Zabytki Torunia

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania

Na mapach: 53°00′37,98″N 18°36′15,58″E/53,010550 18,604328

Stare Miasto w Toruniu widziane z punktu widokowego
Prezbiterium kościoła św. Jakuba
Baszta "Monstrancja" przy ul. Podmurnej 18

Zabytki Torunia znajdują się na Europejskim Szlaku Gotyku Ceglanego.

Zespół Staromiejski[edytuj | edytuj kod]

Zespół Staromiejski Torunia jest jednym z najcenniejszych zespołów zabytkowych w Polsce, a pod względem ilości zachowanych kamienic z okresu średniowiecza znajduje się na czołowym miejscu wśród miast południowego pobrzeża Bałtyku i Morza Północnego[1]. W 1997 roku został on wpisany na listę światowego dziedzictwa UNESCO. Składa się z trzech głównych części: Starego Miasta, Nowego Miasta i terenu dawnego zamku krzyżackiego. Na obszarze tym znajduje się ok. 1100 obiektów wpisanych do rejestru zabytków.

Uroku toruńskiej starówce dodaje gęste oświetlenie zabytków. Jedna z najpiękniejszych panoram, widok z lewego brzegu (np. z mostu drogowego, lub punktu widokowego na Majdanach), warta jest zobaczenia szczególnie po zmroku.

  • Kościoły:
  • Rynek Staromiejski w Toruniu i Ratusz Staromiejski w Toruniu
  • Rynek Nowomiejski w Toruniu i Ratusz Nowomiejski w Toruniu
  • mury miejskie, budowane od połowy XIII, rozbudowywane i modernizowane do XV w., w większości rozebrane w XIX w., najdłuższy odcinek zachował się wzdłuż Wisły, krótsze fragmenty wzdłuż ulic Podmurnej, Pod Krzywą Wieżą, Międzymurze, Wały Sikorskiego; spośród 12 bram zachowały się:
  • a także baszty:
  • ruiny zamku krzyżackiego,
  • największy w Polsce zespół gotyckich kamienic mieszczańskich m.in.:
    • "Dom Kopernika", ul. Kopernika 17, koniec XV w., i połączona z nią kamienica przy Kopernika 15, późnogotycka z ok. poł. XIV w., fasady rekonstruowane w latach 60.
    • Kopernika 21 na Starym Mieście
    • Kopernika 38, XV w. na Starym Mieście
    • Rynek Staromiejski 9, koniec XIII w. na Starym Mieście
    • Rynek Staromiejski 17, połowa XIII w. (przebudowana w XIV, XVI, XVII i XVIII wieku; zachowało się tu wiele elementów dawnej kamienicy gotyckiej) na Starym Mieście
    • Rynek Staromiejski 20, około 1489 r. na Starym Mieście
    • Rynek Staromiejski / ul. Panny Marii 2, XIV w. na Starym Mieście
    • Piekary 9, około 1400 r. na Starym Mieście
    • Rabiańska 8, XV w. na Starym Mieście – Obecnie mieści Centrum Astronomiczne im. Mikołaja Kopernika PAN
    • Rabiańska 24, początek XVI w. na Starym Mieście
    • Żeglarska 5, XIII/XIV w. na Starym Mieście
    • Żeglarska 7, około 1500 r. na Starym Mieście
    • Żeglarska 9, XV w. na Starym Mieście
    • Żeglarska 10, XV w. na Starym Mieście
    • Żeglarska 13, XV w. na Starym Mieście
    • Królowej Jadwigi 9, XIV w. na Nowym Mieście
    • Łazienna 3, XV w. na Starym Mieście
    • Łazienna 5, XIV w. na Starym Mieście
    • Łazienna 22, XV w. na Starym Mieście – Jedna z najlepiej zachowanych gotyckich kamienic patrycjuszowskich w Polsce
    • Franciszkańska 12, połowa XVI w. na Starym Mieście
    • Szczytna 2, połowa XIV w. na Starym Mieście
    • Szczytna 11 na Starym Mieście
    • Szczytna 13, XIV w. na Starym Mieście
    • Szczytna 15, XV w. na Starym Mieście
    • Szczytna 16, XV w. na Starym Mieście
    • Szczytna 17,koniec XIV w. na Starym Mieście
    • Mostowa 22, XV w. na Starym Mieście
    • Mostowa 24, XV w. na Starym Mieście
    • Szeroka 38, XIV/XV w. na Starym Mieście – Najstarsza kamienica tej ulicy
    • Chełmińska 14, XV w. na Starym Mieście
    • Sukiennicza 26, XV w. na Nowym Mieście
    • Wielkie Garbary 7, zespół trzech kamienic, kamienica środkowa – gotycka, lewa – renesansowa, prawa – barokowa z klasycystyczną fasadą, na gotyckich piwnicach, na Nowym Mieście
    • Małe Garbary 6, początek XV w. na Nowym Mieście
    • Mostowa 6, trzy późnogotyckie kamienice, na początku XVI w. podczas przebudowy renesansowej połączono wspólną fasadą zwieńczoną półkolistymi szczytami flankowanymi sterczynami, na Starym Mieście
    • Piekary 20, XV w. na Starym Mieście
  • kamienice renesansowe i manierystyczne:
    • Dom Eskenów na Starym Mieście
    • Królowej Jadwigi 3, połowa XVI w. na Nowym Mieście
    • Łazienna 4, koniec XVI w. na Starym Mieście
    • Małe Garbary 7, połowa XVII w. na Nowym Mieście
    • Panny Marii 9, 2 połowa XVI w. na Starym Mieście
    • Piekary 41, koniec XVI w. na Starym Mieście
    • Piekary 25, przełom XVI i XVII w. na Starym Mieście
    • Piekary 12, z XVI-XVII w. na Starym Mieście
    • Rynek Nowomiejski 23, XVII w. na Nowym Mieście
    • Rynek Staromiejski 19, ok. 1600 na Starym Mieście
    • Rynek Staromiejski 31, z 1653 r. na Starym Mieście
    • Rabiańska 6, kamienica na zrębie gotyckim, przebudowana ok. 1625 r. na Starym Mieście
    • Szeroka 40, XVII-wieczna na Starym Mieście
  • spichrze:
    • ul. Piekary 4 na Starym Mieście, monumentalny spichrz gotycki
    • ul. Piekary 2 na Starym Mieście, spichrz barokowych
    • ul. Podmurna 1 na Starym Mieście, gotycki z XIV wieku
    • ul. Podmurna 3 na Starym Mieście, barokowy z XVIII wieku, przebudowany w 1965 roku
    • ul. Podmurna 5 na Starym Mieście, barokowy z XVIII wieku
    • ul. Podmurna 11 na Starym Mieście, spichrz renesansowy z pierwszej połowy XVI wieku, przebudowany w XVII wieku
    • ul. Rabiańska 1, 3, 19, 23 na Starym Mieście, spichrze barokowe
    • ul. Rabiańska 6 na Starym Mieście, spichrz renesansowy
    • gotyckie: ul. Rabiańska 8 (przebudowany na kamienicę), 21 (z XIV wieku), 24 (mały spichrz-kamienica późnogotycka z początku XVI wieku) na Starym Mieście

