Zamach nad Lockerbie

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Zamach nad Lockerbie
Pomnik pamięci ofiar zamachu
Pomnik pamięci ofiar zamachu
Państwo  Wielka Brytania
Miejsce Lockerbie
Data 21 grudnia 1988
Godzina 18:02 czasu lokalnego
19:02 czasu polskiego
Rodzaj Zamach terrorystyczny
Ofiary 270 osób (w tym 11 na ziemi)
Statek powietrzny
Typ Boeing 747-121
Nazwa Clipper Maid of the Seas
Użytkownik Pan Am
Numer N739PA
Start Londyn
Cel lotu Nowy Jork
Numer lotu 103
Pasażerowie 243 osoby
Załoga 16 osób
Położenie na mapie Dumfries and Galloway
Mapa lokalizacyjna Dumfries and Galloway
Lockerbie
Lockerbie
Położenie na mapie Wielkiej Brytanii
Mapa lokalizacyjna Wielkiej Brytanii
Lockerbie
Lockerbie
Ziemia 55°07′12″N 3°21′25″W/55,120000 -3,356944Na mapach: 55°07′12″N 3°21′25″W/55,120000 -3,356944
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Pan Am Boeing 747 Clipper Neptune's Car (numer rejestracyjny N742PA, podobny do Clipper Maid of the Seas) na lotnisku w Zurych'u. Eksplozja nastąpiła prawie dokładnie pod literą 'P' w nazwie linii umieszczonej na boku kadłuba.
Memorial na University Syracuse, upamiętniający studentów - uczestników lotu
Krzyż upamiętniający katastrofę

Zamach nad Lockerbie – przeprowadzony 21 grudnia 1988 roku zamach terrorystyczny na samolot pasażerski linii Pan American World Airways nad Lockerbie w Szkocji. W wyniku podłożenia na pokładzie bomby, eksplodował amerykański samolot Boeing 747 (lot 103) lecący z Londynu do Nowego Jorku z 259[1] pasażerami na pokładzie. Wszyscy zginęli, a spadające szczątki samolotu zabiły także 11 mieszkańców miasta[2][3][4][5]. Był to, obok katastrofy lotu Air India 182, największy zamach terrorystyczny w historii przed atakiem z 11 września na World Trade Center i Pentagon w Stanach Zjednoczonych[4][6]. Ofiary zamachu pochodziły z 21 krajów[3][4][7][8].

Przebieg wydarzeń[edytuj | edytuj kod]

Przygotowania[edytuj | edytuj kod]

Przebieg wydarzeń, przyjęty przez szkocką prokuraturę: 19 grudnia 1988, Abdel Basset Ali Mohamed al-Megrahi i Al Amina Khalif Fhimah wspólnie przygotowali bombę w radiomagnetofonie Toshiba RT-SF16[9] (we wczesnych raportach podawano, że chodzi o Toshiba RT-8016). Usunięto niektóre części, a na ich miejsce wstawiono szwajcarski chronometr MST-13 oraz semtex, zamieniając radio na bombę zegarową. Walizka z bombą została opatrzona skradzioną naklejką JFK Rush, oznaczającą, że jest to zagubiony bagaż, który jak najszybciej musi znaleźć się na lotnisku Johna F. Kennedy'ego w Nowym Jorku[10].

Następnego dnia walizka została nadana na lotnisku Luqa w La Valetcie. Poleciała lotem KM 180 do Frankfurtu nad Menem nie wzbudzając niczyich podejrzeń[11]. Według dokumentów lotniska we Frankfurcie, maltański bagaż został przyjęty w stacji kontrolnej 206, o godzinie 13:07. Następnie został skierowany do wyjścia 44 terminalu B. Tam trafił na pokład Boeinga 727 linii Pan Am mającego wkrótce wyruszyć w lot PA103A do Londynu, który jest łącznikiem do właściwego lotu PA103. Na lotnisku Heathrow, gdzie pasażerowie lecący z Frankfurtu przesiedli się na pokład Boeinga 747 oraz gdzie wsiedli nowi pasażerowie, walizka także nie wywołała podejrzeń[11]. Została załadowana do kontenera AVE 4041.

Kontrowersje[edytuj | edytuj kod]

Wersja przyjęta przez szkocką prokuraturę, wywołuje niekiedy kontrowersje. Pomimo że przebieg wydarzeń przez nią przyjęty jest spójny i logiczny, to można uznać za wątpliwe, aby terroryści nadali bagaż na Malcie, dalej licząc na szczęście. Na pokładzie kilka miejsc pozostało pustych, co wykorzystało wielu twórców teorii spiskowych, twierdząc że ważne osoby były wcześniej ostrzeżone o katastrofie. Na pokład nie wsiedli m.in. Pik Botha - Minister Spraw Zagranicznych RPA, Steve Green - funkcjonariusz DEA oraz John McCarty - ambasador USA na Cyprze[12]. Potwierdzono jednak, że na kilka dni przed zamachem ambasady Stanów Zjednoczonych w Moskwie i Helsinkach otrzymały telefony z informacją, iż samolot z Frankfurtu do Nowego Jorku może być obiektem ataku.

