Zacisze (Warszawa)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Dzielnica Targówek z widocznym Zaciszem
Radzymińska przecinająca Zacisze
ulica Lewinowska
Dom Pod Wazami na Jórskiego
Zacisze wiosną 2009
ulica Tarnogórska 2009

Zaciszeosiedle mieszkaniowe o zabudowie przeważnie jednorodzinnej w północno-wschodniej części Warszawy.

Osiedle ma około 237 ha powierzchni i mieszka na nim około 14 tys. osób. W granicach Warszawy znajduje się od 1951 roku.

Jest częścią dzielnicy Targówek, w skład której wchodzą również osiedla Bródno, Targówek i Targówek Fabryczny. Zacisze jest popularnym osiedlem mieszkaniowym wśród aktorów, artystów, polityków i ludzi nauki. Mieszkają lub mieszkali tu m.in. Leszek Balcerowicz, Alicja Majewska,Tomasz Kot, Krzysztof Janik, Danuta Waniek, Jerzy Zelnik, Krystyna Prońko, Krystyna Kofta, Teresa Torańska, prof. Jan Kieniewicz, prof. Janusz Reykowski, Halina Frąckowiak[potrzebne źródło].

Historia[edytuj | edytuj kod]

Na Zaciszu znaleziono ozdoby kultury łużyckiej sprzed 500 r. p.n.e. W pobliżu obecnego osiedla funkcjonował w X-XI w. gród z osadą słowiańską (Bródno). Obszar Zacisza do poł. XVIII wieku porastała podmokła puszcza, poprzecinana wieloma strumieniami.

W 1820 przy trakcie białostockim (obecnie ul. Radzymińska) w dobrach rządowych Żerania powstała willowa kolonia Gumińskich (dziś okolice szkoły nr 84). Po 1870 przekształciła się w osiedle letniskowe zamożniejszych Warszawiaków. W krajobrazie dominowały połacie podmokłych łąk i oczek wodnych. Osuszanie terenu rozpoczęło się po przekopaniu Kanału Bródnowskiego

(wykorzystano przebieg rzeczki Brodni), co nastąpiło przed połową XIX w.

W tym czasie powstał folwark Zacisze, którego właścicielem do 1945 był Zygmunt Jórski. Folwark i wille sąsiadowały z folwarkami: Elsnerów (znanego kompozytora Józefa Elsnera, dwór przy obecnej ul. Szmaragdowej), Lewinów, Lewicpol, Hipszówka (dziś ul. Trocka)- ich właściciele z czasem sprzedali większość gruntów Jórskiemu. Zacisze należało do gminy Bródno, w 1895 liczyło 100 mieszkańców, a w 1939 roku liczba mieszkańców wynosiła 2 tysiące.

Po 1883 na obrzeżach obecnego osiedla Rosjanie zbudowali dwa ceglano-ziemne forty należące do zewnętrznego pierścienia umocnień Twierdzy WarszawaLewicpol i Lewinów; rozebrano je i splantowano przed 1915.

W 1899 uruchomiono wzdłuż szosy białostockiej konną kolej, następnie spalinową wąskotorową z Pragi-Stalowej do Marek i Radzymina (Marecka Kolej Dojazdowa). Stacja znajdowała się naprzeciw domu kultury; kolejkę zwaną "ciuchcią" zlikwidowano w 1974 roku.

