Zakerzonie

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Zmiana granic Polski po II wojnie światowej
Zakierzonie
Mapa z 1918 roku, z ukraińskiego punktu widzenia przedstawiająca zachodnią część terytoriów etnicznie ukraińskich

Zakerzonie (Zakerzonia, ukr. Закерзоння) – publicystyczna nazwa nadana przez część historyków i publicystów ukraińskich ziemiom leżącym na zachód od tzw. linii Curzona, które według nich znajdują się na dawnym etnicznym i historycznym terytorium ukraińskim, to jest Łemkowszczyzny i Nadsania, oraz części Lubaczywszczyzny, Rawszczyzny, Sokalszczyzny, Chełmszczyzny i Podlasia. Był to teren obejmujący 19 000 km², zamieszkany przez około 1,5 mln osób.

Termin "Zakerzonie" został pierwszy raz użyty przez ukraińskich historyków emigracyjnych po II wojnie światowej, później (po uzyskaniu niepodległości przez Ukrainę w 1991 roku) zgodnie z kreowaną ukraińską polityką historyczną został przejęty przez historyków na Ukrainie, a także współczesne ukraińskie środowiska nacjonalistyczne uważające Zakerzonie za "ziemie ukraińskie"[1].

Termin "Zakerzonie" obejmuje część obszaru obecnego województwa podkarpackiego oraz drobne części małopolskiego i lubelskiego. Tereny te były zamieszkane głównie przez ludność polską, natomiast mniejszość narodową stanowili na nich m.in. Łemkowie, Bojkowie i Ukraińcy.

Nazwę "Zakerzoński Kraj" nosiły w strukturze organizacyjnej OUN tereny, znajdujące się w pojałtańskich granicach Polski.

Obszar[edytuj | edytuj kod]

Ukraińcy określali Zakerzonie mianem ziem "etnicznie ukraińskich", powołując się zarówno na argument znacznego odsetka ludności ukraińskiej (do której zaliczali także Rusinów, Łemków, Bojków[potrzebne źródło]) na niektórych obszarach, a także przywoływali tysiącletnie powiązania tych terenów z "ziemiami ukraińskimi", identyfikując się tym samym ze spuścizną czasów Rusi Kijowskiej. Argumentem były także i nazwy geograficzne. Na terenie większości powiatów, do których rościli sobie pretensje Ukraińcy (szerząc zasadę słuszności etnicznej), ludność ukraińska stanowiła niewielki odsetek ogółu mieszkańców, było tak m.in. pod Rzeszowem, a także w powiatach biłgorajskim, chełmskim, hrubieszowskim, krasnostawskim, tomaszowskim i zamojskim, gdzie łącznie zamieszkiwało podczas I w. św. 487.343 osoby, z czego 457.500 (94%) stanowili Polacy[2], natomiast pozostałe 6% (29.843 osób) to przedstawiciele innych narodowości[3]. Podobnie sytuacja kształtowała się w powiatach zachodnich, do których pretensje wysuwali Ukraińcy.

Za "etnicznie ukraińskie" ziemie Ukraińcy uznawali m.in. obecne powiaty:

Za swoje ziemie etniczne uważali również wschodnią część województwa lubelskiego z dzisiejszymi powiatami:

aż po Lublin.

Po wyparciu Niemców i zajęciu wymienionych terenów przez wojska radzieckie w ostatnim kwartale 1944 rozpoczęła się akcja wysiedlania ludności ukraińskiej do ZSRR. Akcji tej z wielką siłą przeciwstawiły się jednostki OUN-B, UPA, i SKW, niszcząc siedziby komisji przesiedleńczych, atakując garnizony wojskowe i posterunki MO, niszcząc stacje i infrastrukturę kolejową. Kres działalności OUN i UPA na tym terenie położyła Akcja "Wisła" w 1947 oraz działalność NKWD.

Granice[edytuj | edytuj kod]

Granice wyznaczały :

Organizacja Zakerzońskiego Kraju OUN[edytuj | edytuj kod]

„Zakierzoński Kraj” OUN był kierowany przez „Stiaha” i dzielił się na trzy okręgi:

  • I Okręg:
    • Nadrejon „Beskyd”
    • Nadrejon „Chołodnyj Jar”
    • Nadrejon „Werchowyna”
  • II Okręg:
    • Nadrejon „Baturyn” (jedyny)
  • III Okręg:
    • Nadrejon „Łyman”
    • Nadrejon „Łewada”

Oddziały UPA walczące na terenie „Zakerzonia” podlegały VI Okręgowi Wojskowemu „Sian”, który dzielił się na odcinki taktyczne, odpowiadające w przybliżeniu nadrejonom OUN.

Publikacje[edytuj | edytuj kod]

  • Bogdan Huk. " Zakierzonia. Wspomnienia żołnierzy UPA ", t. I-V, tytuł oryginału Закерзоння: Спогади вояків Української Повстанської Армії. Гук, Богдан. Wydawnictwo Tyrsa
  • Wisnyk Zakerzonnia - współczesne czasopismo wydawane w Polsce pod redakcją Bogdana Huka

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • "Енциклопедія українознавства", T. 2, Lwów 2000, s. 727, ISBN 5-7707-4048-5

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Wiec we Lwowie: odłączyć ukraińskie ziemie od Polski
  2. Dane na podstawie statystyki niemieckiej z 1916 roku, najprawdopodobniej ludność żydowska została ujęta podczas spisu jako "Polacy"
  3. Florentyna Rzemieniuk Unici Polscy 1596-1946, Siedlce 1998, s. 190