Zabytki Sandomierza

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Katedra z XIV-XVII wieku
Ratusz w Sandomierzu
Brama Opatowska
Kamienice na Starym Rynku
Kościół św. Michała
Kościół romański pw. św. Jakuba z 1226 r.
Dom Długosza – obecnie Muzeum Diecezjalne
Collegium Gostomianum - kolegium jezuickie z 1602 r.
Synagoga żydowska z XVIII w.

Zabytki rejestrowane[edytuj | edytuj kod]

Poniżej przedstawione są sandomierskie zabytki chronione prawnie czyli znajdujące się w rejestrze zabytków wojewódzkiego konserwatora zabytków.

  • zespół urbanistyczno-architektoniczny i krajobrazowy, XIII-XIX,
  • Bazylika katedralna Narodzenia NMP - gotycki halowy kościół z XIV w, przekryty sklepieniami krzyżowo-żebrowymi, wewnątrz zachowane polichromie z 1421 roku
    • dzwonnica, XVIII,
    • ogrodzenie murowano-żelbetowe, 2 poł. XIX
  • zespół kościoła par. pw. św. Pawła, ul. Staromiejska, z 1. połowy XV, XVIII,
    • kościół
    • dzwonnica
    • ogrodzenie z bramą
    • plebania, drewn. (nie istnieje)
  • synagoga z domem gminy żydowskiej, ob. archiwum, ul. Basztowa,
  • zespół klasztorny benedyktynek, ob. seminarium duchowne, ul. Żeromskiego, 2 poł. XVII - XVIII,
  • domek kapelana
    • kazalnica
    • ogród
    • ogrodzenie terenu klasztornego
    • seminarium niższe,
  • zespół klasztorny dominikanów, ul. Staromiejska, 2 ćw. XIII, XVII, 1909,
  • zespół szpitalny, ul. Opatowska 10, XV-XIX,
  • zespół klasztorny reformatów, pl. św. Wojciecha, 1679-1690, XVIII, XIX,
  • kolegium jezuickie Collegium Gostomianum, ul. Długosza 7, 1605-15, XIX, - jedna z najstarszych szkół średnich w Polsce, najstarsze skrzydło wybudowano w 1602 roku. Pierwotne kolegium jezuickie, funkcjonowało do kasaty zakonu w 1773 roku. Od tego czasu funkcjonowało jako szkoła świecka.
  • zamek królewski, z XIV wieku, 1480, 1520, XIX, - zniszczony podczas potopu szwedzkiego w 1656, zachowane skrzydło zachodnie
  • cmentarz „katedralny”, ul. Mickiewicza, XIX-XX,
  • cmentarz par. św. Pawła, ul. Staromiejska, XIX,
  • cmentarz żydowski, ul. Sucha,
  • cmentarz wojenny żołnierzy Armii Radzieckiej, ul. Mickiewicza, 1944,
  • mogiła zbiorowa żołnierzy austriackich z 1914, ul. Leszka Czarnego,
  • pozostałości murów obronnych, 1. połowa XIV,
  • Brama Opatowska - gotycka brama wjazdowa do miasta z 2. połowy XIV wieku, przebudowana w XVI wieku, zwieńczona renesansową attyką. Fundowana przez króla Kazimierza Wielkiego, jedyna zachowana. Do Sandomierza prowadziły cztery bramy w murach obronnych: Opatowska, Zawichojska, Lubelska, Krakowska oraz dwie furty (zachowała się jedna - Dominikańska, nazywana Uchem Igielnym).
  • Ratusz - gotycki, z połowy XIV wieku zbudowany na planie kwadratu z ośmioboczną wieżą. W XVI wieku rozbudowany (w planie do prostokąta), całość została zwieńczona renesansową attyką. Istniejąca obecnie wieża została postawiona w XVII wieku. Wokół Starego Rynku zachowane renesansowe kamienice (architektura). W 2006 NBP wyemitował monetę kolekcjonerską o nominale 2 zł z wizerunkiem ratusza.
  • dworek, ul. Browarna 9, drewn., XVIII/XIX,
  • dworek Cypriana Strużynskiego - zespół dworski przy ulicy Zawichojskiej 2 w Sandomierzu powstał w 1861 roku decyzją ówczesnych właścicieli w/w nieruchomości tj. Matyldy i Cypriana Strużynskich. Projektantem zespołu dworskiego był ówczesny architekt powiatowy Jan Lasota. Po zakończeniu prac budowlanych Cyprian wraz z żoną przenieśli się ze starego domu rodziny Strużyńskich na Przedmieściu Opatowskim 10 (obecny dworek rodziny Sobolewskich przy ulicy Mickiewicza) i zamieszkali w nowo wybudowanym zespole dworskim na Przedmieściu Zawichojskim 2 (obecnie ul.Zawichojskiej 2). Zespół składał się z dworku, oficyny oraz przydworskich budynków gospodarczych. Jako materiał budowlany do wzniesienia w/w budynków posłużyła gotycka cegła z XV-wiecznej Bramy Zawichojskiej, która to zawaliła się w 1857 roku i decyzją władz miasta Sandomierza cegła ta mogła być wykorzystywana przez zainteresowanych na cele budowlane. W roku 1959 zespół dworski został wpisany do rejestru zabytków ówczesnego województwa kieleckiego. Historia rewitalizacji zespołu dworskiego.
