Zamek Grodziec

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Zamek GRODZIEC
Widok zamku
Widok zamku
Zamek Grodziec
Obiekt zabytkowy nr rej. A/3515/279 z 11.05.1951
oraz 613 z 28.08.1959[1]
Państwo  Polska
Miejscowość Grodziec
Adres Grodziec 111, 59-516 Zagrodno[2]
Styl architektoniczny późnogotycki
Kondygnacje 2
Powierzchnia użytkowa 37800 m²
Rozpoczęcie budowy 1159
Ważniejsze przebudowy 1296-1301, 1475, 1522-1524, 1663-1972, 1800, 1906-1908
Pierwszy właściciel książę Bolesław I Wysoki
Kolejni właściciele książę Bolko I
książę Bolesław III Rozrzutny
rycerz Budziwój z Niedźwiedzic i Chojnowa
książę Fryderyk I
książę Fryderyk II
Leonard von Skopp
książę Henryk XI
cesarz Leopold I
hrabia Walter von Gallas
baron Hans von Frankenberg
feldmarszałek hrabia Fryderyk Leopold von Gessler
Johan Karl con Schellendorf
Hans Siegismund
• hrabia Hans Heinrich VI von Hochberg
Wilhelm Chrystian Benecke
Willibald von Dirksen
Herbert von Dirksen
Obecny właściciel dzierżawa - Zenon Bernacki
Położenie na mapie województwa dolnośląskiego
Mapa lokalizacyjna województwa dolnośląskiego
Zamek Grodziec
Zamek Grodziec
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Zamek Grodziec
Zamek Grodziec
Ziemia 51°10′37″N 15°45′33″E/51,176944 15,759167Na mapach: 51°10′37″N 15°45′33″E/51,176944 15,759167
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Strona internetowa

Zamek Grodziec (niem.: Gröditzberg) - późnogotycki zamek położony w pobliżu wsi Grodziec, w gminie Zagrodno, powiecie złotoryjskim, województwie dolnośląskim, na szczycie wzniesienia o tej samej nazwie. Został wybudowany na bazaltowym, powulkanicznym, stromym wzgórzu na wysokości 389 m n.p.m. Dnia 11 maja 1951 roku pod numerem A/3515/279, zamek został wpisany do rejestru zabytków Narodowego Instytutu Dziedzictwa. Przy zamku przebiega szlak turystyczny zielony Szlak Zamków Piastowskich.

Historia zamku[edytuj | edytuj kod]

Pierwsze wzmianki o średniowiecznym zamku pochodzą z 1159 roku. Był to gród obronny Bobrzan. W 1175 roku Grodziec wraz z zamkiem był własnością księcia Bolesława I Wysokiego. Kolejnym właścicielem zamku był książę świdnicko-jaworski Bolko I, który rozbudował swoją siedzibę w latach 1296-1301. Następnymi właścicielami byli: książę Bolesław III Rozrzutny, rycerz Budziwój z Niedźwiedzic i Chojnowa, książę legnicki Fryderyk I i książę legnicki Fryderyk II. Wówczas zamek został ponownie rozbudowany, a kamień był głównym materiałem zastosowanym w rozbudowę. Budowla została wówczas wzniesiona na planie sześciokąta z basztami w narożnikach i czteroboczną wieżą. Na początku XVI wieku po północno-zachodniej stronie założenia powstał nowy budynek, tzw. palatium. W okresie wojen husyckich budowla została zdobyta i splądrowana przez oddziały husytów. W czasie, gdy właścicielem był Fryderyk I, zamek stał się dość potężną warownią murowaną na wzór zamku legnickiego[3]. Od 1522 roku do 1524 roku miała miejsce kolejna rozbudowa zamku w stylu renesansowym, gdzie po stronie północnej i południowej wzniesiono kolejne dwie baszty. Pracami wówczas kierował Wendelin Rosskopf ze Zgorzelca. W II połowie XVI wieku dzierżawcą Grodźca był Leonard von Skopp, a następnie swoją siedzibę miał tutaj Henryk XI[4].

W czasach wojny 30-letniej, we wrześniu 1633 roku, spora część zamku została zniszczona przez pożar, w kolejnych latach stając się coraz większą ruiną. W latach 1633-1672 przeprowadzono częściowy remont. W 1675 roku zamek staje się własnością cesarza Leopolda I, a ten 5 lat później oddaje go w zastaw hrabiemu Walterowi von Gallas. Kolejnym właścicielem został w 1700 roku baron Hans von Frankenberg, a w 1749 roku feldmarszałek hrabia Fryderyk Leopold von Gessler. Od 1800 roku właścicielem zamku był hrabia Hans Heinrich VI von Hochberg z Książa i Mieroszowa. Za jego czasów w zamku podjęto prace remontowe. Odbudowano m.in. część palatium, niektóre sale zapełniono pamiątkami i udostępniono turystom do zwiedzania[5]. W tamtym czasie zamek uchodził za pierwszy w Europie zabytek specjalnie przystosowany do celów turystycznych. W 1823 roku zamek znalazł się w posiadaniu Wilhelma Chrystian Benecke z Berlina, a w 1899 roku majątek zakupił Willibald von Dirksen. W 1906 roku ruszył kolejny remont zamku, prace były wykonywane na podstawie projektu Bodo Ebhardta. Ostatnim właścicielem zamku był Herbert von Dirksen, nazistowski polityk i zaufany współpracownik Hitlera. W latach 1939-45 często przebywał on w Grodźcu, gdzie pod koniec wojny został najpierw złapany przez Sowietów, a następnie wywieziony przez niemieckich agentów w głąb Rzeszy[6]. W 1945 roku w zamku znajdowały się eksponaty z wrocławskich muzeów oraz z berlińskiej Biblioteki Państwowej. W latach 60-tych XX wieku zamek był własnością Starostwa Powiatowego w Złotoryi. W 1978 roku należał do gminy Złotoryja, a obecnie dzierżawcą zamku jest Zenon Bernacki[4]. W latach 2004-2005 był miejscem realizacji filmów przez telewizje: szwedzką, francuską, belgijską oraz rosyjską[7].