Katastrofa[edytuj | edytuj kod]

Boeing 747 Clipper Maid of the Seas (Klipper Syrena), (numer lotu 103) numer N739PA nie był nowy, jednak w całości sprawny, gdyż we wrześniu 1986 został wyremontowany. Kapitanem był Jim MacQuarrie, doświadczony pilot z 11 tysiącami wylatanych godzin, z czego 4 tysiące w boeingach 747-121 O godzinie 18.25 samolot spóźniony o 25 minut startuje z lotniska. O godzinie 19 samolot znajdujący się na wysokości 9400 m otrzymuje od Kontroli Ruchu Lotniczego (Shanwick Oceanic Control Center) zezwolenie na wyjście nad Ocean Atlantycki. W pewnym momencie połączenie zostaje przerwane i kontrolerzy ruchu patrzą jak echo radarowe Boeinga rozpada się na kilka części, a piloci lecący niedaleko po chwili informują o zauważeniu eksplozji na niebie. Według odczytów z czarnej skrzynki wybuch bomby umiejscowionej w lewej części kadłuba nastąpił o godzinie 19.02. O godzinie 19.05 szczątki samolotu spadają na Lockerbie. Prawdopodobnie zamachowcy w swoich planach nie uwzględnili opóźnienia myśląc, że bomba eksploduje nad oceanem, co prawie uniemożliwiłoby stwierdzenie przyczyn katastrofy. Część kadłuba połączona ze skrzydłem, uderzyła w ulicę Sherwood Crescent, wybijając krater o 47 metrach szerokości, 60 metrach długości i głęboki na 15 metrów. To właśnie na tej ulicy zginęły wszystkie ofiary z Lockerbie. Ciał 8 ofiar (w tym 7 mieszkańców Lockerbie) nigdy nie odnaleziono[13]. Co najmniej 148 osób mogło ponieść śmierć nie w wyniku wybuchu bomby, lecz upadku z 10 000 metrów.

Skutki zamachu[edytuj | edytuj kod]

Odpowiedzialnością za zamach obciążono dwóch agentów libijskiego wywiadu - Abdelbaseta Ali Mohmeda Al Megrahiego (zmarł 20 maja 2012 w stolicy Libii, Trypolisie[3][14][15][16][17]) i Al Amina Khalifa Fhimaha, którzy mieli go dokonać w odwecie za zbombardowanie przez Amerykanów Trypolisu i Bengazi 14 kwietnia 1986, podczas którego o mało nie zginął Muammar al-Kadafi. Odmowa wydania oskarżonych szkockiemu wymiarowi sprawiedliwości spowodowała nałożenie przez ONZ sankcji gospodarczych na Libię w 1992[10][18][19][20]. Ostatecznie w kwietniu 1999 Muammar al-Kadafi wydał zgodę na ekstradycję zamachowców[18][19][20] i w wyniku rozprawy przed sądem w holenderskiej bazie wojskowej USA Camp Zeist 31 stycznia 2001 Al Megrahi został skazany na dożywocie[3][18][19][20] (wyszedł z więzienia w sierpniu 2009 r. po 8⅛ latach odbywania kary[3][19][21]), natomiast Fhimaha uniewinniono[3][6][19][20] z powodu braku dowodów[18]. 16 sierpnia 2003 rząd libijski podpisał ugodę i wziął na siebie odpowiedzialność za zamach nad Lockerbie[20] oraz zobowiązał się wypłacić rodzinie każdej z ofiar po 10 milionów dolarów, w efekcie czego sankcje ONZ zostały zniesione[18][22]. Nieoficjalnie podejrzewa się działanie irańskich służb wywiadowczych, w związku z omyłkowym zestrzeleniem samolotu lotu Iran Air 655[3][19], która miała miejsce 3 lipca 1988 roku.

Pośrednio skutkiem zamachu był również upadek w 1991 linii Pan American World Airways, na które Federalny Zarząd Lotnictwa USA nałożył karę w wysokości 630 000 dolarów za luki w systemie bezpieczeństwa na lotnisku we Frankfurcie[10]. Efektem tego było 270 spraw sądowych, które przewoźnikowi wytoczyły rodziny ofiar katastrofy, co doprowadziło firmę do bankructwa[10].

Wśród ofiar katastrofy nad Lockerbie znalazło się m.in. 35 studentów Uniwersytetu Syracuse (USA)[23][24]. Upamiętnieniem ofiar, w tym również amerykańskich studentów, zajęła się głównie miejscowa szkoła średnia - Akademia Lockerby, co zaowocowało wzajemną bliską współpracą obu szkół. Akademię Lockerby terroryzm dotknął bezpośrednio również 17 lat później. 28-letnia absolwentka tej szkoły - Helen Jones stała się ofiarą innego aktu terroru - wybuchu bomby w londyńskim metrze pomiędzy stacjami King’s Cross i Russell Square podczas zamachów bombowych w Londynie 7 lipca 2005.

Wrak samolotu[edytuj | edytuj kod]

Wrak samolotu nadal znajduje się na złomowisku samochodowym Roger Windley's w okolicach Woodhall Spa w kierunku na Tattershall[25].

