Zakład Ubezpieczeń Społecznych

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Zakład Ubezpieczeń Społecznych
ZUS logo.svg
Data utworzenia 1934
Prezes Zbigniew Derdziuk
Adres ul. Szamocka 3, 5
01-748 Warszawa
Położenie na mapie Warszawy
Mapa lokalizacyjna Warszawy
Zakład Ubezpieczeń Społecznych
Zakład Ubezpieczeń Społecznych
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Zakład Ubezpieczeń Społecznych
Zakład Ubezpieczeń Społecznych
Ziemia 52°15′23,87″N 20°57′32,72″E/52,256630 20,959090Na mapach: 52°15′23,87″N 20°57′32,72″E/52,256630 20,959090
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Biurowiec ZUS w Łodzi przy ul. Zamenhofa 2
Budynek ZUS-u w Sieradzu
Budynek ZUS-u w Białymstoku przy ul. Młynowej 29
Siedziba ZUS w Radomsku
Siedziba ZUS w Kłobucku
Siedziba ZUS w Wieluniu
Budynek ZUS-u w Gorzowie Wlkp.
Siedziba ZUS w Lublinie
Siedziba inspektoratu ZUS w Wodzisławiu Śląskim

Zakład Ubezpieczeń Społecznych (oficjalny skrót: ZUS) – państwowa instytucja publicznoprawna realizująca zadania z zakresu ubezpieczeń społecznych w Polsce. Jest jednostką sektora finansów publicznych.

Zakres działania, zadania i funkcjonowanie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych określają art. 66-72 ustawy z dnia 13 października 1998 roku o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2013 r. Nr 1442, poz. 1442, z późn. zm.) oraz statut ZUS (Dz. U. z 2011 r. Nr 18, poz. 93).

Historia[edytuj | edytuj kod]

Zakład Ubezpieczeń Społecznych został utworzony w 1934 roku po kilkuletnim procesie reformowania systemu ubezpieczeń społecznych. ZUS powstał na mocy ustawy z dnia 28 marca 1933 r. o ubezpieczeniu społecznym i rozporządzenia prezydenta RP z dnia 24 października 1934 roku o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym. Rozporządzenie to doprowadziło do połączenia 5 instytucji (Izby Ubezpieczeń Społecznych, Zakładu Ubezpieczenia na Wypadek Choroby, Zakładu Ubezpieczenia od Wypadków, Zakładu Ubezpieczeń Pracowników Umysłowych, Zakładu Ubezpieczenia Emerytalnego Robotników) w jeden podmiot, nazwany Zakładem Ubezpieczeń Społecznych[1].

W 1955 r. ZUS został zlikwidowany na mocy dekretu o przekazaniu wykonywania ubezpieczeń społecznych związkom zawodowym, a jego funkcje przejęły związki zawodowe, Ministerstwo Pracy i Opieki Społecznej oraz rady narodowe. W 1960 roku doszło jednak do reaktywacji instytucji na mocy ustawy z dnia 13 kwietnia 1960 r. o utworzeniu komitetu pracy i płac oraz o zmianach właściwości w dziedzinie ubezpieczeń społecznych, zaopatrzeń i opieki społecznej[1].

W 1987 w uznaniu wybitnych zasług w wieloletniej działalności na rzecz realizacji i rozwoju świadczeń społecznych oraz za nowoczesne rozwiązania organizacyjne, usprawniające obsługę ubezpieczeniową obywateli, ZUS został odznaczony Krzyżem Komandorskim z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski[2].

Najważniejsze zadania[edytuj | edytuj kod]

  • Realizacja przepisów o ubezpieczeniach społecznych,
  • Dochodzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych w drodze egzekucji administracyjnej i sądowej,
  • Dysponowanie środkami finansowymi Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (FUS), Funduszu Rezerwy Demograficznej (środki FRD mogą być uruchomione najwcześniej w 2009 r.) oraz Funduszu Alimentacyjnego w stanie likwidacji,
  • Realizacja umów i porozumień międzynarodowych w dziedzinie ubezpieczeń społecznych oraz kontrola orzecznictwa o czasowej niezdolności do pracy.

