Zakład ateisty

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj

Zakład ateistyateistyczne rozumowanie będące odpowiedzią na zakład Pascala mówiące o tym, że bardziej opłacalna od wiary w Boga jest niewiara w niego. Jego korzenie sięgają myśli Marka Aureliusza[1].

Wersja Michaela Martina[edytuj | edytuj kod]

Formułując w 1990 roku zakład ateisty w dziele Atheism: A Philosophical Justification Michael Martin skrytykował zakład Pascala, ponieważ jego zdaniem ujęte przez Pascala dwa założenia – nieistnienie Boga bądź istnienie Boga zgodnego z poglądami Pascala – nie wyczerpują wszystkich ewentualności. Martin za Diderotem stwierdził, że zakład Pascala należałoby zmodyfikować poprzez uwzględnienie istnienia innych bóstw. Punktem wyjścia dla rozważań Martina było rozważenie istnienia Przewrotnego Mistrza (PM), tj. istoty karzącej za wiarę w jakąkolwiek nadprzyrodzoną istotę (łącznie z nim) i nagradzającej za ateizm[2]; w tym kontekście najmniej opłacalna byłaby wiara w Przewrotnego Mistrza, a najbardziej opłacalny ateizm. W takiej sytuacji stan zysków i strat obrazuje poniższa tabela[3]:

Decyzja Bóg istnieje PM istnieje Nie istnieje Bóg ani PM
Teizm zysk strata strata
Wiara w PM strata strata strata
Ateizm strata zysk zysk

Martin odparł potencjalne zarzuty dotyczące jego tezy Przewrotnego Mistrza. Jego zdaniem, podobnie jak Pascal uznał prawdopodobieństwo istnienia Boga za większe od zera, tak też takie prawdopodobieństwo występuje w przypadku istnienia Przewrotnego Mistrza. Skoro Pascal, według Martina, bez żadnej argumentacji uprawdopodobniającej przyjął dodatnią wartość prawdopodobieństwa istnienia Boga, to nie ma powodów, by nie postąpić tak samo z Przewrotnym Mistrzem, jakkolwiek według Nicholasa Reschera większość ludzi przypisuje bogom typu Przewrotny Mistrz zerowe prawdopodobieństwo istnienia[4]. Martin nie zgodził się ponadto, że nawet jeżeli Bóg nie istnieje, to wiara w niego daje nadzieję i pocieszenie w trudnych sytuacjach, a więc nawet wtedy jest zyskiem; jego zdaniem dla wnikliwych wierzących takie pocieszenie musi być krótkotrwałe, a na dłuższą metę będą oni nieszczęśliwi, z kolei z potencjalnym pocieszeniem wiąże się także czasochłonność, kosztowność i kłopotliwość wyznawania religii[5]. Ponadto, jak uważał Martin, tylko ateizm pozwala wziąć pełną odpowiedzialność za rozwiązywanie problemów, jako że wiara w pomoc Boga prowadzi do niedojrzałości[6]. Martin nie zgodził się także z zarzutem, jakoby można było rozszerzać macierze o nieustannie nowe istoty nadprzyrodzone, co nigdy nie doprowadzi do wyciągnięcia wniosku – zdaniem filozofa taki zabieg byłby absurdalny z praktycznego punktu widzenia[7].

Inne wersje[edytuj | edytuj kod]

Inne wersje zakładu ateisty stosują inne argumentacje, a łączy je wspólny punkt wyjścia (krytyka zakładu Pascala) oraz wniosek (ateizm jest bardziej opłacalny od teizmu).

„Moralna” wersja[edytuj | edytuj kod]

Tzw. „moralna” wersja zakładu ateisty rozszerza analizę Pascala o dodanie zmiennej związanej z wyborem sposobu życia człowieka, czego nie uczynił Pascal. W tej wersji nad wiarą bądź niewiarą w Boga dominuje wybór dobrego życia, co obrazuje poniższa tabela[8]:

Decyzja Życzliwy Bóg istnieje Życzliwy Bóg nie istnieje
Dobre życie i teizm nieskończony zysk skończony zysk
Dobre życie i ateizm nieskończony zysk skończony zysk
Złe życie i teizm nieskończona strata skończona strata
Złe życie i ateizm nieskończona strata skończona strata

Agnostyczna wersja[edytuj | edytuj kod]

Agnostyczny zakład ateizmu zawiera dokładniejsze przewidywanie konsekwencji nieistnienia Boga. Ta wersja zakładu, oprócz dominacji życia moralnego, wykazuje także dominację braku wiary nad wiarą. Jako że działania związane z wiarą w Boga nie mają wpływu na postawę życiową, to są stratą czasu, a zatem najbardziej opłaca się być dobrym człowiekiem i ateistą[8][9]:

Decyzja Bóg istnieje Bóg nie istnieje
Dobre życie i teizm nieskończony zysk czynię świat lepszym, marnuję czas na wiarę
Dobre życie i ateizm nieskończony zysk czynię świat lepszym
Złe życie i teizm nieskończona strata ludzie uważają mnie za drania, marnuję czas na wiarę
Złe życie i ateizm nieskończona strata ludzie uważają mnie za drania

Przypisy

  1. Wójtowicz. Zakład ateisty. . s. 244. 
  2. Wójtowicz. Zakład ateisty. . s. 245. 
  3. Wójtowicz. Zakład ateisty. . s. 246. 
  4. Wójtowicz. Zakład ateisty. . s. 247–248. 
  5. Wójtowicz. Zakład ateisty. . s. 249. 
  6. Wójtowicz. Zakład ateisty. . s. 250. 
  7. Wójtowicz. Zakład ateisty. . s. 251. 
  8. 8,0 8,1 Wójtowicz. Zakład ateisty. . s. 252. 
  9. Wójtowicz. Zakład ateisty. . s. 253. 

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Marek Wójtowicz. Zakład ateisty – współczesna odpowiedź na argumentację Pascala. „Folia Philosophica”. 31, s. 241–257, 2013. Katowice: Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego. ISSN 1231-0913.