Zakład dla Nerwowo i Psychicznie Chorych Żydów Zofiówka
Na mapach:
| Zakład dla Nerwowo i Psychicznie Chorych Żydów Zofiówka | |
 Jeden z budynków "Zofiówki" w 2010 |
|
| Państwo |  Polska |
| Miejscowość | Otwock |
| Rozpoczęcie budowy | 1907 |
| Ukończenie budowy | 1908 |
 Multimedia w Wikimedia Commons |
|
Zakład dla Nerwowo i Psychicznie Chorych Żydów "Zofiówka" – zbudowany w 1907, otwarty oficjalnie w 1908 szpital i sanatorium w Otwocku.
Spis treści |
[edytuj] Historia
Szpital powstał z inicjatywy Towarzystwa Opieki nad Umysłowo i Nerwowo Chorymi Żydami. Początkowo znajdował się przy ulicy Wólczanskiej, następnie Jana Kochanowskiego. Jego głównym organizatorem był Samuel Goldflam, który kierował szpitalem do 1926. Początkowo lecznica miała 95 łóżek. W 1910 powstał kolejny – dla kobiet, a w 1926 dobudowano jeszcze jeden. W 1935 był to już duży zakład, na 275 łóżek. Do Zofiówki, zawdzięczającej swą nazwę imieniu fundatorki, trafiali niezamożni w większości Żydzi, których leczono bezpłatnie. Utrzymanie pewnej, niewielkiej liczby chorych, finansowały ich rodziny, lub gminy prowincji, z których pochodzili pacjenci. Leczenie schorzeń nerwowych i psychicznych w podobnych zakładach było wówczas nowością. W 1900 w Niemczech powstała pierwsza tego typu placówka w Europie – mieściła się w Zehlendorf pod Berlinem. W otwockim sanatorium stawiano na przywrócenie pacjentów społeczeństwu, a ważnym elementem terapii była praca. [1][2] Następnie kierownikami byli Kremer i Rafał Becker. Trzydziestomorgowy teren kupiono za biżuterię ofiarowana przez Zofię Endelmanową. W 1926 dobudowano dwa nowe budynki. W latach 1930 było to największe sanatorium w Otwocku[3]. W zakładzie wykorzystywano nowa wówczas metodę uspołeczniania chorych przez pracę. W 1932 roku dyrektorem szpitala został psychiatra Jakub Piotr Frostig a zastępcą był Izaak Frydman.
Matka Juliana Tuwima - Adela Tuwim - po próbie samobójczej została umieszczona w Zofiówce, kiedy lekarzem naczelnym był Piotr Frostig. Matka Tuwima została zabita i pochowana przy domu na ul. Reymonta 7. W Zofiówce mógł przybywać i zostać zamordowany w 1942 aktor Michał Znicz[4], jednak brak pewności co do miejsca i okoliczności jego śmierci.
W czasie okupacji Zofiówka mieściła się na terenie getta "Kuracyjnego" w Otwocku. W 1940 roku panowały tam głód i straszne warunki. Zofiówka była pod zarządem nazistowskiego lekarza Josta Walbuma. Był to z rozkazu Niemców jedyny zakład dla umysłowo chorych Żydów na terenie Guberni. W 1941 znajdowało się tam 350 chorych. W czasie likwidacji getta w Otwocku od 19 sierpnia w szpitalu zamordowano około 110-140 osób; część rozstrzelano na miejscu, resztę wywieziono do Treblinki. Ukraińcy spędzili chorych i personel do pawilonu I "Zofiówki". W czasie likwidacji szpitala część personelu była w stanie uciec karetką sanitarną do Warszawy. Wyjechał dr Stefan Miller żoną, a samobójstwo popełnił dr Maślanko, dr Lewinówna, a także szef „Zofiówki” - dr Włodzimierz Kaufaman, dr Dorota Lewi i kilku innych lekarzy[5].
W połowie 1943 roku w Zofiówce oraz w sanatorium "Brijus" powstał ośrodek w ramach akcji Lebensborn - niemieckiej instytucji opiekuńczo-charytatywnej do "odnowienia krwi niemieckiej" i "hodowli nordyckiej rasy nadludzi". Ośrodek nazywał się "Lebensborn Ostland" [6] Oba ośrodki zostały przejęte przez Niemców po likwidacji otwockiego getta w sierpniu 1942[6], miały pomieścić ok. 100 matek i 150 dzieci, stając się "wzorcowymi placówkami w Generalnym Gubernatorstwie prowadzonymi przez SS". Urządzenia i wyposażenie dostarczono z ograbionego getta warszawskiego. Zakład zajmował się również germanizacją dzieci polskich, i przystosowaniem ich do adopcji w rodzinach niemieckich.
Po wojnie, aż do połowy lat 80. leczono w Zofiówce gruźlicę. Sanatorium nosiło wówczas imię Stefana Okrzei (od 1956), przyjmowało z początku młodzież, a od 1968 – dorosłych. W 1985 szpital powrócił do pierwotnej nazwy i znów zaczęto leczyć tu schorzenia neuropsychiatryczne, ale pacjentami były głównie dzieci. Funkcjonował oddział dla dzieci z zaburzeniami neuropsychiatrycznymi, dla młodzieży uzależnionej od środków odurzających i dla dorosłych chorych psychicznie. Obecnie obiekt jest zdewastowany. O uznanie swojego prawa do udziału w nieruchomości stara się przed sądem gmina żydowska[1].
[edytuj] Zobacz też
- Akcja T4 - program realizowany w III Rzeszy w latach 1939–1944, polegający na zabijaniu ludzi chorych psychicznie i neurologicznie ("likwidacja życia niewartego życia")
[edytuj] Bibliografia
- Przed każdą falą pochylam głowę, Sebastian Chosiński
- Stanislaw Adler "In the Warsaw Ghetto" wspomnienia o Zofiówce
- Spowiedż Calek Perechodnik - opis likwidacji getta w Otwocku
[edytuj] Linki zewnętrzne
Przypisy
- ↑ 1,0 1,1 Przemysław Bogusz, Smutny jubileusz Zofiówki, 2008, Linia Otwocka, http://www.linia.com.pl/public/article.php?1-16018-0
- ↑ Andrzej Barański, Gazeta Otwocka (nr 4 1996, s. 30).
- ↑ Jacek Kałuszko, Paweł Ajdacki Otwock i okolice: przewodnik, Oficyna Wydawnicza Rewasz, 2006
- ↑ na podstawie wspomnień ze strony "Tęsknię za Tobą Żydzie"
- ↑ Barbara Matysiak, Adela Tuwimowa – matka poety, Gazeta Otwocka, rok XV, 2005 (?) (Na podstawie książki: "Tuwim" - Mariusz Urbanek 2004 r., „Tuwim” – Jadwiga Sawicka 1986 r., Archiwum Otwocka, "Gazeta Otwocka" IV.2000 r. Stanisław Zając)
- ↑ 6,0 6,1 Marian Gągała: Otwocka służba zdrowia w chaosie XX wieku. Otwock: Inwestprojekt-Druk, 2008, s. 16, 236, 271. ISBN 978-83-927600-0-9.
