Zamek Dolny w Wilnie

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Zamek Dolny w Wilnie
Zamek Dolny, widok z placu Katedralnego
Zamek Dolny, widok z placu Katedralnego
Państwo  Litwa
Miejscowość Wilno
Adres pl. Katedralny 4
01143 Wilno
Typ budynku zamek rezydencyjny
Styl architektoniczny renesansowy
Architekt Bartolommeo Berrecci, Bernardino Zanobi de Gianotis, Benedykt Sandomierzanin; Ryszard Bitovtas (odbudowa)
Zniszczono 1799–1803
Odbudowano 2002–2009
Pierwszy właściciel Zygmunt I Stary
Położenie na mapie Wilna
Mapa lokalizacyjna Wilna
Zamek Dolny w Wilnie
Zamek Dolny w Wilnie
Położenie na mapie Litwy
Mapa lokalizacyjna Litwy
Zamek Dolny w Wilnie
Zamek Dolny w Wilnie
Ziemia 54°41′09″N 25°17′21″E/54,685833 25,289167
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Strona internetowa
Zamek Górny i Zamek Dolny, 1581
Plan zamków w Wilnie w 1740 (Zamek Dolny oznaczony cyfrą 9)
Widok z Góry Zamkowej

Zamek Dolny w Wilnie[1][2][3] (lit. Lietuvos valdovų rūmai) – rekonstrukcja dawnej siedziby Wielkich Książąt Litewskich i królów polskich wchodząca w skład zespołu zamkowego w Wilnie. Znajduje się przy placu Katedralnym, na wschód od katedry.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Powstał za panowania Aleksandra Jagiellończyka w stylu późnogotyckim pomiędzy katedrą i Zamkiem Górnym. Król Zygmunt I Stary polecił przebudować zamek w stylu renesansowym, w związku z czym przy budowie pracowali architekci: Bartolommeo Berrecci, Bernardino Zanobi de Gianotis i Benedykt Sandomierzanin.

Za panowania Zygmunta II Augusta dobudowano w 1544 roku renesansowe skrzydło zwane Pałacem Nowym. Pracami kierował Giovanni Cini przy udziale Giovanniego Marii Mosca Padovano i Filippo Bartolommeo da Fiesole. Spełniał rolę pałacu wielkoksiążęcego i rezydencji królów Rzeczypospolitej Obojga Narodów, państwa federacyjnego złożonego z Korony Królestwa Polskiego i Wielkiego Księstwa Litewskiego. W 1610 r. podczas pobytu Zygmunta III Wazy spłonął[4], po czym został odnowiony w stylu manierystycznym. W 1624 r. został przebudowany pod kierunkiem Costante Tencalla w stylu wczesnobarokowym.

Zniszczony przez Rosjan w czasie najazdu w latach 1655–1661, nie został odbudowany i popadał w coraz większą ruinę. Po zajęciu Wilna przez Rosję w czasie III rozbioru Polski (1795) jego pozostałości zostały rozebrane przez władze carskie (na polecenie gubernatora Fryzela z 1797 r.) w latach 1799–1803. Materiał rozbiórkowy został wykorzystany do budowy domów. Zachował się jedynie fragment skrzydła wschodniego sprzedany żydowskiemu kupcowi Abrahamowi Schlossbergowi, który przebudował je na dom mieszkalny. Po powstaniu listopadowym budynek przejęły władze carskie, które przekształciły teren w twierdzę.

Wygląd[edytuj | edytuj kod]

Zamek w okresie swojej świetności miał kształt nieregularnego pięcioboku z najbardziej reprezentacyjnymi trójkondygnacyjnymi skrzydłami: wschodnim i południowym, przy którym od strony dziedzińca znajdowały się krużganki arkadowe. Cały gmach zwieńczony był renesansową attyką. Po odbudowie, wnętrza skrzydła wschodniego otrzymały wystrój gotycki, skrzydła południowego renesansowy, natomiast skrzydła południowo-zachodniego wczesnobarokowy.

Odbudowa[edytuj | edytuj kod]

Od 1987 roku na terenie zamku prowadzone były badania archeologiczne. W 2001 roku Sejm Republiki Litewskiej podjął decyzję o odbudowie zamku z przeznaczeniem na siedzibę prezydenta i muzea. Prace budowlane rozpoczęto w 2002 roku, a 17 marca 2004 roku premier Litwy Algirdas Brazauskas i mer Wilna Artūras Zuokas uroczyście wmurowali kamień węgielny. 6 lipca 2009 roku dokonano symbolicznego otwarcia Zamku, w ramach obchodów tysiąclecia pierwszej historycznej wzmianki o Litwie. Koszt odbudowy, początkowo szacowany na trochę ponad 100 mln litów, już przekroczył 176 mln[5]. Nadal trwa wykańczanie i urządzanie wnętrz.

Galeria[edytuj | edytuj kod]

Ikonografia i wizerunki archiwalne
Odbudowany pałac

Przypisy

  1. Jerzy Ochmański: Historia Litwy. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1990, s. 61–62. ISBN 83-04-03107-8.
  2. Tadeusz Chrzanowski: Sztuka w Polsce Piastów i Jagiellonów : zarys dziejów. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 1993, s. 401. ISBN 83-01-11171-2.
  3. Elżbieta Chudorlińska (oprac.): Nazewnictwo geograficzne świata. Z. 11 cz. 1, Europa. Warszawa: Główny Urząd Geodezji i Kartografii, 2009, s. 130. ISBN 978-83-254-0463-5.
  4. Wilno. Przewodnik krajoznawczy Juljusza Kłosa Prof. Uniwersytetu St. Batorego. Wydanie trzecie poprawione, Wydawnictwo Wileńskiego Oddziału Polskiego Towarzystwa Turystyczno-Krajoznawczego, Wilno 1937, s. 21.
  5. Wirtualna Polska: Pałac Władców – prezent dla Litwy na jej tysiąclecie. polonia.wp.pl. [dostęp 2011-02-11].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Pałac wielkich książąt litewskich i jego odbudowa w kontekście doświadczenia europejskiego, Wilno 2009 ISBN 978-609-95074-0-8

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

  • VALDOVŲ RŪMŲ PARAMOS FONDAS (Fundacja na Rzecz Odbudowy Pałacu Wielkich Książąt Litewskich w Wilnie): strona oficjalna (lit.). www.lvr.lt. [dostęp 2011-02-11].