Zachowanych spichrze są także przy ulicach: Łaziennej, Mostowej, Ciasnej, Franciszkańskiej wszystkie na Starym Mieście oraz na Nowym Mieście przy ulicach: Browarnej, Wielkich Garbarach

  • inne zabytki:
    • Dwór Artusa – Reprezentacyjny i monumentalny gmach z 1891 roku, nawiązuje do poprzedniego z 1386 rozebranego na początu XIX wieku
    • Dwór Bractwa św. Jerzego na Starym Mieście – Gotycki Dwór zbudowany po 1489 roku i przebudowany w duchu neogotyku łącznie z połączoną Basztą Wartownią w 1883 roku
    • Apteka Królewska na Starym Mieście
    • Apteka Pod Złotym Lwem na Nowym Mieście
    • Hotel "Pod Trzema Koronami" na Starym Mieście
    • Dawna Gospoda pod Turkiem – Kamienica pod Turkiem na Starym Mieście
    • Ekonomia, zabytek z lat 1598-1601, w stylu renesansu niderlandzkiego z manierystyczną fasadą – bursa toruńskiego Gimnazjum Akademickiego na Starym Mieście
    • Generałówka, ul. Przedzamcze 3, barokowy dworek z XVIII wieku, na obszarze zamku krzyżackiego
    • dawne Kolegium Jezuickie, ul. Św. Jana 1/3, budynek barokowy z 1698 roku, w XIX wieku gmach został przebudowany i adaptowany na koszary wojskowe (usunięto m.in. piękną sztukaterię z fasad) na Starym Mieście
    • Budynek Towarzystwa Naukowego z 1882, ul. Wysoka 16 na Nowym Mieście
    • tzw. Nowy Arsenał, ul. Dominikańska 9 na Nowym Mieście
    • gmach I LO, gmach neogotycki z 1855 roku na Nowym Mieście
    • dawny Bank Rzeszy – funkcje bankowe budynek pełnił nieprzerwanie do 2003 roku (jako siedziba Narodowego Banku Polskiego), kiedy został przekazany Uniwersytetowi Mikołaja Kopernika (obecnie Collegium Maximum UMK).
    • Collegium Maius UMK – zbudowano w 1907 roku jako siedzibę Szkoły Przemysłowej. W okresie międzywojennym stanowił siedzibę Urzędu Wojewódzkiego Pomorskiego, od 1945 roku w posiadaniu UMK.

Twierdza Toruń[edytuj | edytuj kod]

  • zabudowania Twierdzy Toruń, rozpoczęte w 1818 roku, modernizowane i rozbudowywane do początku wieku XX, rozsiane po całym mieście.