Narodowości ofiar katastrofy[edytuj | edytuj kod]

Narodowość Pasażerowie Załoga Na ziemi Łączna liczba ofiar
 Stany Zjednoczone 178 11 0 189
 Wielka Brytania 31 1 11 43
 Niemcy 3 1 0 4
 Węgry 4 0 0 4
 Francja 2 1 0 3
 Indie 3 0 0 3
 Irlandia 3 0 0 3
 Kanada 3 0 0 3
 Szwecja 2 1 0 3
 Argentyna 2 0 0 2
 Włochy 2 0 0 2
 Belgia 1 0 0 1
 Boliwia 1 0 0 1
 Szwajcaria 1 0 0 1
 Filipiny 1 0 0 1
 Hiszpania 0 1 0 1
 Izrael 1 0 0 1
 Jamajka 1 0 0 1
 Japonia 1 0 0 1
 Republika Południowej Afryki 1 0 0 1
 Trynidad i Tobago 1 0 0 1
Razem 243 16 11 270

Przypisy

  1. A Byte Out of History: Solving a Complex Case of International Terrorism - The Pan Am 103 Bombing (ang.). fbi.gov, 2003-12-19. [dostęp 2013-07-28].
  2. What really happened on Flight 103? (ang.). guardian.co.uk, 2000-02-27. [dostęp 2013-07-28].
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 3,5 3,6 Jennifer Rosenberg: Bombing of Pan Am Flight 103 Over Lockerbie (ang.). history1900s.about.com. [dostęp 2013-07-28].
  4. 4,0 4,1 4,2 Terrorist Bombing of Pan Am Flight 103 (ang.). cia.gov, 2012-07-23. [dostęp 2013-07-28].
  5. Edward Cody: Pan Am Jet Crashes in Scotland, Killing 270 (ang.). washingtonpost.com, 1988-12-22. [dostęp 2013-07-28].
  6. 6,0 6,1 Hugh Miles: Inconvenient Truths (ang.). lrb.co.uk, 2007-06-21. [dostęp 2013-07-28].
  7. Remembrance (ang.). W: WHY LOCKERBIE? [on-line]. tripod.com. [dostęp 2013-07-28].
  8. Victims (ang.). victimsofpanamflight103.org, 2009-08-22. [dostęp 2013-07-28].
  9. Lockerbie bomb 'in suitcase' (ang.). BBC News, 2000-06-15. [dostęp 2014-02-16].
  10. 10,0 10,1 10,2 10,3 Rocznica zamachu nad Lockerbie (pol.). lotniczapolska.pl, 2012-12-20. [dostęp 2013-07-28].
  11. 11,0 11,1 William Blum: The Bombing of PanAm Flight 103: Case Not Closed (ang.). williamblum.org, 2001-03. [dostęp 2013-07-28].
  12. Lucky passengers (ang.). W: Victims of Pan Am 103 [on-line]. plane-truth.com. [dostęp 2013-07-28].
  13. Victim hit score (ang.). W: Victims of Pan Am 103 [on-line]. plane-truth.com. [dostęp 2013-07-28].
  14. Zamachowiec znad Lockerbie nie żyje (pol.). newsweek.pl, 2012-05-20. [dostęp 2013-07-28].
  15. В Ливии умер организатор теракта над Локерби (ros.). lenta.ru, 2012-05-20. [dostęp 2013-07-28].
  16. Zmarł Libijczyk skazany za zamach nad Lockerbie (pol.). tvp.info, 2012-05-20. [dostęp 2013-07-28].
  17. Скончался организатор взрыва над Локерби (ros.). polit.ru, 2012-05-20. [dostęp 2013-07-28].
  18. 18,0 18,1 18,2 18,3 18,4 "Дело Локкерби" закрывается (ros.). vremya.ru, 2003-08-14. [dostęp 2013-07-28].
  19. 19,0 19,1 19,2 19,3 19,4 19,5 Robert Stefanicki: Kto naprawdę odpowiada za zamach nad Lockerbie (pol.). wyborcza.pl, 2011-07-28. [dostęp 2013-07-28].
  20. 20,0 20,1 20,2 20,3 20,4 Ditia Cwietow: Взрыв самолета над Локерби (ros.). earthquake-today.info, 2012-09-27. [dostęp 2013-07-28].
  21. Ливия объявила осужденного за взрыв над Локерби политзаключенным (ros.). newsru.com, 2009-08-21. [dostęp 2013-07-28].
  22. "Дело Локерби": помощь в обмен на снятие эмбарго (ros.). ria.ru, 2003-08-14. [dostęp 2013-07-28].
  23. Pan Am Flight 103/Lockerbie Air Disaster Archives (ang.). syr.edu. [dostęp 2013-07-28].
  24. The Tragedy of Syracuse University (ang.). W: Victims of Pan Am 103 [on-line]. plane-truth.com. [dostęp 2013-07-28].
  25. Daniel Bates: Twenty years on from Lockerbie disaster, remains of Pan Am flight lie abandoned in a scrapyard (ang.). dailymail.co.uk, 2008-12-19. [dostęp 2013-07-28].

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]