Stawki składek ubezpieczeniowych[edytuj | edytuj kod]

Stawki składek ubezpieczeniowych na rok 2011:

  • Ubezpieczenia emerytalne: 19,52% podstawy wymiaru składki (płatnik i ubezpieczony opłacają po połowie).
  • Ubezpieczenia rentowe: 8% przy czym ubezpieczony płaci 1,5%, płatnik 6,5% (obowiązuje od 02.2012 r.)
  • Ubezpieczenia chorobowe: 2,45% podstawy wymiaru składki (opłacane przez ubezpieczonego).
  • Ubezpieczenia wypadkowe: 0,67 do 3,86% (w zależności od PKD) podstawy wymiaru składki (w całości opłacana przez płatnika)[3].

Inne ubezpieczenia[edytuj | edytuj kod]

Pozostałe ubezpieczenia pobierane przez ZUS, przekazywane innym instytucjom:

  • Zdrowotne – 9% podstawy wymiaru składki, przekazywane do NFZ
  • Fundusz Pracy – 2,45%, przekazywane do instytucji rynku pracy (PUP, WUP)
  • Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych – 0,10%, przekazywane FGŚP
  • Fundusz Emerytur Pomostowych (FEP) – obowiązuje od 01.01.2010 r. – pobierany za pracowników pracujących w szczególnych warunkach lub szczególnym charakterze 1,5%

Ponadto planowane jest wprowadzenie nowego obciążenia, tzw. składki pielęgnacyjnej[4].

Struktura organizacyjna ZUS i zatrudnienie[edytuj | edytuj kod]

  • Prezes ZUS – powoływany jest przez Prezesa Rady Ministrów
  • Zarząd – liczy od 2 do 4 członków powoływanych przez Radę Nadzorczą na wniosek Prezesa ZUS
  • Rada Nadzorcza (powoływana na pięcioletnią kadencję) w tym:

czterech członków Rady, w tym przewodniczącego, powołuje się na wniosek ministra właściwego do spraw zabezpieczenia społecznego, złożony w porozumieniu z ministrem właściwym do spraw finansów publicznych, po jednym członku Rady powołuje się na wniosek każdej reprezentatywnej organizacji pracodawców, również po jednym członku Rady powołuje się na wniosek każdej reprezentatywnej organizacji związkowej, jednego członka Rady powołuje się na wniosek ogólnokrajowych organizacji emerytów i rencistów.

Skład Rady Nadzorczej ZUS

W skład ZUS wchodzi Centrala Zakładu, 43 oddziały, 216 inspektoratów oraz 66 biur terenowych i 22 punktów informacyjnych.

W 2013 przeciętne zatrudnienie ZUS w przeliczeniu na pełne etaty wyniosło 45 965 osób, a średnie miesięczne wynagrodzenie brutto 3808 zł[5].

W 2013 koszty własne Zakładu, finansowane z FUS, wyniosły 4,1 mld zł, z czego 800 mln zł na obsługę systemów informatycznych. ZUS wypłacił 184 mld zł świadczeń[6].

Zwierzchnicy ZUS[edytuj | edytuj kod]

Dyrektorzy naczelni[1]
Prezesi

Oceny działalności ZUS[edytuj | edytuj kod]

Kompleksowy System Informatyczny (KSI)[edytuj | edytuj kod]

Budowa KSI ZUS trwała oficjalnie od 1997 roku, kiedy podpisano umowę z Prokomem, do 2010 roku, kiedy umowa ta wygasła i dokonano ostatecznego odbioru systemu, przejmując majątkowe prawa autorskie do kodu źródłowego i dokumentacji systemu, którymi wcześniej nie dysponował. Równocześnie ZUS podpisał nową, trzyletnią umowę z Asseco o wartości 249 mln zł na utrzymanie systemu[7].

Sposób prowadzenia projektu oraz zapisy umowy podpisanej po stronie ZUS przez Annę Bańkowską były wielokrotnie przedmiotem krytyki. Przede wszystkim zwracano uwagę na błędy funkcjonowania systemu, brak egzekwowania ich naprawy ze strony zamawiającego oraz zawyżone koszty budowy systemu[8][9].

Według NIK system został zamówiony przez ZUS bez określenia podstawowych oczekiwań wobec systemu ponieważ w momencie uruchomienia przetargu nie były ustalone podstawy prawne jego działania. Wobec braku wymagań szczegółowych egzekwowanie postępu prac było uzależnione od swobodnej interpretacji nieprecyzyjnie zdefiniowanych wymagań. W 1998 roku nowy prezes Stanisław Alot całkowicie zmienił koncepcję i architekturę systemu, utrzymując jednak dotychczasowego wykonawcę i podpisując z nim jedynie aneks do wcześniejszej umowy. Według NIK tak znaczna zmiana koncepcji wymagała rozpisania odrębnego przetargu[10][11].