Bydgoskie Przedmieście[edytuj | edytuj kod]

  • Dzielnica o układzie urbanistycznym z 1889 r. z zabudową głównie z lat 1890-1910 oraz 1920-39
  • Przykłady budownictwa ryglowego z końca XIX w. o charakterze pensjonatowym (ul. Bydgoska 25, 30, 34/36, 40, 50/52, ul. Konopnickiej 12, 14, 16, 18)
  • Najstarszy park miejski Torunia, założony w 1822 r.
  • Rybaki – dawna osada rybacka o tradycjach średniowiecznych, domy ryglowe i drewniane konstrukcji sumikowo-łątkowej z końca XIX i pocz. XX w.
  • ławka Schillera
  • hala wystawowa
  • przystanek tramwaju konnego "Grzybek"

Mokre[edytuj | edytuj kod]

Chełmińskie Przedmieście[edytuj | edytuj kod]

Jakubskie Przedmieście[edytuj | edytuj kod]

  • fort św. Jakuba, 1827-33, przebudowany
  • domy ryglowe z końca XIX w. przy ul. Winnica, Ścieżka Szkolna, Antczaka i Studziennej, niektóre z zachowanymi drewnianymi gankami
  • dom drewniany konstrukcji sumikowo-łątkowej przy ul. Winnica
  • młyn wodny wzniesiony XIII w. tzw. Trzeposz (niem.Treposch) przy ul. Winnica 44. Początkowo drewniany, wielokrotnie przebudowywany, ostatecznie w 1903 r. zaadoptowany na cele mieszkalne – do 1944 r. mieścił się tam letni pensjonat dla niemieckich oficerów. Do młyna prowadziła istniejąca do dziś lecz zachowana we fragmencie ul. Droga Trzeposka. Młyn zasilany był wodą z nieistniejącego dziś stawu młyńskiego zlokalizowanego ok 100m w kierunku wschodnim.
  • ruiny dawnej rzeźni miejskiej, późniejszych zakładów "Tormięs" z 1884, rozbudowywanych w 1894; sklepiona hala przejazdowa z lat 1911-1912 projektu Roberta Richtera zburzona w latach 90. XX w.

Rudak[edytuj | edytuj kod]

  • kościół Opatrzności Bożej (pocz. XX w.)

Kaszczorek[edytuj | edytuj kod]

Barbarka[edytuj | edytuj kod]

  • kościół św. Barbary
  • cmentarz powst. w latach 40. XIX w.
  • grota św. Barbary
  • cmentarz ok. 900 ofiar hitlerowskich (nauczyciele, patrioci, harcerze)

Podgórz[edytuj | edytuj kod]

Okres międzywojenny[edytuj | edytuj kod]

Budowle z okresu międzywojennego, o architekturze nawiązującej do klasycyzmu, z elementami modernizmu, funkcjonalizmu i art deco:

  • Dyrekcja Okręgowa Kolei Państwowych (obecnie Sejmik Wojewódzki), 1933 r., proj. F. Krzywdy-Polkowskiego ze zmianami S. Cybichowskiego
  • Regionalna Dyrekcja Lasów Państwowych, 1931 r., K. Ulatowski, rzeźby I. Zelek
  • Starostwo Krajowe i Komunalna Kasa Oszczędności (ob. Collegium Minus UMK), 1935 r., J. Wierzbicki
  • Kasa Chorych (obecnie Miejska Przychodnia Specjalistyczna), 1928 r., K. Ulatowski, Ignacy Zelek, witraże H. Jackowski
  • Hala Wystawowa, 1928 r., K. Ulatowski, przebudowana w 2005 r. Obecnie mieszczą się tam Targi Toruńskie.
  • Bank Rolny (obecnie Bank Gospodarki Żywnościowej), wg proj. M. Lalewicza z 1937 r.
  • Dyrekcja Dróg Wodnych (obecnie Wojewódzki Szpital Obserwacyjno-Zakaźny),
  • Muzeum Ziemi Pomorskiej im. J. Piłsudskiego. Budynek ukończono po 1945 i przeznaczono najpierw na Bibliotekę UMK, a później na Wydział Matematyki i Informatyki UMK. Został przebudowany i rozbudowany częściowo w duchu epoki w roku 2006), S. Putowski i T. Kaszubski
  • Towarzystwo Domu Społecznego (obecnie Dom Studenta nr 1), 1935 r., K. Ulatowski
  • Bank Inwestycyjny, 1935 r., R. Gutt
  • Budynek Rozgłośni Polskiego Radia, 1935 r., A. Dygat

Cmentarze[edytuj | edytuj kod]

Pomniki[edytuj | edytuj kod]

Okolice Torunia[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Eugeniusz Gąsiorowski, Toruńska kamienica mieszczańska, s. 69 [w:] Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu, Nauki Humanistyczno Społeczne, z. 16, Zabytkoznawstwo i Konserwatorstwo, I

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]