
Liczba ludności	1123
Strefa numeracyjna	(+48) 18
Tablice rejestracyjne	KNS
Położenie na mapie Polski Zabrzeż
49°32′37″N 20°23′44″E

Zabrzeż – wieś w Polsce położona w województwie małopolskim, w powiecie nowosądeckim, w gminie Łącko.

W latach 1975-1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa nowosądeckiego.

Wieś jest położona u ujścia Kamienicy Gorczańskiej do Dunajca, na pograniczu Beskidu Wyspowego (góra Paproć) i Gorców. Jedno z ramion bocznych, odchodzące od głównego grzbietu Gorców kończy się stromoboczną Babią Górą (460 m). Na spłaszczonym wierzchołku Babiej Góry znajdują się ślady grodziska z ostatniej fazy kultury łużyckiej, najdalej wysuniętego na południe w dolinie Dunajca. W Zabrzeży-Wietrznicach znajduje się jedyny w Polsce sztuczny tor kajakarstwa górskiego. Miejscowość turystyczna.

Zabrzeż to duża wieś letniskowa (1122 mieszkańców). Leży przy ważnym skrzyżowaniu, na którym droga łącząca zakopiankę z doliną Dunajca (Lubień-Mszana-Szczawa-Kamienica-Zabrzeż) dochodzi do drogi z Nowego Sącza do Krościenka i Szczawnicy.

Położona na granicy trzech grup górskich Beskidu Wysokiego: Gorców, Beskidu Wyspowego i Beskidu Sądeckiego, w kotlinie powstałej w miejscu, gdzie rzeka Kamienica wpada do Dunajca (370 m n.p.m.). Wokół kotliny liczne wzniesienia: Byniowa (688 m) z doskonałym widokiem na Tatry i Beskidy; Twarogi (845 m) i Koziarnia (609 m) z szeroką panoramą szczytów Beskidu Wyspowego, Beskidu Sądeckiego i Pienin. Najstarsze ślady osadnictwa odkryto na Babiej Górze (446 m):

• grodzisko z okresu kultury łużyckiej (III okresu brązu: 1200-1000 r. p.n.e.) oraz wczesnej epoki żelaza (okres halsztacki)
• powtórne osadnictwo na Babiej Górze miało miejsce w czasie krakowskiej fazy osadniczej (XII-XIII w.); po XIII w. wzniesiono tu niewielki zamek obronny otoczony murem kamiennym; na szczycie od strony wschodniej widać wyraźne ślady głębokiej średniowiecznej suchej fosy

Rejon Zabrzeży należał najpierw do księcia krakowskiego, potem - w wyniku zapisu wieczystego - przejęła go Kinga, żona Bolesława Wstydliwego. Najstarsza wzmianka o samej wsi datuje się na rok 1312. Według legendy w początkach XVII w., w czasie wojen z Portą Otomańską, osadzono tu jeńców tureckich, mile byli tu też przyjmowani okoliczni zbójnicy.

Zabrzeż, wraz z sąsiednimi wsiami będącymi obecnie jej przysiółkami (Wietrznica, Boczów i Byniowa), weszła do klucza wsi należących do starosądeckiego klasztoru klarysek i pozostawała w nim aż do okresu rozbiorów. W latach 1855-1867 Zabrzeż należała do powiatu krościeńskiego. Wówczas to zarządcami Zabrzeży, podobnie jak pobliskiej Kamienicy, była rodzina Szalayów, właściciele i twórcy uzdrowiska Szczawnica.

Dziś Zabrzeż jest ośrodkiem sadownictwa; podobnie jak w sąsiednim Łącku uprawia się tu przede wszystkim jabłonie i śliwy. Warto zobaczyć stojącą koło szkoły dwukondygnacyjną kapliczkę, która w dawnych wiekach służyła podobno również jako punkt ostrzegawczy - w razie zagrożenia rozpalano wokół niej ogniska. Ciekawym miejscem jest bez wątpienia tzw. Babia Góra, grodzisko z okresu kultury łużyckiej i z okresu halsztackiego. Wznosi się ona 85 m nad wsią, a jej nazwa ma pochodzić od pewnej staruszki mieszkającej tu w XV stuleciu. Kobieta była ponoć życzliwej natury i pomagała ludziom, toteż w 500 rocznicę jej śmierci wystawiono na górze krzyż. Zabrzeż jest jednym z ośrodków kultury ludowej Sądecczyzny.

W Zabrzeży-Wietrznicach, w korycie Dunajca, znajduje się jedyny w Polsce sztuczny tor kajakowy przeznaczony do sportu wyczynowego, umożliwiający pełne treningi kadry narodowej seniorów i juniorów. Organizowane są tutaj najwyższej rangi międzynarodowe zawody w kajakarstwie górskim, takie jak Mistrzostwa Europy czy Mistrzostwa Świata.

Z Zabrzeży wywodzą się liczni artyści i twórcy ludowi, m.in.:

• Antoni Kurzeja - badacz dziejów wsi, autor książki Z rodzinnych stron Mikołaja Zyndrama wodza spod Grunwaldu, Brody 1910
• Jan Bucyk (1915-1976) - nauczyciel, artysta malarz, jego obrazy zdobią sale Urzędu Gminy w Łącku
• Stanisław Klimek ( 1906-1985) - poeta ludowy, autor licznych wierszy głoszących piękno łąckiej przyrody
• Dominik Konopka (1926-1985) - artysta rzeźbiarz, autor licznych rzeźb w drewnie o tematyce sakralnej
• Franciszek Janc - artysta ludowy, twórca strojów górali łąckich, zdobywca licznych nagród i wyróżnień