W styczniu 2008 Gazeta Wyborcza poinformowała, że ZUS nie przelał na konta emerytalne milionów kobiet składek za urlopy macierzyńskie i wychowawcze w latach 1999-2001, przez co mogą otrzymać one niższe emerytury. ZUS tłumaczy to błędem systemu komputerowego[12].

W 2012 roku Urząd Zamówień Publicznych wskazał na liczne nieprawidłowości w sposobie przedłużenia umowy na budowę Kompleksowego Systemu Informatycznego (KSI)[13].

Mimo informatyzacji koszt utrzymania ZUS wzrasta, np. w 2011 r. koszty działalności bieżącej ZUS wyniosły 4 mld zł[14], czyli ok. 2,2% zarządzanych środków. Dla porównania koszty własne systemu emerytalnego w Szwecji wynoszą ok. 0,8% zarządzanego przezeń budżetu[15].

ZUS otrzymał nagrodę WEKTORY 2012 za „uruchomienie Platformy Usług Elektronicznych i udowodnienie, że administracja publiczna może wprowadzać nowoczesne narzędzia przyjazne zarówno obywatelom, jak i przedsiębiorcom.”[16][17][18]

ZUS-owi zarzuca się też marnotrawienie pieniędzy oraz niedbałe obchodzenie się z posiadanymi informacjami o osobach ubezpieczonych[19].

„Pałace ZUS”[edytuj | edytuj kod]

Krytykowany jest także koszt utrzymania ZUS oraz nieefektywne wydatkowanie, np. wg NIK w latach 2004-2006 działalność ZUS co roku kosztowała wszystkich podatników ok. 3,4 mld zł., gdzie koszty to nie tylko wypłaty wynagrodzeń dla ok. 48 tys. pracowników i utrzymanie budynków, ale np. 2,1 mln zł. na jeden z wielu audytów wykonanych przez prywatne firmy. Do tego nieracjonalne budowanie i wynajmowanie siedzib W raporcie czytamy „Zakład wynajmował lokale w miejscowościach, w których taniej było mieć własne budynki” i „jednocześnie Zakład budował biura w miastach, gdzie zwrot kosztów przekraczał dziesięć lat”. W odpowiedzi ZUS m.in. stwierdził: „wysokość kosztów najmu, a także zwrot kosztów poniesionych na budowę obiektów, nie jest czynnikiem najistotniejszym.”[20].

Liczne kontrowersje wokół ZUS-u budzi fakt, iż zarządy niektórych oddziałów ZUS podejmowały się budowania nowych siedzib zakładu, których koszty pochłaniały wiele milionów złotych (tzw. „pałace ZUS”)[21][22]. Na przykład oddział ZUS w Wałbrzychu argumentował, że „czystą oszczędnością” jest budowa nowej siedziby za 40 mln zł, co przy rocznej cenie wynajmu dotychczasowych biur wynoszącej 200 tys. zł wystarczyłoby na 200 lat wynajmu[23].

W 1999 w wyniku transakcji z firmą „Infolex” łódzki oddział ZUS kupił za 25 milionów złotych biurowiec i grunty, podczas gdy szacunkowa wartość nieruchomości wynosiła ok. 11 mln. Prokuratura wszczęła śledztwo i w wyniku procesu 11 lipca 2008 łódzki sąd rejonowy skazał byłego dyrektora oddziału łódzkiego ZUS Bolesława Parzyjagłę na wyrok dwóch lat więzienia w zawieszeniu na pięć lat za działanie na szkodę ZUS i narażenie go na stratę 14,5 mln zł[24].

W 2007 nauka języka angielskiego dla ówczesnej prezes Aleksandry Wiktorow i jej ówczesnego zastępcy Rypińskiego kosztowała 13 tys. zł miesięcznie[25]

Korupcja[edytuj | edytuj kod]

W 2009 roku Agencja Bezpieczeństwa Wewnętrznego zatrzymała łącznie piętnaście osób w związku z zarzutami o korupcję. Wśród nich byli prezes ZUS Sylwester Rypiński oraz dyrektor oddziału w Szczecinie Tadeusz Drabik[26][27][28][29]

W 2009 roku Państwowa Inspekcja Pracy zarzuciła szczecińskiemu oddziałowi ZUS naruszanie praw pracowniczych m.in. przez niewłaściwe rozliczanie nadgodzin[30].