  • mansjonaria „Dom Długosza” z lat 1476, XVII, 1934, (ul. Długosza 9). Budynek wzniesiony z fundacji Jana Długosza w 1476 roku, obecnie mieści się w nim Muzeum Diecezjalne
  • sufraganówka, ul. Katedralna 1, 1792, po 1968,
  • wikarówka, ul. Katedralna 3, 1747-60, XIX, po 1968,
  • dworek, ul. Królowej Jadwigi 3, drewn., 1 poł. XIX,
  • dom, ul. Mariacka 3,
  • dom księży emerytów, ul. Mariacka 9, 1700-1724, XIX,
  • kanonia, ul. Mariacka 10, XVIII, po 1968,
  • „Dom Katolicki”, ul. Mariacka 16,
  • dawna szkoła parafialna, ul. Mariacka 18, 1787, po 1968,
  • dom, ul. Opatowska 1,
  • dom, ul. Opatowska 8,
  • dom, ul. Opatowska 9, XVIII,
  • dom, ul. Opatowska 21,
  • dom, pl. Poniatowskiego 1, XV-XVIII,
  • klasztor dominikanów, ob. Urząd Miasta, pl. Poniatowskiego 3, XVII-XIX,
  • dom, Rynek 3,
  • dom, Rynek 4,
  • konwikt Bobolów, Rynek 5, XV-XVII-XIX,
  • dom, Rynek 6, poł. XIX, XX,
  • dom, Rynek 7, poł. XIX, XX,
  • dom, Rynek 8, poł. XIX,
  • dom, Rynek 9, XVII, XIX, XX,
  • Kamienica Oleśnickich z przełomu XVII/XVII wieku, remontowana w 1955-58 (Rynek 10). W kamienicy znajduje się wejście do udostępnionych do zwiedzania podziemnych korytarzy służących dawniej jako magazyny kupieckie. Powstały one w okresie od XIII do XVI wieku przez wydrążenie w lessowych pokładach komór i korytarzy pod budynkami i placem Starego Rynku. Głębokość lochów dochodziła nawet do 15 m. Kopane były bez żadnych zabezpieczeń ścian i stropów. W XX wieku, przez przenikanie wody do pokładów lessu, stały się zagrożeniem dla sandomierskiej starówki. (Less w kontakcie z wodą traci wytrzymałość, powodując obsuwanie się ścian lochów i zapadanie stropów). W latach 1964 - 1977 zostały przeprowadzone prace zabezpieczające, po wykonaniu ich udostępniono trasę do zwiedzania. Z lochami związana jest legenda o Halinie Krępiance, która przechytrzyła Tatarów w czasie najazdu w XIII wieku.
  • Trasa podziemna "Lochy Sandomierskie"
  • odwach, Rynek 12, poł. XIX,
  • dom, Rynek 15, 2 ćw. XIX,
  • dom, Rynek 20, XVII, XIX,
  • dom, Rynek 22, XVII, XVIII-XX,
  • dom „Greka Kojszora”, Rynek 23, XVI/XVII, XIX-XX,
  • dom „Węgra Lazarczyka”, Rynek 27, XVI/XVII, XIX-XX,
  • dom, Rynek 30, XVIII, po 1967,
  • dom, Rynek 31, XVII-XVIII, 2 poł. XIX, 1969,
  • dworek, ul. Świętopawelska 4, drewn., XIX
  • dom, ul. Tkacka 2, 1886,
  • dworek, ul. Zawichojska 2,
  • dom, ul. Żeromskiego 9, 1914,
  • spichrz, przebudowany w XX wieku, z 1696 roku, wybudowany na potrzeby Bazyliki Katedralnej, (ul. Rybitwy 5).

Zabytki niezachowane[edytuj | edytuj kod]

  • Brama Krakowska
  • Brama Lubelska (Rybacka)
  • Brama Zawichojska z XVI wieku. Składała się z półokrągłego barbakanu i z przejazdu przebitego w istniejącej wcześniej baszcie prostokątnej. Rozebrana w XIX wieku.
  • Furta Dominikańska w zachodniej części miasta
  • Mury obronne o długości 1700 metrów z basztami
  • Kościół św. Marii Magdaleny
  • Kościół św. Piotra
  • Kościół św. Jana
Wikimedia Commons

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  1. Krajowy Ośrodek Badań i Dokumentacji Zabytków, Wykaz zabytków województwa świętokrzyskiego