Zabrzeg

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Zabrzeg
Herb
Herb Zabrzega
Centrum wsi z kościołem Św. Józefa i zabudowaniami parafii
Centrum wsi z kościołem Św. Józefa i zabudowaniami parafii
Państwo  Polska
Województwo śląskie
Powiat bielski
Gmina Czechowice-Dziedzice
Liczba ludności (2009) 3107[1]
Strefa numeracyjna (+48) 32
Kod pocztowy 43-516
Tablice rejestracyjne SBI
SIMC 0213859
Położenie wsi
Położenie wsi
Położenie na mapie województwa śląskiego
Mapa lokalizacyjna województwa śląskiego
Zabrzeg
Zabrzeg
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Zabrzeg
Zabrzeg
Ziemia 49°54′52″N 18°56′44″E/49,914444 18,945556Na mapach: 49°54′52″N 18°56′44″E/49,914444 18,945556
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Strona internetowa miejscowości

Zabrzeg (cz. Zabřeh) – wieś w Polsce położona w województwie śląskim, w powiecie bielskim, w gminie Czechowice-Dziedzice. Wieś leży w historycznych granicach regionu Śląska Cieszyńskiego, geograficznie zaś leży w regionie Dolina Górnej Wisły, będącej częścią Kotliny Oświęcimskiej[2]. Sołectwo ma powierzchnię 1400 ha i liczy 3107 mieszkańców[1], co daje gęstość zaludnienia równą 221,9 os./km².

Położenie[edytuj | edytuj kod]

Sołectwo Zabrzeg jest częścią gminy Czechowice-Dziedzice. Od północy granicą naturalną z Goczałkowicami-Zdrój jest rzeka Wisła. Granica ta biegnie linią dawnych meandrów Wisły. Od zachodu korona zapory oddziela Zabrzeg od Jeziora Goczałkowickiego. Idąc dalej od Jeziora Goczałkowickiego granicą lasu na południe, Zabrzeg graniczy z gminą Chybie. Ulice Pszczelarska i Graniczna w sołectwie Bronów są ulicami granicznymi z sołectwem Zabrzeg. Od południa granicą naturalną z sołectwem Ligota stanowi rzeka Iłownica. Od wschodu ul. Ochodzka jest granicą z Czechowicami-Dziedzicami. Obszar miejscowości wynosi 1352 ha, w tym 744 ha stanowią lasy (55%) położone w zachodniej części gminy – na granicy z Chybiem znajduje się rezerwat przyrody Rotuz. Obszar zabudowy skoncentrowany jest we wschodniej części sołectwa.

Części miejscowości[edytuj | edytuj kod]

W ramach sołectwa Zabrzeg aktualnie wyodrębnia się 15 dzielnic, bez zalanej w 1954 r. wodami Jeziora Goczałkowickiego dzielnicy Podjaz i istniejącej do 1954 r. dzielnicy Zamłynie. Wykaz dzielnic:

  • Brzezina
  • Centrum
  • Czarnolesie
  • Jastrzębiec
  • Kopytowice
  • Las
  • Maciejowice
  • Mościska
  • Oblask
  • Ochodza
  • Olszyna
  • Strużnik
  • Styrża
  • Świerklocz
  • Zapora

Nazwa[edytuj | edytuj kod]

Nazwa wioski Zabrzeg jest pochodzenia topograficznego (za brzeg(iem) Wisły)[3]. Niemiecki językoznawca Heinrich Adamy swoim dziele o nazwach miejscowości na Śląsku wydanym w 1888 roku we Wrocławiu jako najstarszą zanotowaną nazwę wsi podaje Zabrzeg notując jej znaczenie "Platz am Ufer" czyli "Miejsce nad brzegiem"[3].

Historia[edytuj | edytuj kod]

Pierwotnie teren Zabrzega zajmował bór, stopniowo wykarczowany przez śląskich i małopolskich osadników. Powstała w ten sposób wieś szlachecka została wymieniona w dokumencie z 1521 roku o przywilejach miasta Bielska, a następnie Fryderyka Kazimierza, księcia cieszyńskiego w 1556 roku. Dokument ten nakazywał 11 miejscowościom w okolicach Bielska konsumować wytworzone w nim piwo i wino.

W połowie XVIII wieku Zabrzeg został oddzielony od pobliskich Goczałkowic prusko-austriacką granicą, samemu zostając wraz ze Śląskiem Cieszyńskim po stronie państwa Habsburgów. W 1782 roku we wsi wzniesiono barokowo-klasycystyczny kościół pod wezwaniem Św. Józefa, by trzy lata później Zabrzeg mógł stać się samodzielną parafią. W późniejszych latach, w wyniku rozparcelowania przez bielskiego księcia, zabrzeski folwark stał się własnością chłopów.