Praktyki ZUS w zakresie egzekucji należności[edytuj | edytuj kod]

Od 2004 roku kontrowersje budzą nagłe zmiany interpretacji przepisów o zawieszeniu działalności gospodarczej[31], które skutkowały ściąganiem przez ZUS rzekomo zaległych składek po latach od zawieszenia działalności gospodarczej zgodnie z zaleceniami ZUS[32], w wielu przypadkach także po wydaniu przez ZUS zaświadczeń o niezaleganiu ze składkami[33][34]. W 2011 roku przygotowany został pozew zbiorowy w tej sprawie[35]. ZUS praktykuje również arbitralne reinterpretowanie decyzji o przyznaniu emerytury, co skutkuje jej odebraniem w wyniku niejawnego postępowania po kilku latach od rozpoczęcia jej wypłacania[36]. W 2009 roku postępowanie takie zostało uznane za niezgodne z prawem międzynarodowym wyrokiem ETPC[37].

Krytykowana jest także praktyka maksymalnego opóźniania egzekucji rzeczywistych lub też domniemanych roszczeń wobec ZUS. Dzięki temu większość rzekomych dłużników nie posiada już żadnych dowodów potwierdzających opłacenie składek[38].

W 2012 roku Europejski Trybunał Praw Człowieka zarzucił ZUS naruszanie prawa obywateli do dobrej administracji. Poszkodowane przez ZUS osoby w wieku przedemerytalnym najpierw otrzymały od ZUS emeryturę i rezygnowały z pracy, a po kilkunastu miesiącach była ona im odbierana w trybie decyzji administracyjnej ZUS. Trybunał podkreślił, że decyzje o odebraniu emerytur były zgodne z prawem i przeważnie zasadne, ale zasady dobrej administracji naruszało postępowanie ZUS w tych przypadkach – najpierw nieuzasadnione przyznanie świadczeń, a następnie odebranie ich w trybie natychmiastowym, bez weryfikacji przed sądem, a następnie przewlekłe postępowanie sądowe, w trakcie którego poszkodowane osoby były pozbawione środków do życia[39].

W 2014 roku NIK wskazała na szereg negatywnych praktyk ZUS w zakresie egzekucji zaległych składek[40]:

  • ZUS, pomimo wdrożenia KSI, nie zna rzeczywistego stanu zaległości ze strony podmiotów zobowiązanych do płacenia składek; prace nad wdrożeniem dodatkowego systemu e-SEKIF rozpoczęto dopiero w 2013 roku;
  • ZUS nierówno traktuje podmioty zalegające ze składkami, wybiórczo tolerując nawet znaczne zaległości;
  • przewklekłość w egzekwowaniu należności stwierdzono w 75% oddziałów ZUS.

W rezultacie łączne, wieloletnie zaległości w stosunku do ZUS siegają 55 mld zł a ściągalność wynosi zaledwie 6%.

W 2014 roku rząd po raz kolejny odroczył spłatę należności Kompanii Węglowej wobec urzędów skarbowych oraz ZUS w wysokości ponad 280 mln zł. Odroczenie uzasadniono „ochroną tysięcy miejsc pracy w regionie śląskim”[41].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

