Zakład Karny Goleniów

ZK Goleniów
widok
Rodzaj	zakład karny
Jednostka nadrzędna	OISW Szczecin
Adres	72-100 Goleniów Grenadierów 66
Przeznaczenie	typu zamkniętego dla mężczyzn recydywistów penitencjarnych
Pojemność	1039
Rok powstania	ok. 1880
Lokalizacja

Zakład Karny w Goleniowie – jednostka typu zamkniętego dla mężczyzn recydywistów penitencjarnych z oddziałami:

• dla tymczasowo aresztowanych;
• terapeutycznym;
• dla skazanych zakwalifikowanych do odbywania kary w warunkach zakładu typu półotwartego;
• dla osadzonych stwarzających poważne zagrożenie społeczne albo poważne zagrożenie dla bezpieczeństwa jednostki (od grudnia 2002 r.).

Historia

Ze względu na charakter obiektu nie jest możliwe dokładne określenie daty budowy. Obiekt po raz pierwszy pojawia się na mapach z lat 80. XIX wieku. Na terenie o powierzchni 6,53 ha znajdują się budynki więzienne z końca XIX i przełomu XIX i XX wieku, które przetrwały w niezmienionym stanie do czasów obecnych. Trzy z nich zawierają architektoniczne elementy gotyckich sklepień, łuków i rozet. W czasie II wojny światowej przetrzymywano tutaj antyfaszystów, po jej zakończeniu więzienie wykorzystano do osadzenia zbrodniarzy wojennych. W latach 1946-1947 na terenie jednostki działało Przedsiębiorstwo Obróbki Metalu zatrudniające więźniów. Nazwę "Zakład Karny" więzienie przybrało w roku 1965, zaś przeznaczenie zakładu dla wielokrotnie karanych zmieniono w latach 70. XX wieku.

Protesty więźniów

W wyniku prowadzonych protestów dotyczących płacy w jednostkach produkcyjnych oraz poprawy warunków socjalno-bytowych we wrześniu 1989 r. więźniowie zatrudnieni w POM-ecie okupowali hale produkcyjne i dachy hal w przedsiębiorstwie. Kolejna fala niepokojów nastąpiła z chwilą, gdy sejm RP rozpoczął prace nad ustawą amnestyjną. Wg wstępnego projektu miała ona wyłączać recydywistów. Jednakże niektórzy posłowie z OKP podtrzymywali w więźniach nadzieję, że jednak obejmie ona recydywistów. W tym czasie faktycznie władzę w więzieniu przejęli więźniowie. Administracja SW była politycznie ubezwłasnowolniona przez nową ekipę rządową. 7 grudnia 1989 r., po Teleekspresie (kiedy to poinformowano, że amnestia nie obejmuje recydywistów), więźniowie z paw. "C" odebrali funkcjonariuszom SW (oddziałowym) klucze od cel i wypuścili wszystkich skazanych. Podobna sytuacja wystąpiła w paw. "B". Następnie przystąpili do budowania barykad w korytarzach i przy drzwiach wejściowych do pawilonów oraz przygotowali zapory ogniowe i broń. Funkcjonariusze w wyniku błędnych decyzji przełożonych i braku pełnego rozeznania sytuacji, nie przebywali w czasie ogłaszania w Tv informacji o amnestii w pawilonach mieszkalnych. Wzmocnione siły znajdowały się poza pawilonami mieszkalnymi, w tym w administracji. Takie rozlokowanie sił doprowadziło do tego, że skazani z dużą łatwością opanowali 2 pawilony mieszkalne. W godzinach nocnych z 7/8.12.1989 r. funkcjonariusze przystąpili do szturmu na zbuntowane pawilony. Skazani podpalili zapory ogniowe. W kierunku funkcjonariuszy SW poleciały zaostrzone metalowe i drewniane piki, śruby, mutry, z dachów dachówki i cegły. Pierwotnie funkcjonariuszom udało się odbić z rąk skazanych I i II kondygnację paw. "C". Po kolejnych 3-ch godzinach walk sytuacja wróciła do poprzedniego stanu. SW została wyparta z paw. "C". Od godzin rannych 8 grudnia do około 6 rano 9 grudnia trwały walki pozycyjne. 9 grudnia, w godzinach rannych, po prezentacji siły przez oddziały milicyjne, w tym komandosów, oraz wezwaniu Komendanta Wojewódzkiego Policji w Szczecinie do poddania się, zbuntowani skazani złożyli broń i rozebrali barykady oraz ugasili zapory ogniowe. W wyniku buntu całkowicie zniszczono pawilon "C" i "B" oraz "Sz". W czasie buntu, w wyniku samosądu skazanych zginął 1 skazany, wielu zostało rannych. Po stronie SW było wielu rannych. straty finansowe oszacowano na kwotę 10 mld PLZ ("starych" złotych). Przypuszcza się, że bunt był skutkiem nieodpowiedzialnego działania posłów, w tym przede wszystkim z OKP, którzy rozbudzili wśród recydywistów nadzieję na objęcie ich amnestią.

Obiekty zabytkowe

Na terenie Zakładu Karnego znajdują się następujące budynki wpisane w roku 2003 do Rejestru Zabytków (nr rej.: A-128):

• budynek administracyjny z bramą, 3 ćw. XIX
• budynek ze świetlicą, 3 ćw. XIX
• pawilon więzienny A, 3 ćw. XIX
• pawilon więzienny B, XIX/XX
• pawilon więzienny C, 1910-1920
• pawilon więzienny D, XIX/XX
• budynek z wieżą (d. szpital i kaplica), 3 ćw. XIX
• budynek-łącznik, XIX/XX

Zobacz też

• areszty śledcze w Polsce
• Goleniów
• więzienie
• zakłady karne w Polsce
• Zakład Karny w Goleniowie w Wikimapii

Linki zewnętrzne

• ZK Goleniów w Ogólnopolskim Portalu Służby Więziennej