Zamach stanu

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj

Zamach stanu (przewrót, pucz – niem. Putsch, hiszp. golpe de estado, fr. coup d'état) – niespodziewane, często z użyciem siły (zbrojny zamach stanu), przejęcie władzy politycznej w państwie przez jednostkę lub grupę osób, wbrew obowiązującemu prawu[1]. Jest pogwałceniem normalnego toku życia politycznego i porządku instytucjonalnego. Oznacza pozakonstytucyjną i pozaprawną drogę przejęcia kontroli nad państwem. Do niedawna w wielu krajach Ameryki Łacińskiej i Afryki zamach stanu był najczęściej spotykaną metodą zmiany rządu[2].

Charakterystyka[edytuj | edytuj kod]

Zamachy stanu są w większości organizowane przez wysokich rangą wojskowych, w wyniku czego siły zbrojne stają się głównym aktorem wydarzeń. We współczesnych państwach nie można skutecznie przeprowadzić zamachu stanu bez udziału lub przynajmniej życzliwej neutralności wojska.

Uczestnicy zamachu stanu zmierzają przede wszystkim do opanowania środków łączności, radia, telewizji, węzłów komunikacyjnych oraz siedzib organów władzy. Szybkość działania i zaskoczenie w wielu przypadkach decydują o powodzeniu zamachu stanu.

Zamachowi stanu mogą towarzyszyć wystąpienia społeczne.

Zamach stanu a rewolucja[edytuj | edytuj kod]

Od rewolucji różni się tym, że:

  • przeprowadzają go osoby, które już w pewien sposób należały do istniejącej elity władzy, podczas gdy rewolucja jest organizowana przez ludzi spoza układu władzy;
  • nie zmierza do urzeczywistnienia nowego ustroju politycznego, ma na celu jedynie usunięcie ludzi sprawujących rządy[3].

Obecni szefowie państw i rządów, którzy zdobyli władzę przeprowadzając zamach stanu[edytuj | edytuj kod]

Kraj Urząd Osoba Data
 Oman Sułtan Kabus ibn Sa’id 23 lipca 1970
 Gwinea Równikowa Prezydent Teodoro Obiang Nguema Mbasogo 3 sierpnia 1979
 Uganda Prezydent Yoweri Museveni 29 stycznia 1986
 Sudan Prezydent Omar al-Baszir 30 czerwca 1989
 Czad Prezydent Idriss Déby 2 grudnia 1990
 Gambia Prezydent Yahya Jammeh 22 lipca 1994
 Kongo Prezydent Denis Sassou-Nguesso 25 października 1997
 Fidżi Pełniący Obowiązki Prezydenta
Premier
Frank Bainimarama 5 grudnia 2006
 Mauretania Przewodniczący Rady Państwa
Prezydent
Muhammad uld Abd al-Aziz 6 sierpnia 2008
 Tajlandia Lider Narodowej Rady Pokoju i Utrzymania Porządku Prayuth Chan-ocha 22 maja 2014

Zamachy stanu w Polsce[edytuj | edytuj kod]

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Zobacz hasło zamach stanu w Wikisłowniku

Przypisy

  1. Na podstawie: Słownik polityki, pod redakcją Marka Bańkowicza, Wiedza Powszechna, Warszawa 1996.
  2. Rekord w tej dziedzinie należy do Boliwii, która w ciągu 170 lat niepodległego bytu była miejscem 190 zamachów stanu.
  3. Towarzyszą temu niekiedy przekształcenia o charakterze politycznym i prawnym, nie zmieniające jednak panującego systemu politycznego.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  1. Słownik polityki, pod redakcją Marka Bańkowicza, Wiedza Powszechna, Warszawa 1996.