Na zamku odbywają się również regionalne i międzynarodowe imprezy:

  • Legnicko-Brzeski Turniej Rycerski o Srebrny Pierścień Kasztelana,
  • Międzynarodowe Biesiady Zespołów Kresowych,
  • Śląskie Święto Pieśni,
  • Agroturystyczne Święto Wina i Miodu Pitnego[5][7].

Architektura zamku[edytuj | edytuj kod]

Obecnie zespół składa się z zamku górnego oraz przedzamcza o wymiarach 270x140 metrów. Zabudowa zamku górnego tworzy nieregularny sześciobok, w którym elementami dominującymi są: pałac główny (tzw. palatium), wieża północna i w południowej stronie potężny donżon. Palatium załamane jest pod kątem 30 stopni i jest jedną z nielicznych na Śląsku zachowanych książęcych siedzib. Charakteryzuje się ono różną grubością murów: u podstawy mierzy on 5 metrów, a na pierwszym piętrze 2 metry. Donżon zbudowany został na planie kwadratu o podstawie 16 metrów, a jego wysokość przekracza 26 metrów, na które składa się sześć kondygnacji. Druga, mniejsza wieża, zwana jest "Starą". Wieńczy ją czterospadowy dach, u podstawy którego prowadzi ganek obronny z prostokątnymi blankami i otworami strzelniczymi. Komunikacja między wieżami a palatium odbywała się poprzez drewniane tarasy i zbudowane na murach ganki. Obronność założenia zwiększają wysunięte basteje i kaponiery. Dodatkowo bezpieczeństwo zamku zapewnia flankowane wieżyczkami przedzamcze.

Zamek główny składa się z dwóch kondygnacji. W najniżej znajduje się zbiornik z wodą pitną i piwnice, w których dawniej były piwiarnia, spiżarnia oraz jadalnia dla służby. Na parterze dawniej były pokoje gościnne, natomiast po przebudowie znajdowała się tutaj gospoda dla podróżnych i kuchnia. Na tej kondygnacji znajdują się ponadto dwa pomieszczenia:

  • większe zwane "Wielką Salą",
  • mniejsze z gotyckim kominkiem, ozdobione przez stwory podobne do lwów.

Pierwsze i drugie piętro pełniły funkcje rezydencjalne, o czym świadczą otwory okienne, dawniej ozdobione witrażami. W północnej części drugiego piętra znajduje się kaplica, sąsiadująca z "Salą Rycerską" (najbardziej reprezentacyjna komnata na zamku). Z "Sali Rycerskiej" do sąsiednich pokoi prowadzą gotyckie portale. W komnatach tych były dawniej pomieszczenia księżnej i jej dworu. Najwyższy poziom pałacu zajmuje blankowany ganek obronny[6].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Łuczyński Romuald M. Zamki, dwory i pałace w Sudetach, Legnica, 2008, s. 143
  • Marek Gaworski - "Najpiękniejsze zamki i pałace Śląska i pogranicza polsko-czeskiego", Matiang, Strzelce Opolskie 2012, ISBN 978-83-932293-6-9

Przypisy

  1. Narodowy Instytut Dziedzictwa: Rejestr zabytków nieruchomych - województwo dolnośląskie (pol.). 31 marca 2014; 20 dni temu. [dostęp 9.12.2012].
  2. Dane adresowe zamku. [dostęp 10 marca 2013].
  3. Łuczyński Romuald M. Zamki, dwory i pałace w Sudetach, Legnica, 2008, s. 143
  4. 4,0 4,1 Gaworski Marek - "Najpiękniejsze zamki, pałace Śląska i pogranicza polsko-czeskiego" Wydawca - Matiang (Strzelce Opolskie 2012) Strona - 33 ISBN 978-83-932293-6-9
  5. 5,0 5,1 Zamek Grodziec. [dostęp 10 marca 2013].
  6. 6,0 6,1 Historia zamku Grodziec. [dostęp 10 marca 2013].
  7. 7,0 7,1 Klub podróżników - zamek Grodziec. [dostęp 10 marca 2013].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]