W połowie XIX wieku w okolicy powstała Kolej Północna, otwarta w 1855 roku, a wielu mieszkańców Zabrzega znalazło przy niej pracę. W latach 1856-1872 właścicielem osady i okolicznych dóbr był Emil von Wrochem z Kopienicy. Według austriackiego spisu ludności z 1900, w Zabrzegu, w 173 budynkach na obszarze 662 hektarów, mieszkało 1381 osób, co dawało gęstość zaludnienia równą 208,6 os./km², z tego 1336 (96,7%) mieszkańców było katolikami, 3 (0,2%) ewangelikami, a 42 (3%) wyznawcami judaizmu. 1321 (95,7%) było polsko-, 30 (2,2%) niemiecko- a 20 (1,4%) czeskojęzycznymi[4]. Do 1910 roku liczba budynków wzrosła do 175, a mieszkańców do 1598 osób, z czego 1597 zameldowanych było na stałe. Ze względu na używany język potoczny, 46 (2,9%) osób było niemiecko-, 1 (0,06%) czesko- a 1550 (97%) polskojęzycznymi. Podział według religii kształtował się następująco: 1566 (98%) katolików, 2 (0,1%) ewangelików i 30 (1,9%) wyznawców judaizmu[5].

Po I wojnie światowej miejscowość znalazła się w granicach Polski. W okresie międzywojennym prowadzono wiele prac regulacyjnych koryta rzeki Wisły. Podczas II wojny światowej, 27 maja 1942 o godz. 17.45, przy "Domu Kopcia" nr 56, doszło do pokazowego mordu, dokonanego przez hitlerowców na pięciu polskich cywilach, ściągniętych z sąsiednich miejscowości (zostali powieszeni na dębie). Na liście ofiar znaleźli się: Stefan Górecki z Zabrzega (ur. 2 sierpnia 1911), Adolf (ur. 20 kwietnia 1910) i Jan Grygierczyk (ur. 2 lipca 1909), bracia z Dziedzic, Wilhelm Herok z Zarzecza (ur. 25 czerwca 1905) oraz Alojzy Jarczok z Zabrzega (ur. 10 stycznia 1910)[6]. Po wojnie, w czasie budowy goczałkowickiego zbiornika Zabrzeg znalazł się w granicach powiatu pszczyńskiego, a do zalania przeznaczone zostały 182 hektary.

W latach 1975-1998 miejscowość administracyjnie należała do województwia katowickiego.

W maju 2010 wieś uległa w znacznej mierze zalaniu w wyniku powodzi, a kilkanaście rodzin ewakuowano.

Sport[edytuj | edytuj kod]

  • "Sokół" Zabrzeg - klub piłkarski założony w 1925
  • LUKS Zabrzeg (Ludowy Uczniowski Klub Sportowy) - klub lekkoatletyczny działający przy Zespole Szkół

Ponadto w Zabrzegu odbywają się organizowane od 1997 roku międzynarodowe Mistrzostwa Polski w Tarokach, grze karcianej popularnej w kilku krajach dawniej wchodzących w skład Austro-Węgier, skąd przeważnie przyjeżdżają zagraniczni zawodnicy.

Komunikacja[edytuj | edytuj kod]

Przez Zabrzeg kursują autobusy podmiejskiej linii nr 1/1s, 1/6, 6, 6/1, 8 i X obsługiwane przez przewoźnika PKM Czechowice-Dziedzice. W Zabrzegu znajdują się ponadto 2 przystanki kolejowe: Zabrzeg oraz Zabrzeg Czarnolesie

Znani ludzie urodzeni w Zabrzegu[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. 1,0 1,1 Gmina Czechowice-Dziedzice: Sołectwo Zabrzeg. W: www.czechowice-dziedzice.pl [on-line]. [dostęp 2010-12-05].
  2. Marcin Żerański: Śląsk Cieszyński. Od Bielska-Białej do Ostrawy. Cieszyn: Pracownia na pastwiskach, 2012, s. 79. ISBN 9788393310937.
  3. 3,0 3,1 Heinrich Adamy: Die Schlesischen Ortsnamen ihre entstechung und bedeutung. Breslau: Verlag von Priebotsch`s Buchhandlung, 1888, s. 34.
  4. Gemeindelexikon der im Reichsrate vertretenen Königreiche und Länder, bearbeitet auf Grund der Ergebnisse der Volkszählung vom 31. Dezember 1900, XI. Schlesien. Wien: 1906. (niem.)
  5. Ludwig Patryn (ed): Die Ergebnisse der Volkszählung vom 31. Dezember 1910 in Schlesien. Troppau: 1912. (niem.)
  6. http://www.bip.czechowice-dziedzice.pl/res/serwisy/bip-czdz/komunikaty/_005_002_018_129459.doc
  7. Historia Zabrzega

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]