Po 1910 Jórski parcelował podmokłe grunty i sprzedawał je po niskiej cenie nowym mieszkańcom – niezamożnym robotnikom i rzemieślnikom. Zabudowa skupiała się w okolicy poprowadzonej na wysokim nasypie Szosy, przeważnie drewniana i parterowa. Wyjątek stanowiła legendarna już trzypiętrówka ze sklepami. Zacisze przed 1939 posiadało restaurację Skalskiej, fabryczkę pasty i atramentu, kuźnię, Czerwoną Karczmę (potańcówki), szkołę (wynajmowane pomieszczenia w kilku domach). Działała organizacja społeczno-patriotyczna "Działka" oraz Ochotnicza Straż Pożarna (od 1929, przyczyniła się do rozwoju osiedla, w remizie przy fortówce organizowano tańce i kino). Zacisze miało tylko trzy brukowane drogi: fortówkę (dziś Młodzieńcza), szosę do Ząbek (Łodygowa), Lewinowską oraz Trakt Piłsudskiego z granitowej kostki. W latach 30. XX wieku powstała część Zacisza za Kanałem Bródnowskim, wzdłuż osi ul. Jórskiego (tzw. Targówek Osiedle).

Dworek Jórskiego znajdował się u zbiegu dzisiejszych ulic Bratka i Blokowej. Wiodła doń z przystanku kolejki tzw. Czarna Droga, której odcinek istnieje do dziś.

Zacisze było dwukrotnie niszczone w ogniu walk – w 1939 i 1944. 22 września 1939 przy Łodygowej zginął niemiecki generał baron Werner von Fritsch. Hitlerowcy założyli tam cmentarz wojenny (dziś nieistniejący, obecnie stacja benzynowa) oraz przemianowali nazwę ul. Radzymińskiej na Wilnaer Straße. Po wojnie ulica nosiła nazwę "Generalska", co de facto upamiętniało hitlerowskiego generała[potrzebne źródło] aż do 1992 r., kiedy przywrócono nazwę Radzymińska.

Information icon.svg Osobny artykuł: Obelisk Wernera von Fritscha.

Po 1951 – gdy Zacisze zostało włączone do Warszawy) nastąpił masowy napływ nowych osadników, rozbudowa siatki ulic (zmiana nazw istniejących przed 1945), powstały nowe sklepy (np. Zawadzkich, Górskiego), przychodnia (1957), kino Pelikan, park (1965, obecnie zabudowany), place zabaw, później sklepy Społem. Przedłużono trasy linii autobusów 119 i nocny (119 kreślone). Elektryczność, gaz i wodociągi powstały w ramach prac społecznych mieszkańców, tak samo szkoła przy Generalskiej (1953-62), kościół Św. Rodziny (drewniany 1949, murowany 1956) oraz Dom Kultury z salą widowiskową, biblioteką i kawiarnią (1964-67). W latach 70. XX wieku zbudowano cztery kolonie domków jednorodzinnych, m.in. dla FSO. Po 1950 zasadzono Lasek Bródnowski, obecnie miejsce najprzyjemniejszych spacerów Zaciszan.

Właściwie dopiero po 1990 wyasfaltowano błotniste ulice a lokalny samorząd i społecznicy zajmują się kanalizacją osiedla. W 1992 Zacisze połączono z centrum linią 512. Na obrzeżach osiedla pobudowano kilka kolonii niskich bloków (Park Leśny, Dolcan, Augustówka, Samarytanka, Łodygowa), market OBI, McDonald's. Najnowsze plany rozbudowy stolicy przewidują stację II linii metra w okolicy pętli 512.

Zacisze nie posiada cennych zabytków (mogą być nimi ostatnie drewniane domy, dom-wieżyczka Bonerów (ul. Drapińska), dom "pod wazami" (ul. Jórskiego), pompy uliczne, kapliczki murowane (ul. Samarytanka- z 1942 r. oraz ul. Śmieszna i ul. Mroźna), tabliczki adresowe z napisem "gm. Bródno".

W granicach rejonu MSI Zacisze znajduje się Lewinów. Obecnie nazwa tego terenu powoli zanika w świadomości mieszkańców, z uwagi na rozbudowę osiedla, i wchłonięcia ziem dawnego folwarku przez Zacisze. Również historyczne centrum Elsnerowa znajduje się w granicach Zacisza (okolice ul. Nefrytowej).

Ważniejsze obiekty[edytuj | edytuj kod]

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]