WiktionaryPl nodesc.svg
Zobacz hasło ZUS w Wikisłowniku

Przypisy

  1. 1,0 1,1 1,2 Poczet prezesów ZUS (pol.). Portal ZUS, 2013-04-16. [dostęp 2013-05-23].
  2. M.P. z 1987 r. Nr 29, poz. 226
  3. Stan na wrzesień 2008 r.
  4. Za starość też trzeba płacić. Wirtualna Polska, 4 czerwca 2009.
  5. Informacja o wynikach kontroli wykonania budżetu państwa w 2013 r. w części 73 Zakład Ubezpieczeń Społecznych oraz wykonanie planów finansowych: Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, Funduszu Emerytur Pomostowych, Funduszu Rezerwy Demograficznej, i planu finansowego Zakładu Ubezpieczeń Społecznych – państwowej osoby prawnej. W: Najwyższa Izba Kontroli [on-line]. nik.gov.pl, czerwiec 2014. [dostęp 2014-09-12]. s. 48.
  6. Bartosz Marczuk, Zbigniew Derdziuk: Rekordowa dziura w ZUS w 2030 roku. Rzeczpospolita, 2013.
  7. ZUS podpisał umowę z Asseco. ZUS, 8 października 2010.
  8. Krystyna Doliniak: Maszyneria Trurla za Trzy miliardy. Forbes, 07.02.08.
  9. Piotr Piętak: ZUS – prawdziwe porażki i sukcesy. Computerworld, 2010.
  10. Leszek Kraskowski: Jeśli nie Prokom, to kto. Rzeczpospolita, 2000.
  11. Leszek Kraskowski: Tajemnice kancelarii Interlex. Rzeczpospolita, 2000.
  12. ZUS zgubił składki kobiet. 28 stycznia 2008.
  13. ZUS tłumaczy się z kontraktu z Asseco. Wyborcza.biz, 2012.
  14. http://www.sejm.gov.pl/sejm7.nsf/InterpelacjaTresc.xsp?key=70EC10D3.
  15. Edward Palmer: Sweden: Competition in the Pensions Sector – A Low Cost Model. Swedish Social Insurance Agency, 2007.
  16. ZUS nagrodzony za... wspieranie przedsiębiorczości. 2013-07-09. [dostęp 2013-07-11].
  17. WEKTORY 2012 – Laureaci. pracodawcyrp.pl. [dostęp 2013-07-11].
  18. Pracodawcy docenili ZUS. ZUS. [dostęp 2013-07-11].
  19. Marcin M. Drews: Powrót do przeszłości, czyli o debilizmie ustawodawcy (pol.). 2014-06-17. [dostęp 2014-06-19].  Cytat: „Pamiętam, jak komputeryzowaliśmy ZUS. Jedynym efektem było to, że utopiliśmy miliony, a szacowna ta instytucja pogubiła masę naszych bezcennych danych.”
  20. http://wiadomosci.gazeta.pl/wiadomosci/1,114873,5013830.html.
  21. U nas nie ma marmurów. 2007-12-14.
  22. Zobacz, na co ZUS wydaje nasze miliardy. Wirtualna Polska, 23 lipca 2009.
  23. Czarno na białym: ZUS w kryzysie. TVN24, 2012.
  24. Przepłacili miliony trafią za kratki. 11 lipca 2008.
  25. Prezes ZUS uczy się na koszt podatników. 2007-02-06.
  26. Prezes ZUS zatrzymany. Będą zarzuty korupcyjne (pol.). TVN24.pl, 2009-09-08. [dostęp 8 września 2009].
  27. ZUS zmienił saunę w... szafę. Kulisy absurdalnych praktyk (pol.). GS24, 2012.
  28. Gdzie jest sauna kupiona przez ZUS? (pol.). gazeta.pl, 2010.
  29. Akt oskarżenia w sprawie afery w ZUS (pol.). Rzeczpospolita, 2011.
  30. Co PIP wykrył w ZUS. gazeta.pl, 2009.
  31. Interpelacja nr 1425 do ministra pracy i polityki społecznej. Gover.pl, 2006.
  32. „Osoba, która czasowo zaprzestaje prowadzenia działalności, na formularzu ZUS ZWUA jako kod przyczyny wyrejestrowania z ubezpieczeń podaje kod przyczyny wyrejestrowania 100 (ustanie tytułu do ubezpieczeń), a na formularzu ZUS ZWPA podaje kod przyczyny wyrejestrowania płatnika 111 (zaprzestanie prowadzenia działalności)” Barbara Zaborska-Stępień, dyrektor Departamentu Ubezpieczeń i Składek ZUS: Pismo ZUS z 4 marca 2005 r. sygn. w sprawie zawieszania pozarolniczej działalności gospodarczej Fuu 400-307. Rzeczpospolita, 23 marca 2005.
  33. Za błędy urzędników płacimy wszyscy. Jak zawsze. Dziennik Polski, 2010.
  34. ZUS: historie niemiłosne. Dziennik Polski, 2011.
  35. Przedsiębiorcy grupowo pozwą ZUS. Dziennik Polski, 2011.
  36. ZUS może odebrać emeryturę kiedy chce. Gazeta Prawna, 2011.
  37. ZUS, który przyznał, a potem odebrał emeryturę, musi zapłacić za błąd. Gazeta Prawna, 2009.
  38. ZUS nabija odsetki od zaległych składek. Rzeczpospolita, 2012.
  39. Trybunał w Strasburgu stwierdził, że ZUS narusza zasady dobrej administracji. Wyborcza.pl, 2012.
  40. NIK o ściąganiu należności przez ZUS. NIK, 20414.
  41. Prezydent podpisał ustawę o zaległych zobowiązaniach Kompani Węglowej. Onet.pl, 21 lipca 2014.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]